کتاب اخلاق روزه

پس اگر ایمان عمیق باشد، انسانِ مؤمن در برابر مصیبت صبر پیشه می‌کند و مطمئن است که این‌گونه سختی‌ها و گرفتاری‌ها ممکن است عاملی برای افزایش توان و علتی برای صبر و تقدیم فداکاری‌های بزرگ‌تر برای رسیدن به هدف باشد. بنابراین، شایسته است که شخص ایمان را در هنگامۀ مصیبت محور توجه قرار دهد.

بیمِ آن می‌رود که ماهِ رمضان به عادتِ بی‌روحی تبدیل شود که شعایرِ آن تنها عادت‌ها و رسومی سرگرم‌کننده باشد و از همۀ معانی اصلی و روح حقیقی خود تهی گردد.

روزۀ ماه رمضان و سایر عبادات و شعایرِ دین فقط فعالیت‌های جسمی نیستند، بلکه همۀ اینها اعمالی هستند که از عقل و دل سرچشمه می‌گیرند و در قالب حس می‌ریزند و با آن همراه می‌شوند. از همین رو، هرگاه این اعمالْ بدون مشارکت و حضورِ دل و عقل انجام گیرد، بی‌روح، بی‌هدف، و تقلیدی می‌شوند: انجام می‌گیرند، اما تأثیری نمی‌بخشند.

و روزه، همان‌گونه که می‌دانیم، یعنی تزکیه و تربیت. روزه خروج از زندگی روزمره است؛ لحظه‌ای اندیشیدن و تأمّل کردنِ خارج از عادات روزمرّۀ انسان. انسان برای یک لحظه، یک ساعت، یا ماهی از ماه‌ها، با پروردگارِ خود پیوند ویژه‌ای می‌خورَد. انسان پیوند خود را با زندگی معمولی و روزمره قطع می‌کند، سپس در جهتِ تنظیمِ این روابط و غلبه بر این وابستگی‌ها و این احساس که آزاد است، تلاش می‌کند. او شخصیت خود را کامل می‌کند. خود را از نو می‌سازد و نفْسِ خویش را تزکیه می‌کند.

پس تزکیۀ راه سعادت انسان است. ما در این ماه و با روزه‌ای که در این ماه می‌گیریم، می‌توانیم بر سرنوشت خویش مسلط شویم، به طوری که می‌توانیم از هواها، ستمگری‌ها، ضعف‌ها و نیازها و از انحراف در زندگی روزمره و عادی خویش آزاد گردیم، و از آزادگانی شویم که بر آیندۀ خود مسلط‌اند و سرنوشت خویش را رقم می‌زنند

بحث ما دربارۀ رفتار پیامبر در زمان فتح و پیروزی است. آن حضرت در هنگام پیروزی به هیچ وجه دچار غرور نمی‌شود. این نکتۀ تربیتی نشانه و بیانگر این است که پیامبر اکرم عمیقاً باور و ایمان دارد که هرچه انسان در زندگی به دست می‌آورَد، همه متعلّق به خدای سبحان و از جانب اوست و انسان امانت‌دارِ آن است. پیروزی انسانِ مؤمن را مغرور نمی‌کند، همان‌گونه که شکست هم او را مأیوس نمی‌کند.

با این اوصاف متوجه می‌شویم که هدف این عبادات پس از عید است. ماه رمضان زمانِ آماده‌سازی و روز عید آغاز عمل است. در حقیقت، ماه رمضان برهه‌ای است که مابَعدِ خود را تولید می‌کند و در روز عید، انسانی جدید زندگی تازۀ خویش را آغاز می‌کند. ابعادِ وجودی این انسان با انسانِ پیشین متفاوت است. او با درک و فهمِ گسترده‌تری که به سببِ یک ماه آموزش و ممارست، عمق و امتدادِ بیشتری یافته است، زندگی می‌کند. او از احساسی رقیق‌تر، که از روزه کسب کرده، برخوردار شده است؛