کتاب در جستجوی زمان از دست رفته (جلد پنجم)

حس می‌کنیم همه عشق‌ها و همه چیزها بشتاب به سوی بِدرود روانند.

و اگر زندگی در عشق‌هایمان تغییری پدید نیاورد خود بر آن خواهیم شد که چنین کنیم، یا دستکم چنین وانمود کنیم و از جدایی سخن بگوییم، بس که حس می‌کنیم همه عشق‌ها و همه چیزها بشتاب به سوی بِدرود روانند. می‌خواهیم اشک‌هایی را که بر می‌انگیزد بس پیش از فرارسیدنش از دیدگان بباریم.

خیلی از چیزهایی که بعدآ در آثار تولستوی بتفصیل و با زبان شکوفا بیان می‌شود در آثار داستایفسکی به صورت فشرده، هنوز فشرده و عبوس، وجود دارد. در داستایفسکی همان مایه‌های آغازینی را می‌بینیم که در آثار استادان بدوی نقاشی تاریک و عبوس است و شاگردانشان آنها را روشن و ملایم می‌کنند».

شگفتا که چیزهایی شاید از همه ناچیزتر ناگهان ارزشی استثنایی می‌یابد آنگاه که آن کسی که دوست می‌داری پنهانشان می‌کند (یا کسی که فقط همین دو رویی را کم داشته تا دوستش بداری)!

باید یا رنج نکشیدن را انتخاب کرد، یا دوست نداشتن را.

دلبستگی‌های سیاسی هم چون دیگر دلبستگی‌هاست، دوامی ندارد. نسل‌های تازه‌ای می‌آیند که از آنها چیزی نمی‌فهمند؛ نسلی هم که این دلبستگی‌ها را داشت تغییر می‌کند، دلبستگی‌های سیاسی تازه‌ای می‌یابد که دقیقاً بر قبلی‌ها منطبق نیست و در نتیجه به بخشی از حذفی‌های گذشته اعاده حیثیت می‌کند، چه انگیزه حذف هم تغییر کرده است.

حسادت اغلب چیزی نیست جز نیاز اضطراب‌آمیز اِعمال خودکامگی بر امور عشق.

آنچه ما را به آدمها می‌پیوندد هزار ریشه، بیشمار رشته خاطرات شب پیش، امیدهای فردا صبح، تار و پود پیوسته عادتهایی است که از آنها خلاصی نداریم.

عشق نیاز دست‌یابی به یک کل است. تنها زمانی زاده می‌شود، و ادامه می‌یابد، که بخشی به دست نیامده باقی باشد.