کتاب مهجوریت قرآن

کتاب مهجوریت قرآن نوشته سیدمرتضی پورایوانی و زهرا زحل در نقد فرهنگ منتشر شده است. این اثر فاصله‌ی میان حضور قرآن در زندگی مسلمانان و عمل‌کردن به مفاهیم قرآن را بررسی می‌کند. نویسندگان بحث را از شکایت پیامبر در آیه‌ی ۳۰ سوره‌ی فرقان آغاز کرده‌اند و سپس نشانه‌های این فاصله را در رفتار فردی، روابط اجتماعی، سیاست و اقتصاد جست‌وجو کرده‌اند. پرسش محوری نویسندگان این است که چگونه قرآن می‌تواند خوانده و حفظ شود اما آموزه‌هایش در حاشیه بماند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مهجوریت قرآن

کتاب مهجوریت قرآن، حاصل بررسی سیدمرتضی پورایوانی و زهرا زحل درباره‌ی معنای متروک‌ماندن قرآن و صورت‌های مختلف این وضعیت است. نویسندگان موضوع را از منظر اعتقادی شیعه بررسی کرده‌اند و برای توضیح دیدگاه خود از آیات، احادیث و آرای مفسران بهره گرفته‌اند.

نویسندگان ابتدا سیمای سوره‌ی فرقان و ارتباط آیه‌ی ۳۰ با آیات پیرامونش را توضیح می‌دهند. سپس واژه‌های قال، الرسول، قومی، هذا القرآن و مهجورا را بررسی می‌کنند. اختلاف برداشت درباره‌ی زمان شکایت پیامبر و کسانی که مخاطب این شکایت هستند، بخش مهمی از بحث است. این اثر میان معنای مهجور به‌عنوان متروک و معنای مرتبط با سخن بیهوده تمایز می‌گذارد. این بررسی نشان می‌دهد که نتیجه‌گیری اجتماعی نویسندگان بر چه برداشت‌هایی از آیه استوار شده است.

کتاب مهجوریت قرآن در ادامه، بحث تفسیری را به ارزیابی رفتار مسلمانان و نهادهای اجتماعی پیوند می‌دهد و جلوه‌های مهجوریت را در چهار حوزه‌ی فردی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دسته‌بندی کرده است. نویسندگان میان جلوه‌های قابل‌مشاهده و عوامل پدیدآورنده‌ی آن‌ها تفاوت می‌گذارند؛ عوامل روانی، علمی، جامعه‌شناختی، سیاسی و اقتصادی در عنوان‌های جداگانه بررسی می‌شوند.

داوری‌های کتاب مهجوریت قرآن درباره‌ی مناسبات فرهنگی و سیاسی نیز بخشی از موضع دینی نویسندگان است و باید در همین چارچوب خوانده شود. در ادامه، نویسندگان سه محور انس با الفاظ، انس با مفاهیم و انس عملی را مطرح کرده‌اند. بحث‌های قرائت، تلاوت، ترتیل و حفظ، نشان می‌دهند که توجه به شیوه‌ی خواندن برای آنان مهم است اما جای فهم و رفتار را نمی‌گیرد.

تمایز علم قرائت و فن قرائت، معرفی کیفیت‌های مختلف خواندن و نمونه‌هایی از فعالیت قاریان مصری، دامنه‌ی بحث را گسترش می‌دهد. خواننده در این مسیر، هم با استدلال تفسیری نویسندگان آشنا می‌شود و هم معیارهایی را می‌شناسد که آنان برای سنجیدن رابطه‌ی فرد و جامعه با قرآن پیشنهاد کرده‌اند.

خلاصه کتاب مهجوریت قرآن

کتاب مهجوریت قرآن بر این ایده استوار است که احترام ظاهری به قرآن، به‌تنهایی نشانه‌ی حضور تعالیم قرآن در زندگی نیست. نویسندگان پس از بررسی معنای شکایت پیامبر، نمونه‌هایی مانند استفاده‌ی صرفاً تزیینی از مصحف، تفسیر به رأی و قرائت برای منفعت دنیوی را مطرح می‌کنند. بحث سپس به حقوق مردم، مسئولیت حکومت‌ها و مناسبات مالی گسترش می‌یابد.

