بریده‌هایی از کتاب جنگ جهانی اول

سربازی نوشت: «یکی از شب‌ها شش آلمانی را که می‌خواستند مرا غافلگیر کنند با تیر زدم و روز که شد متوجه شدم همه آن‌ها کنده‌های درخت بوده‌اند.»

جنگ جهانی اول سبب پیدایش نیروی هوایی مدرن به مثابه شاخه‌ای مستقل از ارتش شد

کشوری که درگیر رقابت تسلیحاتی می‌شود خطر برافروختن آتش جنگی را به جان می‌خرد که در پی باز داشتن آن است

«کشورها از سر ترس جنگ به راه نمی‌اندازند، بلکه بدین سبب چنین می‌کنند که مطمئنند با توسل به زور نفع بیش‌تری به دست می‌آورند تا با پرهیز از آن.

رقابت تسلیحاتی‌ای که پیش از جنگ آغاز شده بود به خود جنگ انجامید

فرماندهی را به ژنرال فیلیپ پتن سپردند تا نیروهای دفاعی را هماهنگ کند. بیش از ۲۵۰ هزار نفر در این نبرد جان باختند و وردن به «چرخ‌گوشت وردن» معروف شد. گرچه تلفات فرانسوی‌ها بسیار بیش‌تر از آلمانی‌ها بود، آن‌ها توانستند مواضع خود را حفظ کنند و پتن پس از آن به «منجی وردن» معروف شد

پس آخر چرا کشورهای اروپایی خود را درگیر جنگ ددمنشانه‌ای کردند که جان میلیون‌ها نفر را گرفت و این اعتقاد را سست کرد که اروپا یکی از کانون‌های تمدن است؟ دو توضیح رایج درباره شروع جنگ جهانی اول این‌ها هستند: این جنگ کم و بیش به صورتی تصادفی رخ داد و دیگر آن‌که رقابت تسلیحاتی‌ای که پیش از جنگ آغاز شده بود به خود جنگ انجامید. این دو نظر به هم مرتبطند

خود قیصر در سخنرانی‌اش خطاب به سربازان آلمانی عازم جبهه اظهار شادمانی کرد که آلمانی‌ها سرانجام فرصت خواهند یافت تا بزرگی خود را در جنگ نشان دهند: «به یاد داشته باشید که مردم آلمان برگزیده خداوندند. روح خدا بر من، امپراتور آلمان، دمیده شده است. من شمشیر او، سلاح او و ولی او هستم. وای بر نافرمانان و مرگ بر بُزدلان و بی‌ایمانان.»

پیشروی متفقین به داخل فلسطین ترک‌ها را به موضع دفاعی در سوریه عقب رانده، فشار را از نیروهای بریتانیایی در بین‌النهرین برداشته و امنیت کانال سوئز را برای همیشه تضمین کرده بود. وِیوِل نوشت: تمام تهدیدها نسبت به بغداد و چیرگی بریتانیا بر عراق قطعاً و برای همیشه برطرف شد؛ عملا آخرین نیروی ذخیره انسانی ترکیه درگیر شد؛ و ملت بریتانیا هدیه کریسمس مطلوب نخست‌وزیر را دریافت کرد. گرچه تصرف خود بیت‌المقدس هیچ اهمیت استراتژیک خاصی نداشت، اهمیت روانی‌اش زیاد بود.

نیکولای اول، تزار روسیه، نخستین کسی بود که امپراتوری عثمانی را «مرد بیمار اروپا» نامید. همین تعبیر را می‌شد در مورد امپراتوری روسیه در اوایل قرن بیستم به کار برد.

سربازی نوشت: «یکی از شب‌ها شش آلمانی را که می‌خواستند مرا غافلگیر کنند با تیر زدم و روز که شد متوجه شدم همه آن‌ها کنده‌های درخت بوده‌اند.»

