کتاب درآمدی بر اندیشه های سیاسی آنتونیو گرامشی

یکی از نتایج اصولی و عمدهٔ تجربهٔ اروپای شرقی این است که سوسیالیسم را نمی‌توان از بالا و از طریق کارگزار دولت تحمیل کرد. سوسیالیسم را باید از پایین به وجود آورد، براساس بسط و توسعهٔ پیوسته و مداوم مشارکت توده‌ای در سیاست که شامل دگرگونی‌های عمیق در عادات و شعور و آگاهی است.

هژمونی مستلزم اتحاد طیف متنوعی از نیروهای اجتماعی متفاوت و گوناگون درون ائتلافی وسیع است که بیانگر ارادهٔ جمعی ملی_ مردمی باشد، آن چنان که هر یک از این نیروها استقلال خودشان را حفظ کنند و سهم خودشان را در گذار و توسعه به سوسیالیسم برعهده گیرند. این استراتژی تشکیل جبهه‌ای وسیع متشکل از نیروهای گوناگون با برداشت و پنداری مشترک از جهان، که گرامشی جنگ موضعی می‌نامد، یکپارچه و متحد می‌شود.

هرگاه دولت اصلاحات و دگرگونی‌های نسبتاً وسیع و فراگیری را در ساختار اجتماعی و اقتصادی یک کشور از بالا و بدون تکیه بر مشارکت فعالانهٔ آحاد مردم صورت می‌دهد، انقلاب منفعلانه به وقوع می‌پیوندد. اصلاحات اجتماعی، یعنی مطالبات نیروهای اپوزیسیون و مخالف، ممکن است محقق شود، اما در این صورت این نیروها دچار آشفتگی خواهند شد و هرگونه مبارزهٔ مردمی در نطفه خفه می‌شود.

در نظر گرامشی «همهٔ مردم فیلسوف‌اند»، زیرا همهٔ مردان و زنان پندارهایی دربارهٔ جهان و مجموعه‌ای از باورها دارند که آنها را قادر به ادراک زندگی‌شان می‌کند. اما شیوه‌ای که بسیاری از مردم جهان را از رهگذر آن درک و تصور می‌کنند، و فلسفهٔ حیات روزمره‌شان، اغلب متناقض و گیج‌کننده است و شامل دیدگاه‌ها و باورهایی است که از منابع مختلف و از گذشته جذب و دریافت کرده‌اند و میل آن دارد که آنها را به پذیرش نابرابری و ستم چون اموری طبیعی و تغییرناپذیر مجاب سازد.

روند گذار و فرا رفتن از مرحلهٔ صنفی و پیشرفت به سوی هژمونی دو جنبهٔ اصلی دارد؛ نخست آنکه اگر طبقهٔ کارگر رهبری ائتلافی متشکل از طبقات و لایه‌های اجتماعی را برعهده بگیرد، می‌تواند در نقش هژمون ظاهر شود. دوم آنکه طبقهٔ کارگر باید مبارزات مردمی_ دموکراتیک را با مبارزهٔ خودش علیه طبقهٔ سرمایه‌دار یکپارچه سازد تا ارادهٔ جمعی ملی_ مردمی را به وجود آورد. این امر یکی از کمک‌های عمده‌ای است که گرامشی به مفهوم هژمونی کرده است.