کتاب خرپای چوبی

کتاب خرپای چوبی نوشته اسماعیل پورمحمدی به پیوند میان معماری بومی گیلان، سازه‌های سقف شیب‌دار و دانش فنی ساخت خرپا می‌پردازد. نویسنده در این اثر فقط به تعریف‌های مهندسی اکتفا نکرده و در کنار بررسی انواع خرپا، ویژگی چوب‌های محلی، شیوه‌های اتصال و دوام سازه در اقلیم مرطوب شمال، از نام‌های بومی، رسم‌های محلی و هویت فرهنگی این شیوه‌ی ساخت هم گفته است. انتشارات یانا این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خرپای چوبی

کتاب خرپای چوبی نوشته‌ی اسماعیل پورمحمدی، اثری است درباره‌ی سازه‌های چوبی سقف‌های شیب‌دار در شمال ایران که تمرکز اصلی آن بر گیلان و به‌ویژه صومعه‌سرا قرار دارد. نویسنده از همان آغاز، خرپا را فقط یک عضو سازه‌ای نمی‌بیند و آن را بخشی از رابطه‌ی میان اقلیم، مصالح بومی و شیوه‌ی زندگی محلی معرفی می‌کند. در این نگاه، باران، رطوبت، باد، نوع پوشش بام و دسترسی به چوب همگی در شکل‌گیری معماری منطقه نقش دارند. همین زاویه باعث شده است که کتاب ترکیبی از بحث فنی، تجربه‌ی میدانی و توجه به حافظه‌ی محلی باشد.

کتاب خرپای چوبی از چند بخش اصلی تشکیل شده است: مقدمه‌ای درباره‌ی اهمیت معماری بومی و نقش چوب، پیشینه‌ی تاریخی خرپاهای چوبی در گیلان، مبانی فنی و تعریف انواع خرپا، بررسی خواص چوب و ویژگی‌های مکانیکی گونه‌های محلی مانند راش، توسکا و ملج، روش‌های سنتی و جدید اتصال، معرفی انواع بام، روش‌های تحلیل سازه، دوام و نگه‌داری چوب در اقلیم شمال و درنهایت چالش‌ها و فرصت‌های احیای این شیوه در طرح‌های جدید. در کنار این مباحث، بخش‌هایی هم به اسامی محلی اجزای سازه، نمونه‌های اجرایی و برخی رسوم مربوط به ساخت خرپا اختصاص یافته است که به متن حال‌وهوایی فراتر از یک توضیح صرفاً فنی می‌دهد.

کتاب خرپای چوبی هم به جزئیات مهندسی توجه دارد و هم به لایه‌های فرهنگی ساخت‌وساز. اسماعیل پورمحمدی از یک‌ سو درباره‌ی خرپاهای ساده، مرکب و دیگر گونه‌ها توضیح داده و ازسوی‌دیگر به زیبایی‌شناسی سقف‌های شیب‌دار، نقش آن‌ها در هویت بصری منطقه و حتی رسم‌های استادکاران هنگام سربندی سقف پرداخته است. این کتاب برای شناخت سازه‌ی خرپای چوبی فقط به محاسبه و مصالح محدود نمی‌ماند و آن را در بستر زندگی، اقلیم و سنت بررسی می‌کند.

خلاصه کتاب خرپای چوبی

کتاب خرپای چوبی با توضیح جایگاه معماری بومی گیلان آغاز می‌شود و نشان می‌دهد که چرا چوب و سقف‌های شیب‌دار در این منطقه چنین اهمیتی پیدا کرده‌اند، سپس مسیر کتاب به‌سمت پیشینه‌ی خرپاهای چوبی، تعریف فنی آن‌ها و معرفی گونه‌های مختلف خرپا می‌رود. نویسنده بعد از آن سراغ چوب‌های محلی، ویژگی‌های مکانیکی هرکدام، شیوه‌های اتصال سنتی مانند کام و زبانه و میخ چوبی و نیز اتصال‌های جدید می‌رود. بخش‌های بعدی به انواع بام، روش‌های تحلیل سازه، دوام چوب در اقلیم مرطوب شمال، شیوه‌های مقاوم‌سازی و همچنین چالش‌های تأمین چوب و حفظ جنگل‌ها اختصاص دارد. در کنار این مباحث، نام‌های محلی اجزای سازه و برخی رسوم مرتبط با ساخت خرپا هم آمده است.

چرا باید کتاب خرپای چوبی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خرپای چوبی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی میان اقلیم گیلان، معماری بومی و شکل‌گیری سقف‌های شیب‌دار را به‌صورت روشن نشان می‌دهد.
• کتاب اطلاعات فنی پایه درباره‌ی تعریف خرپا، گونه‌های آن و منطق پایداری سازه را در اختیار می‌گذارد.
• خواننده با ویژگی‌های چوب‌های محلی مانند راش، توسکا و ملج و کاربرد هریک در سازه آشنا می‌شود.
• بخش اتصالات تفاوت روش‌های سنتی مانند کام و زبانه و میخ چوبی را با اتصال‌های جدید کنار هم قرار می‌دهد.
• کتاب فقط به سازه نمی‌پردازد و اسامی محلی، رسم‌های اجرایی و هویت بصری بام‌های شمال را هم ثبت کرده است.
• بخش دوام و نگه‌داری چوب، مسائل مهمی مثل رطوبت، قارچ، حشرات و افزایش عمر سازه را مطرح می‌کند.
• این اثر برای کسانی که به احیای عناصر بومی در طرح‌های جدید فکر می‌کنند، نمونه‌ای از پیوند سنت و محاسبه‌ی مهندسی ارائه می‌دهد.

خواندن کتاب خرپای چوبی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خرپای چوبی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان معماری و عمران که می‌خواهند با سازه‌های چوبی بومی شمال ایران آشنا شوند.
• معماران و طراحانی که به استفاده از عناصر محلی در سقف‌های شیب‌دار و بناهای شمالی علاقه دارند.
• استادکاران و فعالان ساخت‌وساز که درباره‌ی شیوه‌های اتصال چوب و اجزای خرپا به اطلاعات دقیق‌تری نیاز دارند.
• پژوهشگران فرهنگ و معماری گیلان که به پیوند میان فن ساخت، اقلیم و رسوم محلی توجه دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی چوب‌های محلی، دوام آن‌ها و کاربردشان در سازه شناخت بیشتری به دست آورند.