کتاب شنام: خاطرات کیانوش گلزارراغب

جنگ قشنگ نیست ولی حالا که اومده سراغمون باید مردونه جلوش وایسیم.

گروهی از اسرای عراقی درحال انتقال به پشت خط بودند. یکی از پیشمرگان کرد عراقی، ساعتی را از مچ اسیری باز کرد. متوسلیان این صحنه را دید، سیلی محکمی به صورت پیشمرگ زد و گفت: چرا به اسیر ظلم می‌کنی؟ - این ساعت، غنیمت جنگیه. - غنیمت جنگی، مهماتیه که تو میدون جنگ باقی می‌مونه، نه وسایل شخصی اسرا، فوراً ساعتش‌رو پس بده! اشک توی چشم‌های اسیر عراقی حلقه زد.

یکی از پیشمرگان کرد عراقی، ساعتی را از مچ اسیری باز کرد. متوسلیان این صحنه را دید، سیلی محکمی به صورت پیشمرگ زد و گفت: چرا به اسیر ظلم می‌کنی؟ - این ساعت، غنیمت جنگیه. - غنیمت جنگی، مهماتیه که تو میدون جنگ باقی می‌مونه، نه وسایل شخصی اسرا، فوراً ساعتش‌رو پس بده! اشک توی چشم‌های اسیر عراقی حلقه زد. ساعت را گرفت و به دستش بست.

یکی از پیشمرگان کرد عراقی، ساعتی را از مچ اسیری باز کرد. متوسلیان این صحنه را دید، سیلی محکمی به صورت پیشمرگ زد و گفت: چرا به اسیر ظلم می‌کنی؟ - این ساعت، غنیمت جنگیه. - غنیمت جنگی، مهماتیه که تو میدون جنگ باقی می‌مونه، نه وسایل شخصی اسرا، فوراً ساعتش‌رو پس بده!

به طرفش رفتم و گفتم: عمو قنبر! من سال ۱۳۵۷ تو کرمانشاه درس می‌خوندم. یکی از بچه‌های کرمانشاه که اونم لک بود، همیشه موقع حضور و غیاب ضایع می‌شد و خجالت می‌کشید، آخه اسمش «مهرعلی یک چشم نابینا» بود. یه روز بش گفتم تو که این‌همه زجر می‌کشی، بهتر نیست بری فامیلیت‌رو درست کنی. بعد از دو ماه با خوشحالی گفت: بابام رفته فامیلیمون‌رو درست کرده. - خب مبارکه، حالا چه اسمی ‌رو انتخاب کردین؟ - والا با هزار زحمت تونسته «نا» ی یک چشم نابینا‌رو حذف کنه، حالا شدم: مهرعلی یک چشم بینا! عمو قنبر گفت: یعنی چی؟ - هیچی، خداحافظ.

روز بعد، صدای بابام که اذان می‌خوند تو کلاس درس پیچید. می‌خوند تا رسید به حی‌علی‌خیرالعمل. یه‌باره پشت بلندگو ننمو صدا کرد و به کردی گفت: آی صفیه، صفیه، دَنگم خاصّه؟

یکی از پیشمرگان کرد عراقی، ساعتی را از مچ اسیری باز کرد. متوسلیان این صحنه را دید، سیلی محکمی به صورت پیشمرگ زد و گفت: چرا به اسیر ظلم می‌کنی؟ - این ساعت، غنیمت جنگیه. - غنیمت جنگی، مهماتیه که تو میدون جنگ باقی می‌مونه، نه وسایل شخصی اسرا، فوراً ساعتش‌رو پس بده! اشک توی چشم‌های اسیر عراقی حلقه زد. ساعت را گرفت و به دستش بست.

یک روز که درحال مرمت یک اتاق ننگین! بودیم؛ سربازی اسیر و ساده‌دل همراه با نگهبانی خبیث از راه رسید. سرباز هنوز سلام نکرده بود که بنّا به او گفت: آی پسر، بپر برو اون بیل‌رو وردار و بیار. سرباز که می‌خواست خوش‌خدمتی کند به سرعت دوید اما تیر نگهبان زندان که گمان کرد او درحال فرار است،‌ بر قلبش نشست. او را بی‌نام و نشان پشت زندان به خاک سپردند.

