کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم)

کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم) نوشته‌ حامد آبکنار غضنفری اثری است که شنونده را سوار یک سفینه‌ی زمان‌پیما می‌کند و به دل تاریخ علم و نجوم می‌برد. در این قسمت از مجموعه، فرمانده‌ی سفینه، خلبان و دو همسفر نوجوان، در قالب یک ماجراجویی پرهیجان، از ۷۰۰۰ سال پیش تا دوران هخامنشیان و ساسانیان و بعد تا زمان ساخت رصدخانه‌ی مراغه سفر می‌کنند و در خلال این سفر، با شکل‌گیری تقویم، رصد ستاره‌ها و تلاش انسان‌ها برای فهم آسمان آشنا می‌شوند. این کتاب صوتی با گویندگی محمدجواد ترابی، النا دوستی و آدریان پورحمزه توسط کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان منتشر شده است و نقش هر کدام از آن‌ها در جان‌گرفتن شخصیت‌های نوجوان و فضایی، کاملاً شنیدنی است.

درباره کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم)

کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم) با محوریت گفت‌وگوهای فرمانده‌ی سفینه، خلبان و دو نوجوان همسفر شکل گرفته است و حامد آبکنار غضنفری در آن، تاریخ علم نجوم را در قالب یک ماجرای فضایی روایت کرده است. داستان از جایی شروع می‌شود که سفینه‌ی زمان‌پیما تا سقف از کتاب‌های تاریخ نجوم، تاریخ فلسفه، ریاضیات و تاریخ معماری پر شده و خلبان نگران وزن زیاد کتاب‌ها و جانداشتن برای بچه‌هاست. فرمانده که کارش تحقیق در تاریخ علم است توضیح می‌دهد که این کتاب‌ها را از کتابخانه‌های قدیمی پیدا کرده تا نظریه‌های دانشمندان گذشته را بهتر بفهمد.

در ادامه، سفینه به‌سوی ۷۰۰۰ سال پیش در سرزمینی که بعدها ایران نام می‌گیرد حرکت می‌کند تا شنونده ببیند انسان‌ها در نخستین مواجهه‌ها با آسمان و پدیده‌های نجومی چه احساسی داشته‌اند، از ترس ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی تا تلاش برای تشخیص ستاره‌های ثابت و سیارات متحرک. در ادامه‌، سفر زمانی به ۲۵۰۰ سال پیش و دوران هخامنشیان می‌رسد، جایی که صحبت از زمین‌های کشاورزی، نیاز به تقویم دقیق و آشنایی ایرانیان با تقویم مصری مطرح شده است.

فرمانده توضیح می‌دهد که چگونه تقویم قمری برای کشاورزی مناسب نبود و مصری‌ها با اندازه‌گیری فاصله‌ی بین دو اعتدال بهاری، طول سال را محاسبه کردند و تقویمی ساختند که بعدها با فتح مصر توسط ایرانیان، با فرهنگ ایرانی پیوند خورد و در آیین‌هایی مثل نوروز و شب یلدا اثر گذاشت؛ سپس روایت به دوران ساسانی می‌رسد، زمانی که ایرانیان کتابی به نام زیج شهریار نوشتند و برای این کار به رصد دقیق آسمان و ابزارهای بزرگ زاویه‌سنج نیاز داشتند.

شنونده سپس همراه شخصیت‌ها به زمان ساخت رصدخانه‌ی مراغه می‌رود و با نقش خواجه نصیر و حمایت هلاکوخان در ساخت مجموعه‌ای از ابزارهای رصدی آشنا می‌شود. در پایان، فرمانده از منجمان بابلی، مصری، یونانی و منجمان ایرانی دوران اسلامی مثل صوفی، ابوریحان بیرونی، خواجه نصیرالدین طوسی و قطب‌الدین شیرازی نام می‌برد و نشان می‌دهد که چگونه دانش نجوم از تمدنی به تمدن دیگر منتقل شده است.

خلاصه داستان صوتی کجا مجا (قسمت هشتم)

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

در قسمت هشتم کتاب صوتی کجا مجا، سفر در زمان بهانه‌ای برای آشنایی با تاریخ نجوم و شکل‌گیری تقویم می‌شود. فرمانده‌ی سفینه که پژوهشگر تاریخ علم است، کتاب‌های دست‌نویس قدیمی را با خود به سفر می‌برد، موضوعی که گفت‌وگویی بامزه میان او و خلبان درباره‌ی ضرورت این همه کتاب در سفینه به راه می‌اندازد. دو نوجوان همسفر نیز بار دیگر به گروه می‌پیوندند و سفر به سرزمینی آغاز می‌شود که بعدها ایران نام می‌گیرد.

