کتاب کتاب یا سیگار

هنگامی جامعه توتالیتر می‌شود که ساختارش به شکل وقیحانه‌ای مصنوعی شود: هنگامی که طبقهٔ حاکمهٔ آن کارکرد اصلی‌اش را از دست می‌دهد و فقط با توسل به زور یا فریب به قدرت می‌چسبد. چنین جامعه‌ای صرف‌نظر از این‌که چه‌قدر دوام بیاورد، هرگز نمی‌تواند اهل مدارا و رواداری شود یا استحکام معنوی پیدا کند.

کتاب‌هایی هستند که بارها و بارها خوانده می‌شوند، بخشی از ساختار ذهن فرد می‌شوند و دیدگاه او نسبت به زندگی را به‌کلی تغییر می‌دهند.

برای این‌که کسی به زبانی زنده و قوی بنویسد، باید فارغ از ترس بیندیشد،

ولی نثرنویس ناچار باید بین سکوت و مرگ، یکی را انتخاب کند.

که ذهن خودفروخته ذهنی فاسد و تباهیده است

از هر دوی‌شان نفرت داشتم. نمی‌توانستم احساسات درونی‌ام را کنترل کنم، و نمی‌شد از خودم پنهان‌شان کنم. اما این نابکارانه و زشت بود، آیا زشت نیست از کسانی که خیر تو را می‌خواهند متنفر باشی؟

حتی در جامعه‌ای که آزادی و فردیت از بین رفته است، همچنان به آوازهای میهن‌پرستانه و چکامه‌های قهرمانی به افتخار پیروزی‌ها، یا سروده‌های استادانهٔ تملق‌آمیز نیاز می‌شود:

چون حقیقت مطلق دست‌نیافتنی است، پس دروغ بزرگ از دروغ کوچک بدتر نیست.

حتی طالع‌نماهای ارزان‌قیمت گردآوری‌شده توسط کسی را فروختیم که ادعا می‌کرد زلزلهٔ ژاپن را پیش‌بینی کرده است. نسخه‌هایی که توی بسته مهروموم شده بود و هیچ‌وقت خودم نمونه‌ای از آن را باز نکردم اما کسانی که می‌خریدند دوباره می‌آمدند و از صحت طالع‌نماهای‌شان حرف می‌زدند (شکی نیست که هر طالع‌نمایی که بگوید برای جنس مخالف بسیار جذاب‌اید و اشتباه بزرگ‌تان سخاوت است «راست» به نظر می‌آید).

در جوامعی که در هر زمان فقط یک عقیده مجاز است، به احتمال زیاد، به قلب و تحریف واقعیت‌ها ختم می‌شود.

در دنیایی به سر می‌بردم که خوب بودن برایم ممکن نبود.

واقعیات شناخته‌شده چنان پنهان و تحریف می‌شوند که آدم شک می‌کند تاریخ حقیقی روزگار ما هرگز بتواند نوشته شود.

میهن‌پرستی هیچ ربطی به محافظه‌کاری ندارد.

هنگامی جامعه توتالیتر می‌شود که ساختارش به شکل وقیحانه‌ای مصنوعی شود: هنگامی که طبقهٔ حاکمهٔ آن کارکرد اصلی‌اش را از دست می‌دهد و فقط با توسل به زور یا فریب به قدرت می‌چسبد. چنین جامعه‌ای صرف‌نظر از این‌که چه‌قدر دوام بیاورد، هرگز نمی‌تواند اهل مدارا و رواداری شود یا استحکام معنوی پیدا کند. چنین جامعه‌ای هرگز به ثبت و ضبط واقعیات با حقیقت‌گویی یا به صداقت عاطفی مجال نمی‌دهد که لازمهٔ خلاقیت ادبی است.

چیزی به اسم ادبیات غیرسیاسی وجود ندارد، خاصه در عصری مانند زمانهٔ ما که ترس‌ها و کینه‌ها و وفاداری‌های مشخصاً سیاسی در وجدان و آگاهی همگان حضوری عیان دارد.

