کتاب سودای مکالمه، خنده، آزادی

ما با نگاه ناباور فاجعه را تاب آوردیم تنهایی را تاب آورده‌ایم و خاموشی را و در اعماق خاکستر می‌تپیم. مدایح بی‌صله، ص ۸۱

نفی آگاهانه و شادمانهٔ وضع موجود و ایجاد نظمی جدید براساس شادی، آزادی، برابری.

شاید بشود کوتاه‌ترین تعریف برای پسافرمالیسم را این‌چنین صورت‌بندی کرد: پیوند جدایی‌ناپذیر میان اجتماعیت و ادبیت ادبیات. لوکاچ جوان نیز همین مفهوم را به بیانی دیگر در جمله‌ای مشهور بیان کرده است: «عاملِ حقیقتاً اجتماعی در ادبیات همانا صورت است.»

باختین گواه مسلّم همین امر است. او، که پیش از هر چیز نظریه‌پرداز متن (به معنایی نامحدود، یعنی گسترده‌تر از متن «ادبی») است، برای پیشبرد هر چه بهتر پژوهش خود درمی‌یابد که چاره‌ای جز سرکشی‌های طولانی به عرصه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی ندارد و از این سرکشی‌ها، با کسب نگرشی یکپارچه از پهنهٔ فراگیر علوم انسانی، به نظریهٔ ادبی بازمی‌گردد، نگرشی که استوار است بر یگانگی موضوع آن عرصه‌ها، یعنی متن‌ها، و بر یگانگی روش آن‌ها، یعنی تفسیر، یا شاید به عبارتی دریافت پاسخ‌گویانه.