کتاب تاریخ شهر و شهرسازی

کتاب تاریخ شهر و شهرسازی نوشته محسن اسماعیلی و حمیدرضا ابراهیم خانی، اثری آموزشی در حوزه‌ی برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای است که انتشارات اندیشه ارشد آن را منتشر کرده است. این کتاب با تمرکز بر سیر شکل‌گیری شهرها از تمدن‌های اولیه تا دوره‌های بعد، مفاهیم پایه‌ی شهر، دولت، سازمان فضایی و الگوهای استقرار را کنار هم می‌گذارد و درعین‌حال به نیازهای داوطلبان آزمون‌های تخصصی این رشته هم توجه دارد. ترکیب درس‌نامه، نکات جمع‌بندی‌شده و سؤالات دوره‌های گذشته، آن را به منبعی فشرده برای مرور تاریخ شهر و شهرسازی تبدیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ شهر و شهرسازی

کتاب تاریخ شهر و شهرسازی نوشته محسن اسماعیلی و حمیدرضا ابراهیم خانی، بر تاریخ شکل‌گیری شهر و تحول اندیشه‌های شهرسازی در ایران و جهان متمرکز است. متن از همان ابتدا نشان می‌دهد که هدف آن فقط روایت تاریخی نیست، بلکه می‌خواهد میان دانسته‌های تاریخی و نیاز آموزشی رشته‌ی برنامه‌ریزی شهری پیوند برقرار کند. نویسندگان مطالب را به‌گونه‌ای تنظیم کرده‌اند که هم برای مرور مفاهیم پایه مناسب باشد و هم برای جمع‌بندی نکات مهمی که در آزمون‌های تحصیلات تکمیلی مطرح می‌شوند. در این مسیر، بحث از دوران پیش از پیدایش شهرها آغاز می‌شود و سپس به تمدن‌های اولیه، نظریه‌های منشأ شهر و الگوهای نخستین سازمان فضایی می‌رسد.
کتاب تاریخ شهر و شهرسازی در بخش‌بندی خود، هم جهان و هم ایران را پوشش می‌دهد. از فهرست و متن برمی‌آید که بخش نخست به تاریخ شهر و شهرسازی جهان اختصاص دارد و فصل‌هایی مانند تمدن‌های اولیه، یونان و روم، قرون وسطی، رنسانس و عصر صنعت را دربر می‌گیرد. در ادامه، تاریخ شهر و شهرسازی ایران پیش از اسلام و سپس ایران پس از اسلام تا دوران معاصر مطرح می‌شود. در کنار این فصل‌ها، ضمیمه‌هایی مانند عناصر و فضاهای بازارها، نظریه‌ی ضدیت با شهرگرایی و نام قدیمی و جدید شهرهای ایران آمده است. این چیدمان باعث شده این کتاب فقط به معرفی چند شهر یا چند دوره بسنده نکند و تصویری گسترده‌تر از تحول شهر، از بین‌النهرین و مصر و هند تا چین و ژاپن و سپس ایران، ارائه دهد.
کتاب تاریخ شهر و شهرسازی از نظر شیوه‌ی ارائه، بر نکته‌نویسی، دسته‌بندی و مقایسه تکیه دارد. در متن، نظریه‌های گوردون چایلد، جین جیکوبز، راپاپورت، پل سینجر و ابن خلدون کنار نمونه‌های تاریخی قرار گرفته‌اند تا منشأ شهر از زاویه‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بررسی شود. نویسندگان پس از توضیح هر مبحث، نکات تکمیلی و سپس سؤالات و پاسخ‌ها را آورده‌اند؛ بنابراین فضای کتاب بیشتر به سمت مرور هدفمند و تثبیت مطالب می‌رود. همین ویژگی باعث می‌شود این کتاب علاوه‌بر دانشجویان شهرسازی، برای کسانی که می‌خواهند سیر تاریخی شهر را به‌صورت فشرده و طبقه‌بندی‌شده دنبال کنند نیز مناسب باشد.

خلاصه کتاب تاریخ شهر و شهرسازی

کتاب تاریخ شهر و شهرسازی سیر پیدایش و تحول شهر را از دوره‌های پیش از شهرنشینی تا شکل‌گیری تمدن‌های بزرگ و الگوهای متفاوت شهرسازی دنبال می‌کند. متن با توضیح دوره‌هایی مانند دیرینه‌سنگی، میان‌سنگی، نوسنگی و عصر برنز آغاز می‌شود و سپس به این پرسش می‌رسد که شهر چگونه و تحت‌تأثیر چه عواملی پدید آمده است. در ادامه، نمونه‌هایی از بین‌النهرین، مصر، هند، چین، ژاپن، آزتک، مایا و اینکا بررسی می‌شوند و تفاوت آن‌ها در بافت شهری، نقش مذهب، دولت، اقتصاد، دفاع، شبکه‌ی معابر و سازمان فضایی نشان داده می‌شود. بخش‌های بعدی نیز تاریخ شهر و شهرسازی ایران و دوره‌های مهم آن را در کنار سؤالات و پاسخ‌های جمع‌بندی‌شده مطرح می‌کنند.

چرا باید کتاب تاریخ شهر و شهرسازی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ شهر و شهرسازی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب سیر پیدایش شهر را از نخستین سکونتگاه‌ها تا تمدن‌های بزرگ به‌صورت طبقه‌بندی‌شده کنار هم می‌آورد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند تفاوت الگوهای شهرسازی در تمدن‌هایی مانند بین‌النهرین، مصر، هند، چین و ایران را دقیق‌تر دنبال کند.
• کتاب نظریه‌های مهم درباره‌ی منشأ شهر را در کنار نمونه‌های تاریخی مطرح می‌کند و فهم ارتباط میان اقتصاد، مذهب، قدرت و فضا را آسان‌تر می‌سازد.
• وجود نکات تکمیلی، ضمیمه‌ها، سؤالات و پاسخنامه‌ها به مرور و تثبیت مطالب کمک می‌کند.
• این کتاب برای جمع‌بندی درس تاریخ شهر و شهرسازی در حوزه‌ی برنامه‌ریزی شهری و طراحی شهری کاربرد دارد.
• مطالب کتاب فقط به معرفی شهرها محدود نمی‌شود و به مفاهیمی مانند دولت‌-شهر، نظام کاستی، بافت ارگانیک، شبکه‌ی شطرنجی و نقش حصار و معبد هم می‌پردازد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب تاریخ شهر و شهرسازی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان و داوطلبان برنامه‌ریزی شهری و طراحی شهری که به مرور درس تاریخ شهر و شهرسازی نیاز دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با سیر تحول شهر در ایران و جهان آشنا شوند.
• کسانی که به شناخت تمدن‌های اولیه و تأثیر آن‌ها بر شکل‌گیری شهر علاقه دارند.
• مخاطبانی که می‌خواهند نظریه‌های منشأ شهر را در کنار نمونه‌های تاریخی بررسی کنند.
• دانشجویانی که به منبعی فشرده برای جمع‌بندی نکات، سؤالات و پاسخ‌های این درس نیاز دارند.