کتاب انفاق

سخاوتی ارزش دارد که به‌خاطر وظیفه انجام گرفته باشد و با اختیار و آگاهی و عشق تحقق یافته باشد. هنگامی که مرا سخاوتمند آفریده‌اند، من چه‌کاره‌ام و چه نقشی دارم تا ارزشی را به دست بیاورم و پاداشی بگیرم. خوبی سخاوت دلیل خوبی من نیست و ملاک خوبی من نیست. سخاوت من هنگامی ارزش دارد که به‌خاطر وظیفه و از روی انتخاب و آگاهی و عشق به حق سر زده باشد.

سخاوتی که از روی غریزه‌ها و هوس‌ها و یا حرف‌های مردم و یا جلوه‌های دنیا باشد، ارزش ندارد و خریداری ندارد.

عقل آن نیرویی است که تو را از غیرحق آزاد کند و بنده او بسازد؛ چون در این بندگی، آزادی است. عقلی که در راه حق به کار نیفتد، عقل نیست؛ «نَکراء» است، «شیطنت» است.

یگانگی با انفاق و احسان، به اتحاد و هم‌بستگی می‌رسند و با اتحاد، به وحدت و یگانگی. این‌ها همچون یک اندام و یک واحد کار می‌کنند. هنگامی که یکی صدمه دید و ضربه خورد، بقیه برایش تب می‌کنند و می‌سوزند و برایش نیرو ذخیره می‌کنند و به یاری‌اش می‌شتابند. و در این حد، شکل انفاق‌ها و احسان‌ها هم عوض می‌شود. دیگر، هرکدام از دیگری برمی‌دارد و بدون اطلاع برادرش، در دارایی او تصرف می‌کند. در این حد، دیگر دادن و گرفتن نیست، سؤال و بخشش نیست، که برداشتن و بدون اجازه تصرف‌کردن است؛ و این نشانه وحدت است و این وحدت، علامت کمال ایمان؛ و همین است که امام می‌گوید مادام که بدون اطلاعِ هم، از هم برندارید، به تشیع نرسیده‌اید.

انفاق باید برای دهنده و گیرنده رشد و حرکت بیاورد؛ چون غرض از انفاق، سیرشدن شکمِ گیرنده نیست. خدا خود بهتر می‌توانست شکم‌ها را سیر کند و فقرها را از اول مرتفع نماید.

آن‌ها که نفس خویش را مراقب بوده‌اند و زیر نظر داشته‌اند و کنترل کرده‌اند، بازی‌های او را خوب می‌شناسند و نمایش‌های او را خوب می‌فهمند و این است که فریب نمی‌خورند و اسیر اعمال نیستند و در محاسبه، به اعمال خود توجهی ندارند؛ بلکه در انگیزهٔ اعمال، دقت می‌کنند؛ که گفته‌اند: «حاسبوا انفسکم» و نگفته‌اند: «حاسبوا اعمالکم».

هم‌بستگی ساخته‌شده‌ها احتیاج بیشتری به هم‌بستگی دارند. این‌ها نیازهای بزرگ‌تری را شناخته‌اند و برای تأمین نیازها، به جمع‌ها و دیدارها محتاج‌اند؛ چون کارهای بزرگ با یک دست انجام نمی‌شود. با انفاق‌ها و گذشت‌ها و فداکاری‌ها، این‌ها به یکدیگر نزدیک می‌شوند و هم‌بسته می‌شوند.

ارزش هر چیز، وابسته به سودهایی است که می‌آفریند و به نتیجه‌هایی که به دنبال می‌آورد. هنگامی که انفاق، فقط پرکردن شکم‌ها باشد و نمایشی از دارایی‌ها، نه تنها ارزشی ندارد، که ضد ارزش است و اهانت به انسان و ضایع‌کردن عظمت‌های اوست. ما، با این انفاق، انسان را تا حد گاو تنزل داده‌ایم و او را ذلیل بار آورده‌ایم و از کوشش و حرکت باز داشته‌ایم؛

پیشوایان هنگامی که به فقیری انفاق می‌کردند، خود را شرمنده و بدهکار نشان می‌دادند تا اینکه فقیر ذلیل نشود و دست خدا را ببیند و مال او را ببیند

از سوره فجر، آیه ۱۵ و ۱۶ برداشت می‌شود که نعمت‌ها و تنگ‌دستی‌ها، نه اکرام هستند و نه اهانت؛ بلکه فقط ابتلا هستند:

عقل آن نیرویی است که تو را از غیرحق آزاد کند و بنده او بسازد؛ چون در این بندگی، آزادی است. عقلی که در راه حق به کار نیفتد، عقل نیست؛ «نَکراء» است، «شیطنت» است.

انفاق و گذشت کلاسی است که انفاق‌کننده باید درس‌های بزرگی را با حرکت و عمل تعلیم کند و زمینی است و زمینه‌سازی‌ای است که باید در آن تخم‌ها بکارد و خرمن‌ها بردارد؛ خرمن‌هایی از آزادمنشی و تحقیق و شناخت و حرکت و قدرت. کسی که این انفاق‌ها را می‌کند و این برداشت‌ها را ندارد، لوطی بی‌خیالی است که از روی عادت گام برمی‌دارد و با تلقین‌ها و حرف‌ها، از سرِ هستی برمی‌خیزد؛ و یا کشاورز محتاجی است که فقط بذرهایش را دور می‌ریزد و خرمن‌هایش را می‌سوزاند.

از آنچه که خدا به او داده انفاق کند. حتی اگر رزق او برایش تنگ است، از همان هم انفاق کند؛ که خدا پس از این سختی‌ها، گشایش‌ها خواهد داد

عده‌ای خیال می‌کنند باید به فقیر تأمین داد که هروقت نداشتی سراغ من بیا و از من بگیر. و خیال می‌کنند نهایت احسان همین است؛ در حالی که این تأمین بزرگ‌ترین خیانت است. این تأمین بت‌پرست بار آوردن است. فقیر همین‌که تنگ‌دست می‌شود، به یاد من می‌افتد و به سراغ من می‌آید و هنگامی که به او انفاقی کردم، به من علاقه‌مندتر می‌شود. عارفِ آگاه نه تأمین می‌دهد و نه همیشه فقیر را به خود راه می‌دهد. چه‌بسا که خودش او را رد کند تا بُت او بشکند و به دیگری سفارش کند و یا به‌وسیله واسطه‌ای حاجتش را به او برساند و از راهی که حساب نمی‌کند، گرفتاری‌اش را مرتفع نماید تا توکل و اعتقاد و عشق به حق، در فقیر رشد کند و زیادتر شود.

انسان به‌راحتی می‌تواند به مهربان‌های نیکوکار محبت کند، اما دشمن را با احسان و محبت ساختن و درس‌دادن، کاری است که فقط مخلص‌ها باید آن را گردن بگیرند.

آنچه بر پایه محکمی استوار نباشد، دوام نخواهد آورد. فرو خواهد ریخت و درهم خواهد شکست.

ارزش هر چیز، وابسته به سودهایی است که می‌آفریند و به نتیجه‌هایی که به دنبال می‌آورد.

وحدت، علامت کمال ایمان؛ و همین است که امام می‌گوید مادام که بدون اطلاعِ هم، از هم برندارید، به تشیع نرسیده‌اید.