این کتاب، ربا، کم‌فروشی، رشوه و کوتاهی در وظایف شغلی را از مصداق‌های فاصله‌گرفتن از آموزه‌های قرآنی می‌داند. نویسندگان برای توضیح ریشه‌های این وضعیت، ناآگاهی دینی، پیروی از خواسته‌های نفسانی، محیط اجتماعی و تصمیم‌های سیاسی و اقتصادی را بررسی کرده‌اند. پیشنهاد اصلی آنان، محدودنکردن ارتباط با قرآن به خواندن و شنیدن است. فهم مفاهیم و واردکردن آموزه‌ها به رفتار، حلقه‌هایی هستند که از نظر نویسندگان، انس با قرآن را به رابطه‌ای اثرگذار در زندگی تبدیل می‌کنند.

چرا باید کتاب مهجوریت قرآن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مهجوریت قرآن را می‌توان در این موارد خلاصه کرد:

• بررسی واژه‌ها و سیاق آیه‌ی ۳۰ سوره‌ی فرقان، زمینه‌ی شناخت برداشت‌های متفاوت از مهجوریت را فراهم می‌کند.
• تفکیک جلوه‌ها از عوامل، به فهم تفاوت نشانه‌های مسئله و ریشه‌های پیشنهادی آن کمک می‌کند.
• توضیح تفاوت قرائت، تلاوت و ترتیل، شناخت دقیق‌تری از اصطلاحات مرتبط با خواندن قرآن به دست می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به مطالعات قرآنی که می‌خواهند تفسیر یک آیه را در پیوند با مسائل اجتماعی دنبال کنند.
• مربیان و فعالان قرآنی که به نسبت میان آموزش خواندن، فهم آیات و رفتار دینی توجه دارند.
• خوانندگانی که خواهان شناخت نقد دینی نویسندگان بر مناسبات مسلمانان هستند.

بخشی از کتاب مهجوریت قرآن

«قرآن کریم به دلیل الهی بودن، از همان آغازین روز‌های نزول، در میان مشتاقان جای باز کرد و تشنگان معبود از آن سیراب شدند.

سرزمین خستهٔ حجاز نیز، آرامش خود را در انس با قرآن می‌دید و نسیم انس با پروردگار، زنگار قرن‌ها دوری از معبود حقیقی را زدود و در طی چند دهه، مرز‌های کشور اسلامی به حد باورنکردنی رسید و عرب و عجم بر سر سفرهٔ قرآن در کنار یکدیگر زانو زدند و از معارف والای آن خوشه‌چینی کردند.

با گذشت زمان و رشد علم و تکنولوژی در قرون بعدی نیز، دایرهٔ انس با قرآن وسیع‌تر شد و بسیاری از مردم در بعد هنری، با قرآن کریم مأنوس شدند و امروزه نیز با تحولات شگرف رایانه‌ای، خیل کثیری در این زمینه با قرآن ارتباط برقرار کرده‌اند.

اما خداوند متعال در آیاتی مردم را به خود قرآن دعوت کرده است و حضرت حق در این کتاب شریف برای مؤمنان و معتقدان به آن، وظایف و مسئولیت‌هایی در راستای محفاظت و رفع مهجوریت از چهرهٔ کلام الهی و همچنین جاری ساختن آن در زندگی مردم ترسیم کرده است که اجرای این وظایف، انس با قرآن کریم را به دنبال دارد.

بنابراین به طور کلی از یک زاویه، انس با قرآن کریم در سه محور اساسی قابل توجه است:

۱. انس با الفاظ آیات قرآن کریم

۲. انس با مفاهیم آیات قرآن کریم

۳. انس عملی با قرآن کریم

این سه محور که با عنایت به آیات شریفه مطرح شده اگرچه از سویی در عرض یکدیگر قرار دارند و هر یک به تنهایی موضوعیت دارند اما از سوی دیگر انس با الفاظ کلام وحی، انسان را به سمت مفاهیم آیات سوق می‌دهد و فهم سخنان باری‌تعالی، الگویی عملی برای تمام شئونات زندگی تبیین می‌کند و انسان را در مسیر عملی کردن آیات قرآن کریم حرکت می‌دهد و این نهایت انس با قرآن است که انسانی قاری، عامل به قرآن نیز باشد.»