زن‌هایی با چهره‌های خسته و درهم که با نگاه‌های شکسته‌، چمباتمه زده، پژمرده و بی‌تحرک با غمزدگی ما همراه می‌شدند و کودکان‌شان را با مشت‌هایی پر از گردو و مویز به سمت ما روانه می‌کردند. این میهمان‌نوازی نجیبانه مردم کردستان در بحبوحه جنگ و ترس برای ما عجیب بود و البته شادی‌آور و باعث می‌شد، لحظاتی کوتاه وجود نیروهای کومله را فراموش کنیم.

یک بار از او پرسیدم: کاک بختیار! مگه شما حق و حقوقی برای زنا قائل نیستین که راحت می‌تونین اونا‌ رو طلاق بدین؟ - وقتی من به زن بگم طلاقت‌رو انداختم، دیگه کارش تمومه، باید فوری از خونه من بره بیرون.

هیچ وقت در آن مسیر بی‌سرانجام کسی از مردم خونگرم کردستان به ما آزاری نرساند. اما امان از کومله که همچون غارتگران غریبه به اموال مردم یورش می‌بردند.

تو زیادی دل رحمی. - این دل رحمی مال من نیست، مال اسلام و انقلاب و جنگه!

داشته‌ها همه فراموشی‌اند و نداشته‌ها همیشه پایدارند و خواستنی. نخواهمت داشت تا فراموشت نکنم.

فوراً به راه افتادیم. به ابتدای قله رسیدیم. گروهی از اسرای عراقی درحال انتقال به پشت خط بودند. یکی از پیشمرگان کرد عراقی، ساعتی را از مچ اسیری باز کرد. متوسلیان این صحنه را دید، سیلی محکمی به صورت پیشمرگ زد و گفت: چرا به اسیر ظلم می‌کنی؟ - این ساعت، غنیمت جنگیه. - غنیمت جنگی، مهماتیه که تو میدون جنگ باقی می‌مونه، نه وسایل شخصی اسرا، فوراً ساعتش‌رو پس بده! اشک توی چشم‌های اسیر عراقی حلقه زد. ساعت را گرفت و به دستش بست. حدود ۶۰ نفر از نیروهای عراقی مستقر در قله غافلگیر شده، به اسارت درآمدند و به پشت جبهه منتقل شدند.

- پس حق و حقوقش چی می‌شه؟ - حقوق کدومه پسر، باید دست خالی بزنه به چاک و پشت سرشم‌ نگاه نکنه. - پس اون قانون برابری زن و مرد که کومله ازش دم می‌زنه چی؟ غش‌غش خندید و گفت: بابا این حرفا همش چرته. باید زرنگ باشی و از اوضاع به هم ریخته، خوب استفاده کنی.

یکی از پیشمرگان کرد عراقی، ساعتی را از مچ اسیری باز کرد. متوسلیان این صحنه را دید، سیلی محکمی به صورت پیشمرگ زد و گفت: چرا به اسیر ظلم می‌کنی؟ - این ساعت، غنیمت جنگیه. - غنیمت جنگی، مهماتیه که تو میدون جنگ باقی می‌مونه،

نیروهای کومله وقتی حکم زندانبان را داشتند سخت‌گیر، مغرور و تحمل‌ناپذیر می‌شدند؛ ولی همین‌که به زندان می‌افتادند به سرعت با ما دوست می‌شدند و ساده و صمیمی مسائل درون‌گروهی را لو می‌دادند. کومله درباره تعداد اعضای خود، دم از بیست هزار نفر می‌زد اما کاک بختیار می‌گفت: تعداد اونا دو هزار نفرم نمی‌شه.

نیروهای کومله وقتی حکم زندانبان را داشتند سخت‌گیر، مغرور و تحمل‌ناپذیر می‌شدند؛ ولی همین‌که به زندان می‌افتادند به سرعت با ما دوست می‌شدند و ساده و صمیمی مسائل درون‌گروهی را لو می‌دادند. کومله درباره تعداد اعضای خود، دم از بیست هزار نفر می‌زد اما کاک بختیار می‌گفت: تعداد اونا دو هزار نفرم نمی‌شه.

در زمان آموزش شنیدن اینگونه حرف‌ها مخصوصاً خوردن حشره چندش‌آور و خنده‌دار به نظر می‌رسید ولی حالا که این نان‌های خونین را می‌خوردم، می‌فهمیدم که در شرایط نامساعد انسان برای زنده ماندن از خون خودش هم تغذیه می‌کند!

داشته‌ها همه فراموشی‌اند و نداشته‌ها همیشه پایدارند و خواستنی. نخواهمت داشت تا فراموشت نکنم.

داشته‌ها همه فراموشی‌اند و نداشته‌ها همیشه پایدارند و خواستنی. نخواهمت داشت تا فراموشت نکنم.

