کتاب بامداد افراسیاب

که این تختِ شاهی فُسوسَست و باد

از نگاه فردوسی بین زور بازوی زن و مرد تفاوت هست، اما بین حقوق آنان، به‌ویژه برای داشتن مقام و جایگاه اجتماعی هیچ‌گونه تفاوتی نیست.

فردوسی از زبان پشنگ نیز درسی به ایرانیان می‌دهد. زمانی که اغریرث گفت نگرانِ جنگ با ایرانیان است، پشنگ به او پاسخ داد: «نگرانی مال زمانی بود که ایران شاهی، سپاهی و پناهی داشت و در آن سرزمین آداب و آیین و حساب و کتابی بود، اکنون نیست و من از ایرانیان به اندازهٔ یک مشت خاک، باک (ترس) ندارم.»

بِجُستم زِ تور و زِ سَلمِ سِتُرگ همان کینِ ایرج، نیای بزرگ جهان ویژه کردم زِ پَتیارها بَسی شهر کردم، بسی بارها چنانم که گویی ندیدم جهان شُمارِ گذشته شد اندر نهان

سپس سام سخنی می‌گوید که نشانهٔ اندیشهٔ بلند پادشاه شعر ایران در بیش از هزار سال پیش است. او مقام پادشاهی را حق زنان نیز می‌داند و از زبان سام به بزرگان می‌گوید: اگر دختر منوچهر هم جانشین پدر و شاه ایران بود، دیدهٔ من به وجود او روشن و خاک پای او بودم. اگر دختری از منوچهر شاه بدین تختِ زرین بُدی با کلاه نبودی بجز خاک بالینِ من بدو شاد گشتی جهان بینِ من از نگاه فردوسی بین زور بازوی زن و مرد تفاوت هست، اما بین حقوق آنان، به‌ویژه برای داشتن مقام و جایگاه اجتماعی هیچ‌گونه تفاوتی نیست.

این پادشاه کیانی، پس از پیش‌گویی برای آمدن زردشت پیامبر، تاختن لشکر توران و برآمدن رستم دستان، با دیدهٔ اشکبار چشم از جهان فروبست.

حکیم فرزانهٔ توس می‌آموزد که از جمله دلایل شکست در برابر دشمن خارجی، ناخرسندی از سردمداران کشور است. جوانانی که در زمان فریدون و منوچهر برای جنگیدن با دشمن خارجی و پذیرفتن شهادت آغوش گشودند، در دوران نوذر از میدان مبارزه گریختند. در این سخن شاعر درسی برای هر نسل از ایرانیان است که گاه راه نفوذ دشمن، نه بیرون از مرز، که وجود حکم‌رانانی نابخرد، ستمکار و مال‌اندوز است.