کتاب بذرها

کتاب بذرها سروده‌ی پویا کیانی، مجموعه‌شعری درباره‌ی فقدان، تنهایی، عشق و دشواری سخن‌گفتن در برابر رنج است. ابر، دریا، خاک و گیاه در این شعرها تنها اجزای منظره نیستند؛ گاهی اندوه را حمل می‌کنند و گاهی نشانه‌ی انتظار یا امکان روییدن می‌شوند. شاعر میان تجربه‌های شخصی و سوگ جمعی رفت‌وآمد می‌کند و پرسش از خانه، حضور دیگری و معنای نوشتن را پیش می‌کشد. نشر سنجاق این کتاب را منتشر کرده است. شعر بذر، با تصویر دانه‌هایی که شاید حتی در غیاب صاحب‌خانه درخت شوند، یکی از صورت‌های پیوند زندگی و مرگ را نشان می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بذرها

کتاب بذرها مجموعه‌شعر پویا کیانی است که تجربه‌ی زیستن در سایه‌ی فقدان را از مسیر تصویرهای طبیعی، اشیای خانه و صحنه‌های شهری بیان می‌کند. شعرها در قالب آزاد نوشته شده‌اند و طول سطرها، تکرار عبارت‌ها و مکث‌های میان کلمات در شکل‌گرفتن احساس نقش دارند. مجموعه از ۳۳ شعر تشکیل شده است؛ کوچ پاییز، لگدِ واژه‌ها، ابری که نمی‌بارد، باغچه، کناره، ساعت شکسته و نگریستن به اشیاء از عنوان‌های این شعرها هستند. طبیعت در این مجموعه اغلب آرامش‌بخش نیست. ابر می‌تواند نبارد، دریا می‌تواند از ماهی تهی شود و بهار می‌تواند زمستانی خون‌ریز را از حافظه پاک نکند. چنین تصویرهایی فاصله‌ی میان ظاهر جهان و تجربه‌ی درونی گوینده را آشکار می‌کنند. شاعر گاهی از اشیای آشنا آغاز می‌کند اما تصویر را به‌سوی وضعیتی ناآرام می‌برد؛ ساعت شکسته به مسئله‌ی زمان می‌رسد و لباس‌های باقی‌مانده در خانه، غیاب دیگری را محسوس می‌کنند. شعرها به‌جای توضیح‌دادن مستقیم احساسات، اغلب وضعیت‌هایی می‌سازند که اندوه در اجزای آن‌ها پخش شده است.
کتاب بذرها رابطه‌ی عشق و نوشتن را نیز در کنار مرگ و فراموشی قرار می‌دهد. مخاطب شعرهای عاشقانه گاهی حضور دارد اما نامیدنش دشوار است و گاهی نیامده، بر خانه و اشیا اثر می‌گذارد. ضمیر «تو» همیشه به چهره‌ای روشن و ثابت تبدیل نمی‌شود؛ همین ابهام، فاصله‌ی میان دیدن، لمس‌کردن و شناختن را حفظ می‌کند. دغدغه‌ی کلمه نیز در چند شعر برجسته است: گفتن می‌تواند زخمی تازه ایجاد کند اما سکوت هم بی‌خطر نیست. وجه اجتماعی مجموعه در شعرهایی مانند قیر، با تقدیم به کشته‌شدگان کشتی سانچی، و آبرنگ، با تصویر زنان کشته‌شده و فراموش‌شدگان، آشکارتر می‌شود. سوگ در این شعرها از محدوده‌ی یک رابطه بیرون می‌رود و به حافظه‌ی جمعی نزدیک می‌شود. تقدیم باغچه به احمد شاملو نیز در کنار فضای تیره‌ی بسیاری از شعرها، مجالی برای بیان محبت و زیبایی فراهم کرده است. خواندن مجموعه با جابه‌جایی مداوم میان اتاق، خیابان، ساحل و گور همراه است؛ مکان‌هایی که هریک شکل دیگری از انتظار یا بی‌پناهی را پیش چشم می‌گذارند. پرسش‌های پی‌درپی نیز قطعیت را عقب می‌برند و احساس ناتمام‌ماندن را در بسیاری از شعرها نگه می‌دارند.

چرا باید کتاب بذرها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب بذرها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تصویرهای طبیعت، تجربه‌ی کوچ، بی‌خانمانی و انتظار را به شکل‌های گوناگون بیان می‌کنند.
• شعرهای عاشقانه، حضور دیگری را در پیوند با لکنت، خاطره و اشیای روزمره بررسی می‌کنند.
• سوگ شخصی و رنج جمعی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
• پرسش از توانایی کلمات، فرصتی برای تأمل درباره‌ی نسبت شعر، شهادت‌دادن و سکوت فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب بذرها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به شعر آزاد با تصویرهای طبیعی و فضای اندوهگین.
• خوانندگانی که موضوع فقدان، غیاب و خاطره را در شعر دنبال می‌کنند.
• مخاطبانی که به بازتاب رنج اجتماعی و مسئله‌ی بیان‌کردن یا خاموش‌ماندن در شعر علاقه دارند.

بخشی از کتاب بذرها

«جعبهٔ آبرنگ
زیر باران
رنگ‌ها نشت می‌کند
از هر قبر
به قبر مجاور:
مردگانی آمیخته
به مرگِ همدیگر
گورهای دسته‌جمعی
گورستان انفراد را
تا نیمه از زنان پر کرده‌اند
زن‌های سرخ
زن‌های آویخته
زن‌های سوخته
شهر را
تا نیمه از سنگلاخِ بتُن
از سکوت
و از حرف
پر کرده‌اند
دهان‌ها را
حوض‌های سرخ
قبرها، سلول‌ها
لبریزِ باران است
و هر قطره برای از یادرفته‌ای به زمین می‌رسد
صدا هست و هیچ صوتی نه
نه سکوتی، نه آوایی هست
و این، واژه، این آواز،
این پچپچه، این هیچ
این، تو، من، نبودن، هر چیز
زخمی‌ست بر استخوانمان
بر روح مصروف پوک
بر جان فرسوده و خیس‌خوردهٔ ما
هم‌داستان سنگسار نیمروزی من
جا مانده از قطار حضور
رانده از زنانگی و زندگی
جایی برای مردنت هم
برای آزاد شدنت
نبود در این گور
گور تاریک چندنفره‌
خوابیده بر سینهٔ من
این‌ها را ندیدند، ندانستند
این‌ها را دیدم
نتوانستم برخیزم
بی‌دست، بی‌پا، بی‌زبان
نظاره‌گری میان نظاره‌گران
من خوب دانستم
می‌دانمت حالا
سایهٔ شرمگین قتل
زنده ماندن تو از این
و بوسیدن من‌ات نیز از این بود:
-بگذار لب‌هایم شهادت دهد-
اینجا میان من، در این قبر
در میان تمام آدمها
مجالی برای مرگ تو باقی نمانده بود
رخ دادن مرگ
که هبوط کلمات است
می‌گویم گور
گور بی‌نام، گور هیچ‌کسان
گور تمامی آن‌ها که از یاد رفته‌اند
و آن که از یاد نمی‌برد
مگر واژه‌ها را
لغت‌های واژگون
لغت‌های سنگی
از چاک‌چاک جمله‌هایم، صورتم، می‌ریزد
می‌چکد فرو
و رنگ بُهت می‌ماند در من
که می‌بینم:
ندیدن چگونه است»