کتاب از فلسفه تا هنر

کتاب از فلسفه تا هنر (در جست‌وجوی پلی میان نظر و امر هنری) مجموعه‌ای از گفت‌وگوها به گردآوری معصومه بوذری و بهاره بوذری است که نسبت اندیشه و آفرینش هنری را بررسی می‌کند. پرسش محوری این مجموعه، چگونگی حضور میراث فکری ایرانی و ایرانی اسلامی در آثار هنری است؛ حضوری که به استفاده از نشانه‌های ظاهری محدود نماند. نشر نقد فرهنگ این کتاب را منتشر کرده است. گفت‌وگوها از حقیقت هنر و معنویت تا جامعه‌شناسی سینما امتداد دارند و فاصله‌ی میان آموزش نظری و تجربه‌ی هنرمند را موضوع بحث قرار می‌دهند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از فلسفه تا هنر

کتاب از فلسفه تا هنر حاصل گردآوری معصومه بوذری و بهاره بوذری، شامل ۲۰ مصاحبه از وب‌سایت چیستی‌هاست که بهاره بوذری انجام داده است. مجموعه، پرسش از اکنون و آینده‌ی تفکر انسان ایرانی را به امکان آفرینش هنری پیوند می‌زند و به‌ویژه به هنرهای نمایشی توجه دارد. پیش‌گفتار، مسئله را از جدایی فضای دانشکده‌های علوم انسانی و هنر آغاز کرده است: چرا مباحث فلسفی و معرفتی در تجربه‌ی هنری چندان آشکار نمی‌شوند؟ پرسش‌های بعدی به مواجهه با مدرنیته، تقلید، میراث فرهنگی و امکان خلق آثاری برخاسته از اندیشه‌های ایرانی مربوط‌اند. مصاحبه‌ها بر اساس ترتیب معکوس انتشارشان در وب‌سایت تنظیم شده‌اند. عنوان‌هایی مانند «حقیقتِ هنر و حقیقت در هنر»، «معنویت هنرهای ایرانی اسلامی در آثار معاصران» و «سینمای عباس کیارستمی: پیوند جامعه‌شناسی و هنر» دامنه‌ی بحث را نشان می‌دهند. قالب پرسش‌وپاسخ اجازه داده است تعریف‌های کلی در ادامه با موضوع‌هایی چون آموزش دانشگاهی، تربیت هنرمند، ابزار هنری و دریافت مخاطب سنجیده شوند.
کتاب از فلسفه تا هنر، نسبت نظر و عمل را از مسیر دیدگاه‌های متفاوت بررسی می‌کند. منوچهر صدوقی سها هنر را نوعی ادراک می‌داند و میان خود هنر و نمود مادی اثر تفاوت می‌گذارد. او مسئله‌ی پیوند فلسفه و هنر را به شناخت انسان از حقیقت بازمی‌گرداند. محمدعلی رجبی دوانی، حلقه‌ی واسط معرفت و مهارت را در آداب معنوی جست‌وجو کرده است؛ بحث او به تربیت درونی هنرمند، فتوت‌نامه‌ها و تناسب ابزار با مقصود هنری می‌رسد. آیدین ابراهیمی نیز از منظر جامعه‌شناسی، سینمای عباس کیارستمی را بررسی می‌کند و تحلیل اثر را فراتر از شناخت طبقه‌ی اجتماعی سازنده یا سنجش مخاطبان می‌برد. این تفاوت‌ها، مسئله‌ی مشترک مجموعه را از چند جهت روشن می‌کنند. خواننده با بحثی روبه‌روست که هم تعریف هنر را به پرسش می‌گیرد و هم درباره‌ی شرایط آموزش، تولید و تفسیر اثر سؤال می‌کند. مصاحبه‌کننده نیز در برابر پاسخ‌ها صرفاً شنونده نیست؛ او بحث را به نمونه‌ها، نقد وضعیت موجود و امکان برقراری ارتباط میان نهادهای فکری و هنری می‌کشاند.