نخستین مقصد، ۷۰۰۰ سال پیش است، زمانی که نجوم هنوز شکل نگرفته و انسان‌ها از پدیده‌هایی مانند ماه‌گرفتگی و خورشیدگرفتگی می‌ترسند. فرمانده توضیح می‌دهد که انسان‌ها چگونه به‌تدریج نظم حرکت اجرام آسمانی را شناختند، ستاره‌های ثابت را از سیارات متحرک تشخیص دادند و برای سیارات نام‌هایی انتخاب کردند که ریشه‌ی بسیاری از نام‌های امروزی آن‌ها در فرهنگ‌های مختلف است. با نزدیک‌شدن چند نفر به سفینه، گروه برای جلوگیری از جلب‌توجه و ناشناخته‌ماندن فناوری خود، منطقه را ترک می‌کند.

سفر بعدی به ۲۵۰۰ سال پیش و دوران هخامنشیان می‌رسد. با تماشای زمین‌های کشاورزی، بحث به تقویم قمری و خورشیدی کشیده می‌شود. فرمانده توضیح می‌دهد که تقویم قمری، باوجود ارتباطش با شکل ماه، به‌مرور نسبت به فصل‌ها جابه‌جا می‌شود و برای کشاورزی مناسب نیست. مصریان با رصد آسمان و اندازه‌گیری فاصله‌ی میان دو اعتدال بهاری، طول سال را محاسبه کردند و تقویمی سازگار با چرخه‌ی کشاورزی ساختند. ایرانیان نیز پس از فتح مصر با این تقویم آشنا شدند و آن را به کار گرفتند.

در ادامه، روایت به دوران ساسانیان و کتاب زیج شهریار می‌رسد، اثری نجومی که نگارش آن به رصد دقیق آسمان و اندازه‌گیری زوایای میان ستارگان و سیارات نیاز داشت. فرمانده از ابزارهای بزرگ رصدی و رصدخانه‌هایی در مصر و بغداد می‌گوید و سپس سفینه را به دوران ساخت رصدخانه‌ی مراغه می‌برد، جایی که خواجه نصیرالدین طوسی با حمایت هلاکوخان مجموعه‌ای بزرگ از ابزارهای رصدی را بنا کرد.

او همچنین توضیح می‌دهد که چگونه دانش بابلی‌ها درباره‌ی حرکت سیارات به یونان و سپس به منجمان دوران اسلامی رسید و دانشمندانی چون صوفی، ابوریحان بیرونی، خواجه نصیرالدین طوسی و قطب‌الدین شیرازی باتکیه‌بر نجوم یونانی، آن را اصلاح و تکمیل کردند. گفت‌وگوهای شوخ‌طبعانه‌ی خلبان، کنجکاوی نوجوانان و توضیحات علمی فرمانده، روایت این سفر تاریخی را شکل می‌دهند.

چرا باید کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم) را بشنویم؟

کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم) برای آشنایی شنونده با تاریخ علم نجوم و تقویم، از یک قالب ماجرایی و گفت‌وگومحور استفاده کرده است. مفاهیم علمی به‌جای ارائه‌ی اطلاعات خشک، در دل یک سفر زمانی روایت شده‌اند، سفری که در آن سفینه، فرمانده، خلبان و دو نوجوان همسفر، مدام سؤال می‌پرسند، تعجب می‌کنند، می‌ترسند و هیجان‌زده می‌شوند. همین ترکیب ماجرا و توضیح علمی باعث شده شنونده بتواند با پدیده‌هایی مثل ماه‌گرفتگی، خورشیدگرفتگی، تفاوت تقویم قمری و خورشیدی، شکل‌گیری تقویم کشاورزی و ساخت رصدخانه‌ها ارتباط نزدیک‌تری برقرار کند.

این اثر صوتی همچنین تصویری کلی از مسیر انتقال دانش نجوم از تمدن‌های باستانی مثل مصر و بابل به ایران، یونان و سپس دوران اسلامی ارائه کرده است. شنونده در خلال این روایت با نام‌هایی مثل ابوریحان بیرونی، خواجه نصیرالدین طوسی، صوفی و قطب‌الدین شیرازی آشنا می‌شود و می‌فهمد که پشت هر تقویم و هر رصدخانه، سال‌ها مشاهده، اندازه‌گیری و فکرکردن وجود داشته است. این کتاب صوتی همچنین به شنونده نشان می‌دهد که علم نتیجه‌ی تلاش مشترک تمدن‌های مختلف است و از یک نقطه‌ی خاص شروع و تمام نشده است.

شنیدن کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی کجا مجا (قسمت هشتم) به کودکان و نوجوانانی پیشنهاد می‌شود که به فضا، ستاره‌ها و سفر در زمان علاقه دارند و دوست دارند در خلال یک ماجراجویی خیالی، با تاریخ نجوم و تقویم آشنا شوند. این اثر همچنین به دانش‌آموزانی توصیه می‌شود که در درس‌های علوم و مطالعات اجتماعی با موضوعاتی مثل تقویم، تمدن‌های باستانی، رصدخانه‌ها و دانشمندان ایرانی روبه‌رو هستند و می‌خواهند تصویری داستانی‌تر و زنده‌تر از این مفاهیم در ذهنشان شکل بگیرد. این کتاب برای والدین و مربیان علاقه‌مند به استفاده از محتوای شنیداری برای آموزش مفاهیم علمی و تاریخی به زبان ساده نیز مناسب است.