به آن آگهی سربازگیری، «پدر، تو در جنگ بزرگ چه‌کار کردی؟» (کودکی این را از پدر خجالت‌زدهٔ خود می‌پرسید)، و تمام کسانی که فقط با همین تبلیغ اغوا شده بودند و به ارتش پیوسته بودند و بعدها به دلیل این‌که به مخالف باوجدان و وظیفه‌شناس جنگ تبدیل نشده بودند هدفِ آزار و تحقیر بچه‌های‌شان قرار می‌گرفتند، خنده‌ام می‌گرفت.

در سراسر کودکی‌ام، این باور عمیق را داشتم که بچهٔ خوبی نیستم، این‌که وقتم را هدر می‌دهم، استعدادهایم را ضایع می‌کنم، و رفتارم توأم با بلاهت و شرارت و ناسپاسی وحشتناکی است ــ و همهٔ این‌ها، به نظر چیزی ناگزیر و چاره‌نشدنی می‌آمد، چون در میان قوانینی زندگی می‌کردم که مثل قانون جاذبه مطلق به نظر می‌رسید، اما رعایتش برایم ممکن نبود.

آزادی اندیشه در عصر ما از دو طرف هدف حمله است: یک طرف کسانی هستند که دشمنان تئوریک آن‌اند؛ یعنی توجیه‌کنندگان توتالیتاریسم، و از طرفِ دیگر، کسانی که دشمن عملی آن هستند؛ یعنی انحصار و بوروکراسی.

دروغ‌گویی سازمان‌یافتهٔ دولت‌های توتالیتر، برخلاف آن‌چه گاهی ادعا می‌شود، مصلحت موقتی نیست و ماهیتی چون عملیات‌های فریب جنگی ندارد. دروغ‌گویی سازمان‌یافته جزء لاینفک توتالیتاریسم است، چیزی است که حتی اگر دیگر به وجود اردوگاه‌های کار اجباری و نیروهای پلیس‌مخفی هم نیازی نباشد، همچنان ادامه خواهد داشت.

در نگاه توتالیتاریسم، تاریخ را باید ساخت، نه این‌که از آن آگاهی یافت. دولت توتالیتر در عمل یک‌جور تئوکراسی است، و طبقهٔ حاکمان آن، برای این‌که در مقام‌شان باقی بمانند، باید معصوم و خطاناپذیر شمرده شوند. اما، از آن‌جا که در عمل هیچ‌کس معصوم و خطاناپذیر نیست، پیوسته ضرورت پیدا می‌کند که رویدادهای گذشته به نحوی دست‌کاری شوند که نشان دهند فلان یا بهمان خطا صورت نگرفته یا فلان یا بهمان پیروزی موهوم به‌راستی به وقوع پیوسته است.

اما توتالیتاریسم بیش از آن‌که نویددهندهٔ عصر ایمانِ جدیدی باشد، نویددهندهٔ یک عصر اسکیزوفرنی است. هنگامی جامعه توتالیتر می‌شود که ساختارش به شکل وقیحانه‌ای مصنوعی شود: هنگامی که طبقهٔ حاکمهٔ آن کارکرد اصلی‌اش را از دست می‌دهد و فقط با توسل به زور یا فریب به قدرت می‌چسبد.

ناموفق و مایهٔ نومیدی بودم چون موفقیت را نه با چیزی که انجام داده بودی که با چیزی که بودی می‌سنجیدند.

چه‌طور ممکن بود که ثروتمندها، قوی‌ترها، برازنده‌ها، آدم‌های خوش‌سلیقه و قدرتمندان اشتباه کنند؟ دنیا دنیای آن‌ها بود، و قوانینی هم که وضع می‌کردند باید قوانین درستی می‌بود.