سبب بی‌واسطه جنگ، قتل دوک بزرگ، فرانتس فردیناند، وارث تاج و تخت امپراتوری اتریش ـ مجارستان بود. دوک بزرگ در سارایوو، پایتخت قدیمی بوسنی و هِرزگووین و بزرگ‌ترین شهرِ بالکان، به قتل رسید. در سال ۱۹۱۴ امپراتوری اتریش ـ مجارستان ــ که اکنون از میان رفته است ــ بر این منطقه حاکم بود. قاتل، گاوریلو پرینسیپ از صرب‌های بوسنی، و همدستانش عضو جنبشی زیرزمینی بودند که برای استقلال از امپراتوری اتریش ـ مجارستان مبارزه می‌کرد. این قتل ممکن بود در حدّ حادثه‌ای کنترل شده باقی بماند، اما چنین نشد و کشورها را یکی پس از دیگری درگیر کرد.

بخشی از علاقه پیگیر به دانستن این‌که چرا این جنگ آغاز شد، از همین گستردگی جهانی آن برمی‌خیزد. کشورهای اندکی در این جنگ از آسیب مصون ماندند. مردم بیش از پیش دریافتند که جهان به هم پیوسته است و از رخدادهای جهانی گریزی نیست.

شاید بهترین بیان این نظریه از آنِ سِر ادوارد گِرِی، وزیر امور خارجه بریتانیا در خلال جنگ جهانی اول، باشد. گِرِی، در سال ۱۹۲۵، با لحنی اندوهگین به این نتیجه رسید که کشوری که درگیر رقابت تسلیحاتی می‌شود خطر برافروختن آتش جنگی را به جان می‌خرد که در پی باز داشتن آن است

تسلیحات فراوان بناگزیر به جنگ می‌انجامد. اگر در یک طرف تسلیحات وجود داشته باشد، در طرف‌های دیگر نیز باید تسلیحات باشد. افزایش تسلیحات باعث آگاهی از قدرت کشورهای دیگر و احساس ترس می‌شود. ترس سبب بدگمانی و بی‌اعتمادی و هر نوع پندار پلیدی می‌شود، تا آن‌جا که... هر حکومتی هر اقدام احتیاطی هر حکومت دیگری را نشانه نیت خصمانه تلقی می‌کند... .

بخشی از استراتژی آلمانی‌ها و ترک‌ها تحریک به شورش علیه بریتانیایی‌ها در مصر و هندوستان بود و با این هدف می‌کوشیدند جنگ مقدس [جهاد] مسلمانان علیه اشغالگران غیرمسلمان را برپا کنند.

بریتانیایی‌ها برای تصرف این شهرهای مقدس افسرانی را اعزام داشتند تا آن دسته از نیروهای عرب را سازماندهی کنند که در آن زمان با فرمانروایان ترک خود در عربستان درگیر بودند. توماس ادوارد لورَنس یکی از این افسران بریتانیایی بود که در میان رهبران عربستان کسی را یافت که فکر می‌کرد می‌تواند شورش را با موفقیت رهبری کند. این شخص ملک‌زاده فیصل بود که خانواده‌اش به سبب پیوند نیاکانی با پیامبر اسلام محترم بودند. لورنس نوشت: «با اولین نگاه دریافتم که این همان مردی است که برای یافتنش به عربستان آمده بودم: رهبری که می‌توانست شورش اعراب را به اوج سربلندی برساند.»

شورش اعراب آن چیزی بود که جبهه غرب فاقد آن بود. سربازان سوار بر اسب در صحرا می‌جنگیدند، تقریباً به همان صورتی که در قرن‌های پیش از آن چنین می‌کردند. از آن گذشته، آن افسر بریتانیایی، توماس ادوارد لورنس، به سربازان یونیفورم سبزپوشِ پوشیده از گِل ولای فرورفته در سنگرها در اروپا هیچ شباهتی نداشت. او پیراهن بلند و سفید عربی می‌پوشید و دستار سنتی عربی بر سر می‌گذاشت و سوار بر شتر می‌جنگید. توماس سرگذشت او را یافت و آن را در مجموعه‌ای از اسلایدهای نمایشی با رنگ‌های فوق‌العاده در ایالات متحده و بریتانیا به مردم نشان داد و بدین‌سان به افسانه لورنس عربستان، یکی از جذاب‌ترین قهرمانانی که از جنگ جهانی اول سر برآوردند، هستی بخشید.

«در آغاز جنگ ما توپ، تفنگ و مهمات داشتیم و پیروزمند بودیم. زمانی که موجودی سلاح و مهماتمان رو به پایان می‌رفت، باز هم عالی می‌جنگیدیم. اکنون... ارتش ما دارد در خون خود غرق می‌شود.»