کتاب رنج و التیام

از دست دادن فردی عزیز یکی از دردناک‌ترین تجربه‌هایی است که برای هر انسانی پیش می‌آید، و نه تنها تجربه‌کردن آن، که شاهد آن بودن هم دردناک است، دست‌کم به این سبب از کمک کردن عاجزیم

گاه به‌نظر می‌رسد که سوگواران تحت تأثیر واقعیت قرار گرفته‌اند و طوری رفتار می‌کنند که گویی کاملا قبول کرده‌اند فرد متوفی رفته است؛ گاه زیر تأثیر خیالپردازی و امید به دیداری دوباره، غیرعقلانی رفتار می‌کنند. خشم نسبت به عزیز ازدست‌رفته، نسبت به خویشتن، نسبت به دیگرانی که گمان می‌رود مسبب مرگ او بوده‌اند و حتی نسبت به خیرخواهانی که شخص سوگوار را به یاد واقعیت فقدان می‌اندازند احساسی است که در همه جا و همه کس دیده می‌شود.

بسیاری از آدم‌هایی که تازه مصیبت دیده‌اند می‌گویند فکرشان بسیار آشفته است، نمی‌توانند افکارشان را منظم کنند، در تمرکز مشکل دارند و چیزها را فراموش می‌کنند. خود من یک بار تاکسی گرفتم تا به جایی بروم. نشانی را به‌راننده گفتم و راه افتادیم. کمی بعد دوباره از من پرسید کجا می‌خواهم بروم. فکرکردم شاید راننده تازه‌کاری است و شهر را نمی‌شناسد، اما گفت چیزهای زیادی روی فکرش سنگینی می‌کند. کمی بعد دوباره از من آدرس پرسید و عذر خواست و گفت فکرش خیلی مغشوش است. این چندین بار تکرار شد تا سرانجام به این نتیجه رسیدم که اگر بپرسم فکرش مشغول چه چیزی است ناراحت نمی‌شود. گفت پسرش هفته پیش در تصادف رانندگی کشته شده است.

جامعه ممکن است احساس شخص سوگوار را نپسندد و از این رو چنین پیام ظریفی را به او حالی کند: ''احتیاجی نیست متألم باشی، تو فقط برای خودت احساس تأسف می‌کنی." این پیام با احساس تدافعی سوگوار تداخل می‌کند و به انکار نیاز به ماتم می‌انجامد که چنین بیان می‌شود: ''من احتیاجی به ماتم گرفتن ندارم

راه دیگری که اشخاص برای حفاظت از خویش در برابر واقعیت مرگ می‌یابند انکار معنی فقدان است. به این ترتیب، فقدان را می‌توان کم‌اهمیت‌تر از چیزی دید که واقعآ هست. بارها چیزهایی می‌شنویم از قبیل ''پدر خوبی نبود"، ''زیاد به هم نزدیک نبودیم" یا ''دلم برایش تنگ نمی‌شود". کسانی وسایل شخصی و لباس‌هایی که متوفی را به یادشان می‌آورد دور می‌اندازند. دور کردن یادگارهای متوفی نقطه مقابل ''مومیایی کردن" است و ضایعه فقدان را به حداقل می‌رساند، چنان‌که گویی بازماندگان با از میان بردنِ هر شیئی که آنها را با واقعیت مرگ روبه‌رو سازد از خویشتن محافظت می‌کنند

در مرکز مطالعات سوگواری در بُستُن، مردان و زنانی که در پی مرگ همسرشان بیشترین تعداد وقایع تغییردهنده مسیر زندگی را تحمل کردند طی دوره سه ماهه پس از مرگ دچار بالاترین درجات افسردگی شدند.

گاه سوگواری به دلایل متعدد ناتمام می‌ماند، از جمله به این دلیل که فرد گمان می‌کند بعدآ در شرایطی مساعدتر بهتر خواهد توانست ماتم بگیرد. تجربه نشان می‌دهد که ماتمِ فیصله‌نیافته با گذشت زمان پیچیده‌تر می‌شود و ندرتآ پیش بیاید که فرد بار دیگر در شرایطی قرار گیرد که بتواند آزادانه، و برخوردار از مصونیت‌ها و معافیت‌هایی که جامعه برای سوگواران قائل می‌شود، هر اندازه میل دارد مویه کند.

به‌تجربه و به‌واقع می‌بینیم مردم برای کمک‌گرفتن در مقابله با ماتم‌های‌شان به سراغ ما می‌آیند. این تاحدی شاید به سبب دین‌زدایی در عصر ما باشد. پیشتر، مردم در وقت مصیبت از رهبران مذهبی و از نهادهای مذهبی یاری می‌طلبیدند. اما حالا چون بسیاری آدم‌ها به سازمان‌های مذهبی رسمی تعلق ندارند به سراغ دست‌درکار بهداشت روانی می‌روند.