دروغ‌گویی سازمان‌یافتهٔ دولت‌های توتالیتر، برخلاف آن‌چه گاهی ادعا می‌شود، مصلحت موقتی نیست و ماهیتی چون عملیات‌های فریب جنگی ندارد. دروغ‌گویی سازمان‌یافته جزء لاینفک توتالیتاریسم است،

ساعت ۴ بعدازظهر که برسد کتاب‌ها را از لفاف کاغذی‌شان درمی‌آورد، اما ناتوانی عصبی نمی‌گذارد دست به کتاب‌ها ببرد. فکر این‌که مجبور است کتاب‌ها را بخواند، و حتی بوی کاغذ، مثل فکر خوردن پودینگ برنج سرد با طعم روغن کرچک آزارش می‌داد. با این‌همه، جالب است که نقد کتاب او به‌موقع آماده می‌شد. این کار به گونه‌ای همیشه سر ساعت تحویل داده می‌شد. ساعت نُه شب تازه ذهنش کمی باز شده بود و چند ساعت باقی‌مانده، در اتاقی بود که سرد و سردتر می‌شد، و همان حال که دود سیگار غلیظ و غلیظ‌تر می‌شد، استادانه از کتابی به کتاب دیگر می‌رفت و نظرهای نهایی‌اش را می‌نوشت، «وای خدا، چه آشغالی!»

حتی طالع‌نماهای ارزان‌قیمت گردآوری‌شده توسط کسی را فروختیم که ادعا می‌کرد زلزلهٔ ژاپن را پیش‌بینی کرده است. نسخه‌هایی که توی بسته مهروموم شده بود و هیچ‌وقت خودم نمونه‌ای از آن را باز نکردم اما کسانی که می‌خریدند دوباره می‌آمدند و از صحت طالع‌نماهای‌شان حرف می‌زدند (شکی نیست که هر طالع‌نمایی که بگوید برای جنس مخالف بسیار جذاب‌اید و اشتباه بزرگ‌تان سخاوت است «راست» به نظر می‌آید)

مرگ طبیعی، تقریباً بنابه تعریف، به معنی چیزی کُند، عَفن و دردناک است. حتی در صورتی که فرد این‌گونه بمیرد بهتر است اگر می‌تواند، مرگش در خانهٔ خودش باشد و نه در یک مؤسسهٔ عمومی. این بدبخت بیچارهٔ پیر که همین چند ساعت قبل، مانند ته شمع خاموش شده بود حتی آن‌قدر مهم نبود که کسی حین نزع بالای سرش باشد. شماره‌ای بود و بس، بعد هم نمونه‌ای برای چاقوی کالبدشکافی دانشجویان. آری مرگ در یک مکان عمومی چه پست و حقیرانه است!

چیزی که ما چندان به آن بها نمی‌دهیم این است که ما در انگلستان تعداد زیادی پرستار ماهر و بسیار منضبط داریم. بی‌شک پرستارهای انگلیسی هم به اندازهٔ کافی احمق هستند، چه‌بسا با برگ چای فال بگیرند، نشان پرچم ملی پادشاهی انگلستان را به خود بیاویزند و عکس‌های ملکه را روی طاقچهٔ بالای شومینه قرار دهند، ولی حداقل شما را از سر تنبلی، کثیف و مبتلا به یبوست روی تختی نامرتب به حال خود رها نمی‌کنند.

دفترش را گم کرده و فکر گشتن دنبالش، یا در واقع گشتن دنبال هر چیز دیگری، او را به مرز خودکشی سوق می‌دهد.

دولت توتالیتر در عمل یک‌جور تئوکراسی است، و طبقهٔ حاکمان آن، برای این‌که در مقام‌شان باقی بمانند، باید معصوم و خطاناپذیر شمرده شوند. اما، از آن‌جا که در عمل هیچ‌کس معصوم و خطاناپذیر نیست، پیوسته ضرورت پیدا می‌کند که رویدادهای گذشته به نحوی دست‌کاری شوند که نشان دهند فلان یا بهمان خطا صورت نگرفته یا فلان یا بهمان پیروزی موهوم به‌راستی به وقوع پیوسته است.