کتاب قلم نگار

کتاب قلم نگار (آموزش خط تحریری به زبان ساده) نوشته محمدحسین مودب، آموزش خوش‌خط‌نوشتن را از شناخت ابزار و وضعیت دست آغاز می‌کند و به شکل حروف و اتصال آن‌ها می‌رساند. نویسنده میان زیبایی یک حرف و نظم کل سطر ارتباط برقرار کرده است؛ اندازه‌ها، فاصله‌ها، شیب کلمات و محل قرارگیری حروف روی خط زمینه، همگی در این آموزش سهم دارند. انتشارات مهرتا این کتاب را منتشر کرده است. یکی از نکات محوری این مجموعه، «جایگزینی» آموخته‌های تازه در دست‌خط روزمره است تا تمرین به دفتر مشق محدود نماند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قلم نگار

کتاب قلم نگار نوشته محمدحسین مودب، خط تحریری را در پیوند با قواعد خوشنویسی معرفی می‌کند. نویسنده در مقدمه، تعریفی از خوشنویسی ارائه کرده است و سپس مروری بر مسیر تحول خط و شکل‌گیری برخی خطوط ایرانی دارد. نام شماری از خوشنویسان نیز در همین زمینه آمده است. موضوع اصلی، آموختن شیوه‌ی نوشتن حروف و کلمات با ابزار معمول نوشتن است؛ آموزشی که علاوه‌بر شکل ظاهری حروف، حرکت دست و نسبت اجزای نوشته را در نظر می‌گیرد. مطالب آموزشی در سه محور عمده قابل‌پیگیری‌اند: ابزار و شرایط نوشتن، اصول اولیه‌ی خوشنویسی و آموزش حروف و اتصالات. محور نخست، انتخاب قلم، کاغذ، زیردستی، میز و نور را پوشش می‌دهد. نویسنده نحوه‌ی گرفتن قلم و میزان فشار دست را نیز توضیح داده است. این جزئیات نشان می‌دهند که تمرین خط فقط به تکرار یک شکل محدود نیست؛ وضعیت نشستن و ویژگی‌های سطح نوشتن نیز بخشی از فرایند یادگیری محسوب می‌شوند.
کتاب قلم نگار در مبحث «اصول اولیه خوشنویسی»، هفت موضوع را مطرح کرده است: رعایت کرسی، اندازه‌ها و تناسب، فاصله‌ی حروف و کلمات، شیب کلمات، نگاه‌کردن به سرمشق، تمرین زیاد و جایگزینی. خط کرسی در این توضیحات، مبنایی برای تشخیص جای حروف و تنظیم سطر است. آموزش حروف نیز بر تجزیه‌ی شکل‌ها به حرکت‌های کوچک‌تر تکیه دارد؛ برای نمونه، نویسنده شباهت بخشی از «ف» به «ب» و ارتباط شکل «ق» با «ف» و دایره‌ی «ن» را شرح می‌دهد. جدول‌های اتصال، شکل حروف را در موقعیت‌های مختلف کلمه نشان می‌دهند و تمرین‌ها از هنرجو می‌خواهند به نمونه‌های داده‌شده اکتفا نکند. نوشتن کلمات تازه و ارائه‌ی تمرین برای اصلاح، جای مشخصی در این مسیر دارد. دامنه‌ی مخاطبان در توضیح نویسنده، کودکان تا بزرگ‌سالان را شامل می‌شود و تمرین‌ها برای حرکت از سطح مبتدی به سطح پیشرفته در نظر گرفته شده‌اند. توجه هم‌زمان به مشاهده‌ی سرمشق و نوشتن، ویژگی مهم این آموزش است؛ هنرجو باید پیش از تکرار حرکت، تفاوت شکل‌ها و نسبت‌هایشان را تشخیص دهد.

خلاصه کتاب قلم نگار

کتاب قلم نگار، بهبود دست‌خط را حاصل کنار هم قرارگرفتن چند مهارت می‌داند: شناخت شکل حروف، کنترل حرکت قلم، رعایت نسبت‌ها و استمرار در تمرین. آموزش از آماده‌کردن شرایط نوشتن آغاز می‌شود؛ سپس خط زمینه، تناسب اندازه‌ها، فاصله‌گذاری و شیب کلمات توضیح داده می‌شوند. مبحث حروف، جهت حرکت و شکل اجزای هر حرف را شرح می‌دهد و تفاوت صورت‌های جدا و متصل را نشان می‌دهد. نویسنده برای فهم این تفاوت‌ها از شباهت میان حروف و شکل‌های هندسی کمک گرفته است. سرمشق‌ها و جدول‌ها، مبنای مشاهده و تمرین‌اند و نوشتن کلمات تازه، آموخته‌ها را از محدوده‌ی نمونه‌ها فراتر می‌برد. پیام اصلی این آموزش، انتقال تدریجی مهارت به نوشتن روزمره است: هنرجو باید شکل‌ها و اتصال‌های تازه را جایگزین عادت‌های قبلی کند تا نتیجه‌ی تمرین در نوشته‌های معمول او نیز دیده شود.

چرا باید کتاب قلم نگار را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب قلم نگار را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• توضیح حرکت‌های سازنده‌ی حروف، تشخیص جزئیات شکل آن‌ها را آسان‌تر می‌کند.
• جدول‌های اتصال، تفاوت صورت حروف در جایگاه‌های مختلف کلمه را نشان می‌دهند.
• آموزش کرسی و فاصله‌گذاری، شناخت نظم سطر را ممکن می‌کند.
• بحث جایگزینی، رابطه‌ی تمرین خوشنویسی و اصلاح دست‌خط روزمره را روشن می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب قلم نگار به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• هنرجویان مبتدی که به شناخت قواعد خط تحریری نیاز دارند.
• بزرگ‌سالانی که می‌خواهند عادت‌های نوشتاری خود را اصلاح کنند.
• مربیانی که برای آموزش شکل حروف و اتصالات به کودکان، نمونه و تمرین می‌خواهند.