بعثی‌ها گرای سنگر را داشتند. برای همین ماندن در سنگرها خطرناک‌تر بود. هرلحظه ممکن بود با سنگر منفجر شویم. به سرعت خارج شدیم و خود را به پشت تخته‌سنگی بزرگ رساندیم. چند دقیقه بعد خمپاره‌ای همان سنگر را متلاشی کرد

بعثی‌ها گرای سنگر را داشتند. برای همین ماندن در سنگرها خطرناک‌تر بود. هرلحظه ممکن بود با سنگر منفجر شویم. به سرعت خارج شدیم و خود را به پشت تخته‌سنگی بزرگ رساندیم. چند دقیقه بعد خمپاره‌ای همان سنگر را متلاشی کرد

سیلی محکمی به گوشم زد و گفت: دروغ می‌گی، برادرت اعتراف کرده که چند بار تو کردستان با ما جنگیده، موقع دستگیری هم درگیر شد و به رهبر ما رفیق کاک فؤاد مصطفی سلطانی توهین کرد. جوابی نداشتم به او بدهم. سکوت کردم. هوا تاریک شد و بساط بازجویی برچیده شد. خوشحالی زودگذر عدم دستیابی کومله به مدارکم به کنج فراموشی خزید و غمی عجیب در دلم لانه کرد. از اشارات بازجو فهمیدم جایگاه برادرم بسیار رفیع است و آنها به گوهری گران‌بها دست یافته‌اند.

به مرور زمان فهمیدیم فقط باید سکوت کنیم. از آشکارا وضو گرفتن خودداری کنیم و با تیمم و در خفا، به صورت نشسته و خوابیده نماز بخوانیم. به مترسکان دربندی تبدیل شده بودیم که وظیفه داشتیم سر تأیید بجنبانیم تا سخنور نادان، از بیان مغالطه خود کیف کند.

برادرم با خوشرویی و شوخ‌طبعی کنارم نشست و گفت: معلومه که درساتو خوب یاد نگرفتی. اولاً سرنوشت انسان دست خداونده. سر زدن منم به تو، هیچ نقشی تو اسارتم نداره. این فقط یه بهونه بود چون خودم دوست داشتم بیام مریوان. بعدشم، پس اون سال‌هایی که تو همدان و کرمانشاه درس می‌خوندیم و من واست کتابای «محمود حکیمی»‌رو می‌خریدم و تو فریادهای احد، احد «بلال»‌رو زیر شکنجه «ابولهب»‌ها می‌خوندی، نوارهای سخنرانی شهید «مطهری» و دکتر «شریعتی» و فریادهای «فخرالدین حجازی» که میکروفون‌رو از جا می‌کند، همه اینا به چه دردی می‌خوره؟ امروز و اینجا جای امتحانه و همه اینا کاربرد داره.

وقتی بعد از کوره راه‌ها و پیچ و خم‌های زیاد به کوچه‌ پس کوچه‌های یک روستا می‌رسیدیم، مردان عصا به دستی را می‌دیدیم که به درها تکیه داده بودند. زن‌هایی با چهره‌های خسته و درهم که با نگاه‌های شکسته‌، چمباتمه زده، پژمرده و بی‌تحرک با غمزدگی ما همراه می‌شدند و کودکان‌شان را با مشت‌هایی پر از گردو و مویز به سمت ما روانه می‌کردند. این میهمان‌نوازی نجیبانه مردم کردستان در بحبوحه جنگ و ترس برای ما عجیب بود و البته شادی‌آور و باعث می‌شد، لحظاتی کوتاه وجود نیروهای کومله را فراموش کنیم. هیچ وقت در آن مسیر بی‌سرانجام کسی از مردم خونگرم کردستان به ما آزاری نرساند

یک بار از او پرسیدم: کاک بختیار! مگه شما حق و حقوقی برای زنا قائل نیستین که راحت می‌تونین اونا‌ رو طلاق بدین؟ - وقتی من به زن بگم طلاقت‌رو انداختم، دیگه کارش تمومه، باید فوری از خونه من بره بیرون.

در این شرایط رقت‌بار، بعضی از همراهان که از آزادی خود ناامید و مأیوس شده بودند به دیگر اسرا وصیت و سفارش می‌کردند که هر زمان آزاد شدند نزد خانواده آنها رفته به همسران‌شان بگویند که مختارند طلاق غیابی بگیرند و با هر کس دوست دارند ازدواج کنند!