کتاب وامداری غرب به شرق بویژه اسلام و ایران «در حوزه‌ علم، معرفت و دانایی»

کتاب «وامداری غرب نسبت به شرق بویژه اسلام و ایران در حوزه علم، معرفت و دانایی» نوشته دکتر محمد آراسته‌خو است. آراسته‌خو در این پژوهش به عصر طلایی فرهنگ و تمدن ایرانی- اسلامی و تاثیرگذاری اش بر غرب پرداخته و رهیافت‌ها و کلیدهای دستیابی به چنان تمدنی را بررسی کرده است و البته دوران رکود و از دست رفتن شکوه تمدن اسلامی را نیز از نظر دور نداشته است. این پژوهش بیش از جنبه تاریخی این موضوع مبتنی بر جنبه‌های علمی ـ اجتماعی و ضرورتاً بر محور دیدگاه جامعه‌شناسی علم، معرفت و دانایی است و از این دریچه موضوع را بررسی می‌کند تا دریابد چه متغیرهای مستقل و تأثیرگذاری در مجموعه‌ها و زیرمجموعه‌های انسانی ـ اجتماعی تمدّن شرق و فرهنگ‌های ذیربط دست‌اندرکار بوده‌اند؟ چرا برتری نسبی علوم و معارف، که حداقل در بُرهه‌هایی از زمان به ثبوت رسیده، آثار و نتایجش اسباب تحوّل مغرب زمین شده است؟ به عبارت روشن‌تر در مسیر روابط و ارتباطات چه چیزهایی و چگونه، در اندازه‌های متفاوت داد و ستد شده است و چه اُفت و خیزهایی را در پی نهاده است؟ کدامیک بیشتر سود برده‌اند و چرا پس از بهره‌وری از منابع فاصله گرفتند؟ در بخشی از کتاب آمده است: «بی‌توقّعی و عدم خودبزرگ بینی در زمانی بس طولانی در نزد مردمان مشرق زمین ثابت شده است، بویژه در ایامی که مردمان اروپا و غرب با کوششی بی‌اَمان از اندوخته‌ها، ذخائر و گنجینه‌های حِکمی، علمی، فنّی و معرفتی مسلمین بهره‌برداری می‌نمودند و در این راه کمترین وقفه‌ای نداشتند صلابت خود را نشان دادند و پس از آن نیز هرگز کم و کیفیت استفاده اروپائیان را به رخ نکشیدند و اگر امتیازات و برتریهای شرق، اسلام و ایران ثبت و ضبط گردید، از ابتدا تا به امروز خود آنان (غربیان) پیشگام این اقرار و اعتراف بوده‌اند و در بسیاری موارد شرقیان و مسلمین از طریق آثار مکتوب و تقریرات دانشمندان و مستشرقین غربی به مفاخر و مآثر خویش پی‌برده‌اند یا به وامداری اروپائیان؛ و دلایل این وقوف با واسطه نیز بسیار روشن است».