کتاب نظام اقتصادی در اسلام (مباحث کاربردی)

ما چندین برابر همین پولی را که اینجا به مخترع و مبتکر خودمان نمی‌دهیم، برای خرید اختراعات دیگران می‌دهیم. این خطا و گناه است و حتی با استقلال اقتصادی ما جور درنمی‌آید.

مبارزه با فقر و تأمین نیازهای اساسی هر فرد در پرتو کار خلاق خود او و ارزش افزوده‌ای که او در جامعه تولید می‌کند. آزاد نگه داشتن بخشی از وقت هر انسان برای این‌که فرصتی مناسب برای خودسازی، رشد انسانی و تعالی معنوی داشته باشد. به تعبیر دیگر، در نظام اقتصادی جمهوری اسلامی شما ملت قهرمان، تلاش برای تأمین نیازمندی‌های اقتصادی نباید همهٔ وقتتان را بگیرد. یک مقدار از وقتتان باید برای خودسازی انسانی و الهی و رشد معنوی‌تان آزاد باشد.

تنظیم برنامهٔ اقتصادی کشور به صورتی که شکل و محتوا و ساعات کار چنان باشد که هر فرد علاوه بر تلاش شغلی، فرصت و توان کافی برای خودسازی معنوی، سیاسی و اجتماعی و شرکت فعال در رهبری کشور و افزایش مهارت و ابتکار داشته باشد.

آنچه در قانون اساسی مورد نظر بوده این است که شکل اقتصادی، توزیع درآمدها، ایجاد امکانات شغلی، برنامه‌ریزی‌های اقتصادی، به سمتی برود که با کار خلاق و فعال خود انسان‌ها این نیازها تأمین شود. چنان نباشد که عده‌ای صبح تا شب جان بکَنند و بعد از سی سال یک اتاق از خودشان نداشته باشند، برای این‌که این نشانهٔ بیماری نظام اقتصادی است.

قانون اساسی ما راه این توجیه را می‌بندد و به صراحت راجع به امکاناتی را که در طبیعت موجود است طوری صحبت می‌کند که مورد استفادهٔ همگان قرار گیرد. از طرف دیگر، این قانون اساسی بر اصول اسلامی مبتنی است و خوشبختانه در اسلام موارد بسیار زیادی داریم که تمرکز ثروت را نفی می‌کند و حق همگی انسان‌ها را از امکانات طبیعی و برای زندگی انسانی به رسمیت می‌شناسد.

باید بازده این کاری که می‌کند گیر خودش بیاید. در برخی از نظام‌های اجتماعی، خیلی‌ها هستند که کار می‌کنند، ارزش افزودهٔ فراوان هم تولید می‌کنند، امّا بازده آن گیر خودشان نمی‌آید. صبح تا شب کار می‌کنند، باز هم آن نیازهای اولیه‌ای که هفتهٔ پیش برشمردیم تأمین نمی‌شود. بنابراین، باید در قانون اساسی پیش‌بینی می‌شد که نظام اقتصادی ما طوری باشد که اولاً افرادی که نیرو و توان کار دارند، بتوانند «کار» بکنند و امکان کار کردن داشته باشند، ثانیاً، بازده کاری که می‌کنند، گیر خودشان بیاید نه گیر دیگران

بنابراین، مسئلهٔ مهم این است که باید امکانات کار به وسیلهٔ نظام و دولت در اختیار صاحبان نیروی کار چنان قرار بگیرد که مجبور نباشند مزدور چنین اشخاصی بشوند. در حقیقت، این بندِ دو از اصل چهل‌وسه، شیوهٔ جدیدی برای مبارزه با حاکمیت سرمایه و صاحبان سرمایه بر نیروی کار و صاحبان نیروی کار است. حاکمیت سرمایه و صاحبان سرمایه بر دارندگان نیروی کار باید از بین برود و این بند چهل‌ودو، پایهٔ یک چنین طرح سودمندی را گذاشته است

اگر ما بخواهیم استثمار و بهره‌کشی از کار دیگران را از بین ببریم، چه در شکل دولتی (استثمار دولتی) چه در شکل سرمایه‌داری (استثمار خصوصی)، یکی از بهترین راه‌حل‌ها این است که ابزار کار را به خود این صاحب نیروی کار بدهیم. در آن صورت، دیگر خودبه‌خود استثمار نمی‌شود، نه به‌وسیلهٔ دولت، نه به وسیلهٔ افراد. خودبه‌خود مسئلهٔ آزادی انتخاب شغل هم بیش‌تر برایش تأمین می‌شود، برای این که بعداً از این طریق هر کسی می‌رود سراغ آن کاری که واقعاً دلش می‌خواهد

تعلیم اسلام به انسان این است: اگر می‌خواهی بدانی فردا چه داری، بنگر امروز چه می‌کنی.

یکی از آثار شوم نظام سرمایه‌داری این بوده است که برای کارگر، کارمند، کارکنان مغزی و یدی، با ایجاد انگیزه‌هایی که افراد مجبور باشند اضافه کار کنند، ساعات فراغت کافی برای انسان زیستن و خودسازی باقی نمی‌گذاشت. آنها در ایام هفته، خسته و کوفته، بی‌توان، بی‌نیرو، به خانه و یا احیاناً لانهٔ خودشان برمی‌گردند. در نظام اقتصادی ما، این باید از بین برود.

مردم هستند که بایستی ناظر بر تمام جریانات باشند و تخلفات مقامات مختلف را که در برنامه‌ریزی‌ها مسئول هستند به آن گوشزد بکنند