کتاب ساختار ژانرها

کتاب ساختار ژانرها (تشریح داستان از دریچه فرم‌های داستانی) نوشته جان تروبی، ژانر را فراتر از برچسبی برای دسته‌بندی داستان‌ها بررسی می‌کند. نویسنده معتقد است هر فرم داستانی، علاوه‌بر قواعد پیرنگ، تصوری از زندگی و شیوه‌ی مواجهه با جهان را در خود دارد. بنیامین کلوی و محسن حیدریان فرد این کتاب را ترجمه کرده‌اند و انتشارات امرتات آن را منتشر کرده است. بحث اصلی، رابطه‌ی میان رویدادهای داستان، تحول شخصیت و درون‌مایه است؛ رابطه‌ای که شناخت ژانر و ترکیب سنجیده‌ی فرم‌های مختلف را به مسئله‌ای فراتر از استفاده از الگوهای آشنا تبدیل می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ساختار ژانرها

کتاب ساختار ژانرها نوشته جان تروبی، آموزش داستان‌نویسی را به پرسش‌هایی درباره‌ی اخلاق، شناخت، قدرت و خوشبختی پیوند می‌زند. تروبی داستان را فلسفه‌ای از زندگی می‌داند که از طریق شخصیت‌ها، پیرنگ و احساسات بیان می‌شود. بحث او دو سطح دارد: شناخت فنون نوشتن در فرم‌های مختلف و بررسی تصوری از جهان که هریک از این فرم‌ها می‌سازد. ژانر در این نگاه، مجموعه‌ای از نشانه‌های ظاهری نیست؛ سیستم داستانی‌ای است که رویدادهای کلیدی، کشمکش‌ها و مسیر تغییر قهرمان را به یکدیگر متصل می‌کند. نویسنده میان افزودن چند عنصر آشنا و شناخت روابط درونی اجزای داستان تفاوت می‌گذارد. برای نمونه، حضور هیولا به‌تنهایی سازوکار داستان ترسناک را توضیح نمی‌دهد؛ ارتباط تهدید بیرونی با ترس‌ها، ضعف‌ها و گذشته‌ی شخصیت نیز اهمیت دارد. این کتاب ۱۴ فصل دارد. فصل نخست، جهان به مثابه داستان، مبانی بحث را معرفی می‌کند. فصل‌های بعد به ترسناک، اکشن، افسانه، خاطرات و بلوغ، علمی‌تخیلی، جنایی، کمدی، وسترن، گانگستری، فانتزی، کارآگاهی و مهیج و عاشقانه اختصاص دارند. فصل پایانی نیز آینده داستان‌سرایی نام دارد.
کتاب ساختار ژانرها برای توضیح مفاهیم از نمونه‌های رمان، فیلم، تلویزیون و تئاتر استفاده کرده است. تروبی تجربه‌ی تماشای جنگ ستارگان را مبنای توضیح ترکیب ژانرها قرار می‌دهد: کنار هم نشستن اجزای فانتزی، علمی‌تخیلی، وسترن، افسانه و اکشن می‌تواند پیش‌بینی مسیر داستان را دشوارتر کند. نویسنده البته ترکیب فرم‌ها را صرفاً افزودن عناصر بیشتر نمی‌داند؛ رویدادهای یک ژانر ممکن است مانع اجرای رویدادهای ژانری دیگر شوند. بحث دیگر، فراتررفتن از الگوهای آشناست. تروبی تغییر ترتیب رویدادها، بیان فلسفه‌ی ژانر در درون‌مایه و بررسی شکل‌های داستانی فعالیت‌های انسانی را سه مسیر این کار معرفی می‌کند. مفهوم «ذهن ـ کنش» نیز توضیح می‌دهد شخصیت چگونه جهان را درک می‌کند و براساس این درک دست به عمل می‌زند. ترتیب بررسی ژانرها هم بخشی از استدلال نویسنده است: او این ترتیب را بر پایه‌ی نقص قهرمان، فلسفه‌ی زندگی هر فرم و موضوع انسانی مرتبط با آن توضیح می‌دهد. خواننده درنتیجه، هم با پرسش‌های فنی نوشتن روبه‌رو می‌شود و هم زمینه‌ای برای بررسی دلیل دلبستگی خود به بعضی داستان‌ها پیدا می‌کند.

خلاصه کتاب ساختار ژانرها

کتاب ساختار ژانرها بر این ایده بنا شده است که شناخت ژانر، شناخت رابطه‌ی میان اتفاق‌های داستان و معنای آن‌هاست. تروبی ابتدا ضرورت تسلط بر رویدادهای کلیدی هر فرم را توضیح می‌دهد. او سپس سراغ ترکیب ژانرها می‌رود و نشان می‌دهد شناخت چند فرم چگونه امکان انتخاب‌های بیشتری برای طراحی پیرنگ ایجاد می‌کند. مرحله‌ی بعد، فاصله‌گرفتن از تکرار است: نویسنده باید انتظارات مخاطب را بشناسد اما اجرای الگوها را به بازتولید داستان‌های آشنا محدود نکند. بحث ژانر ترسناک، نمونه‌ای از پیوند تکنیک و درون‌مایه است. گذشته‌ی آزاردهنده‌ی قهرمان، فضای محصور، ضعف روانی و هیولای بیرونی، اجزای جداگانه نیستند؛ این عناصر فشار مشترکی بر شخصیت وارد می‌کنند. تروبی همچنین هفت مرحله‌ی اصلی ساختار، از ضعف و نیاز تا خودشناسی و تعادل جدید، را مبنای بررسی تغییر قهرمان قرار می‌دهد. حرف اصلی این کتاب، ضرورت هماهنگی فرم، شخصیت و دیدگاه نویسنده درباره‌ی زندگی است.

چرا باید کتاب ساختار ژانرها را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ساختار ژانرها را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت عناصر ظاهری ژانر و رویدادهای سازنده‌ی پیرنگ را توضیح می‌دهد.
• بحث ترکیب فرم‌ها، دشواری‌های پیوند چند ژانر در یک داستان را روشن می‌کند.
• نمونه‌های داستانی، ارتباط ضعف قهرمان و تهدید بیرونی را نشان می‌دهند.
• بررسی درون‌مایه، زمینه‌ی فهم رابطه‌ی انتخاب‌های فنی و معنای داستان را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب ساختار ژانرها به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• داستان‌نویسان و فیلم‌نامه‌نویسانی که به شناخت قواعد ژانر نیاز دارند.
• منتقدان و علاقه‌مندان تحلیل فیلم که رابطه‌ی فرم و درون‌مایه را دنبال می‌کنند.
• خوانندگانی که به نقش داستان در شکل‌دادن به برداشت انسان از زندگی علاقه دارند.