کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس

کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس (رویکردی نوین در آموزش اخلاق) نوشته فیلیپ کم، آموزش اخلاق را فراتر از توصیه به رفتار خوب و رعایت مقررات مدرسه بررسی می‌کند. پرسش محوری این کتاب این است که دانش‌آموزان چگونه می‌توانند قضاوت اخلاقی را بیاموزند، نه اینکه فقط پاسخ‌های ازپیش‌آماده را تکرار کنند. شادی جانباز این کتاب را ترجمه کرده و انتشارات آمال کودک و نوجوان آن را منتشر کرده است. نویسنده، گفت‌وگوی مشارکتی درباره‌ی مسائل اخلاقی را فرصتی برای تمرین استدلال، شنیدن نظر مخالف و بازنگری در داوری‌ها می‌داند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس

کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس با عنوان اصلی Teaching ethics in schools اثر فیلیپ کم، پیوند میان فلسفه‌ی اخلاق، تربیت و زندگی جمعی در مدرسه را بررسی می‌کند. نویسنده مسئله را از محدودیت‌های آموزش دستوری آغاز کرده است: دانستن اینکه صداقت یا انصاف ارزشمند است، لزوماً به معنای توانایی تشخیص رفتار درست در موقعیت‌های پیچیده نیست.

دانش‌آموزان پیش از ورود به کلاس، تجربه‌ها و باورهای متفاوتی از خانه، محیط‌های تربیتی و جمع همسالان دارند. آموزش اخلاق باید این تفاوت‌ها را جدی بگیرد، بدون اینکه هر داوری را صرفاً سلیقه‌ای بداند یا یک دیدگاه را از پرسش مصون کند. نویسنده همچنین مسئولیت مدرسه و خانواده را در کنار هم قرار می‌دهد. مدرسه در این نگاه، نه جایگزین خانواده است و نه می‌تواند مسئولیت پرورش داوری اخلاقی را به خانواده واگذار کند. موضوع اصلی، فراهم‌کردن فضایی برای بررسی سنجیده‌ی باورها و دلایل است.

کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس در بخش نخست، مبانی نظری را توضیح می‌دهد. فصل پیشینه‌ی آموزش اخلاقیات به محدوده‌ی قضاوت اخلاقی، تجربه‌های اولیه‌ی کودکان و نسبت تربیت با تصور ما از جامعه اختصاص دارد. فصل آموزش ارزش‌های نظام اخلاقی محدودیت‌های پاداش، تنبیه و الگوسازی را بررسی کرده است. فصل معرفی اخلاقیات نیز مباحثی از نظریه‌های اخلاقی هنجاری و فرااخلاق را همراه با ایده‌هایی از ارسطو، کانت و میل معرفی می‌کند.

کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس موضوع را به فعالیت کلاسی پیوند می‌دهد. فصل‌های راهنمای آموزش اخلاقیات و طراحی فعالیت‌ها و تمرین‌ها بر پرسشگری، بررسی مفاهیم و استدلال تمرکز دارند. نویسنده میان پرسشگری مشارکتی و بحثی که هدفش پیروزی بر حریف است، تفاوت می‌گذارد.

دانش‌آموزان در بررسی مشترک، پیشنهادها را می‌سنجند و پیامدهای دیدگاه‌های مختلف را دنبال می‌کنند. معلم نیز به‌جای انتقال پاسخ نهایی، زمینه‌ی این بررسی را فراهم می‌کند. پیوند مباحث اخلاقی با سایر درس‌ها، بخش دیگری از پیشنهاد نویسنده است تا اخلاق فقط به کنترل رفتار در حیاط و کلاس محدود نماند.

خلاصه کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس

کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس بر این ایده استوار است که قضاوت اخلاقی به آموزش و تمرین نیاز دارد. مسائل اخلاقی همیشه انتخاب میان خوبی و بدی نیستند؛ گاهی چند ارزش پذیرفتنی با یکدیگر تعارض پیدا می‌کنند. نویسنده، انتقال قواعد یا ایجاد عادت‌های مطلوب را برای مواجهه با چنین موقعیت‌هایی کافی نمی‌داند. پیشنهاد اصلی، بررسی مشارکتی مسائل است: دانش‌آموزان سؤال مطرح می‌کنند، مفاهیم را روشن می‌کنند، برای ادعاهای خود دلیل می‌آورند و نظرهای یکدیگر را می‌سنجند.

این فرایند علاوه‌بر پرورش تفکر، فرصتی برای تمرین احترام و انصاف فراهم می‌کند. هدف، حفظ‌کردن گفته‌های فیلسوفان نیست؛ دانش‌آموزان باید خودشان فعالیت فکری لازم برای داوری را تجربه کنند. معلمان نیز می‌توانند جنبه‌های اخلاقی موضوعات درسی را پیدا کنند و فعالیت‌های متناسب با کلاس خود بسازند.

چرا باید کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تفاوت میان کنترل رفتار و پرورش قضاوت اخلاقی را روشن می‌کند.
• محدودیت‌های اتکای صرف به تشویق، تنبیه و الگوهای رفتاری را توضیح می‌دهد.
• مبانی فلسفی را به طراحی پرسش‌ها و فعالیت‌های کلاسی پیوند می‌دهد.
• گفت‌وگوی اخلاقی را از مناظره‌ی رقابتی متمایز می‌کند.

خواندن کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب آموزش اخلاقیات در مدارس به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• معلمانی که می‌خواهند بحث‌های اخلاقی کلاس را هدایت کنند.
• برنامه‌ریزان درسی علاقه‌مند به پیوند اخلاق با درس‌های مختلف.
• دانشجویان علوم تربیتی و فلسفه‌ی تعلیم‌وتربیت.
• والدینی که درباره‌ی سهم خانواده و مدرسه در تربیت اخلاقی سؤال دارند.