خلاصه کتاب از فلسفه تا هنر

پرسش اصلی کتاب از فلسفه تا هنر این است که اندیشه چگونه می‌تواند در آفرینش اثر حضور پیدا کند، بی‌آنکه هنر به تصویرسازی یک نظریه یا اجرای دستور تبدیل شود. پاسخ‌ها از یک مسیر نمی‌گذرند: صدوقی سها بر ادراک و خیال تکیه دارد، رجبی دوانی از آمادگی درونی و آداب معنوی سخن می‌گوید و ابراهیمی شناخت اجتماعی را در پیوند با تجربه‌ی هنرمند بررسی می‌کند. بحث‌ها نشان می‌دهند که دانستن نظریه یا تسلط بر ابزار، به‌تنهایی مسئله‌ی خلق اثر را توضیح نمی‌دهد. گفت‌وگوی مربوط به کیارستمی نیز تفاوت میان تقلید از ظاهر یک اثر و آموختن شیوه‌ی مشاهده و اندیشیدن را برجسته کرده است. دغدغه‌ی مشترک، یافتن نسبتی میان شناخت، تجربه‌ی زیسته و صورت هنری است؛ نسبتی که هم میراث فرهنگی را جدی بگیرد و هم استقلال آفرینش هنری را نادیده نگذارد.

چرا باید کتاب از فلسفه تا هنر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب از فلسفه تا هنر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• گفت‌وگوها تعریف هنر به‌عنوان ادراک را در برابر یکی‌دانستن هنر و شیء هنری قرار می‌دهند.
• بحث تربیت هنرمند، نسبت مهارت و آمادگی درونی را روشن‌تر می‌کند.
• تحلیل سینمای کیارستمی، امکان تفسیر اجتماعی اثر بدون تقلیل هنر به بازتاب جامعه را نشان می‌دهد.
• پرسش‌های انتقادی، موانع ارتباط دانشگاه و محیط هنری را مطرح می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب از فلسفه تا هنر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان هنر و فلسفه که به ارتباط میان این دو حوزه علاقه دارند.
• هنرمندانی که درباره‌ی نسبت میراث فرهنگی و آفرینش اثر پرسش دارند.
• پژوهشگران جامعه‌شناسی هنر و علاقه‌مندان به تحلیل سینمای عباس کیارستمی.

بخشی از کتاب از فلسفه تا هنر

«می‌گویند شعر هنر است، بنده الآن دیوان حافظ را باز می‌کنم و به ابیات حافظ می‌گویم هنر. درحالی‌که ابیات حافظ از آن قسم که نوشته می‌شود چه فرقی با حروف دیگر دارد؟ الآن شما حافظ را باز کنید همان حروفی است که روزنامه با آن نوشته می‌شود. آیا چنین است که آن خط دیوان هنر است؟ اینطور نیست. این خطوط شما را منتقل می‌کند به آن عالم مثال. نتیجتاً این چیزهایی که مردم عرفاً به آن‌ها اطلاق هنر می‌کنند هنر نیستند، این‌ها مظاهر هنرند. اصل هنر ادراکی است، شاعر ادراکاتی دارد که آن‌ها را به عالم الفاظ منتقل می‌کند، آن لفظ خودش هنر نیست، لفظ عامه مردم است. نقاش‌اش هم همین‌طور است. یک فرش ظریف که آن را می‌بینم محو می‌شوم و می‌گویم سبحان‌الله. این از آن حیث که پشم است و... فرقی با چیزهای دیگر ندارد، هنر آن عالمی است که آن فرش دریچه‌ آن است. خود آن هنر نیست. یک تابلوی نقاشی عالی مگر یک مقدار رنگ بیشتر است؟ آن رنگ هم با رنگ دیوار هیچ تفاوتی ندارد، شما چرا می‌گویید اثر هنری است؟ مردم می‌گویند هنر است؛ من می‌گویم هنری است. چرا هنری است؟ چرا هنر؟ برای اینکه گفتم آن پنجره‌ای مقابل شما باز می‌کند و شما را به عالم مثال وارد می‌کند که آن‌جا نشدی در کار نیست. این‌جا این کتاب نمی‌شود که ۳ تن وزن داشته باشد امّا آن‌جا هست. این‌جا وزن یک کیلو است، آن‌جا کتابی هست که اصلاً وزن ندارد، چون هنرمند آن را خلق می‌کند.»