کتاب درآمدی بر دیگر محوری

کتاب درآمدی بر دیگرمحوری نوشته محمد معلمی‌ زاده و علی شهزادی است و نشر سنجاق آن را منتشر کرده است. نویسندگان در این اثر می‌کوشند مفهوم دیگرمحوری را به‌عنوان یکی از الگوهای ماندگار در تاریخ و فرهنگ ایران توضیح دهند؛ الگویی که در آن «خود» به‌جای تکیه‌بر عاملیت خویش، معنا و مشروعیتش را از «دیگری» می‌گیرد. این کتاب با دنبال‌کردن این ایده از اسطوره، دین و زبان تا سیاست و هویت، تصویری از پیوند میان باورهای کهن و رفتارهای جمعی امروز ارائه می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب درآمدی بر دیگرمحوری اثر محمد معلمی‌ زاده و علی شهزادی

کتاب درآمدی بر دیگرمحوری، نوشته‌ی محمد معلمی‌ زاده و علی شهزادی، بر یک مفهوم محوری متکی است: وابسته‌دیدن «خود» به اراده، قدرت یا مشروعیتِ «دیگری». نویسندگان این ایده را در لایه‌های گوناگون تاریخ ایران دنبال کرده‌اند؛ از توتم‌پرستی و طبیعت‌پرستی تا زروانیسم، زرتشتی‌گری، مفهوم فره، پادشاهی، زبان و نظام‌های طبقاتی. نویسندگان نشان می‌دهند که چگونه یک الگوی ذهنی می‌تواند از اسطوره و آیین بیرون بیاید و سپس در ساختارهای سیاسی، دینی و فرهنگی جا خوش کند. یکی از نکته‌های مهم اثر پیوندی است که میان زبان و الگوهای شناختی برقرار می‌کند؛ یعنی زبان فقط ابزار بیان نیست و در شکل‌دادن به عادت‌های فکری و انتقال آن‌ها نیز نقش دارد.

کتاب درآمدی بر دیگرمحوری به ایران باستان محدود نمی‌ماند و بحث را به دوره‌های پس از یورش اعراب، نهضت ترجمه، شعوبیه، حکومت‌های ایرانی‌نژاد، شاهنامه و دوره‌های بعدی می‌کشاند. محمد معلمی‌ زاده و علی شهزادی در دو فصل نشان می‌دهند که دیگرمحوری با تغییر صورت‌ها از میان نرفته و در قالب‌های تازه بازتولید شده است؛ گاه در نسبت‌دادن مشروعیت به فره و خون شاهانه، گاه در انتظار منجی، گاه در برتری‌بخشی زبانی و گاه در همسان‌سازی فرهنگی.

فضای این کتاب تحلیلی و جدلی است و این پرسش را پیش می‌کشد که آیا می‌توان بخشی از انفعال تاریخی و خودناباوری جمعی را با این الگوی فکری توضیح داد؟ همین پرسشْ کتاب را از یک مرور تاریخی صرف فراتر می‌برد و آن را به اثری تبدیل می‌کند که تاریخ، اسطوره، زبان و سیاست را در کنار هم می‌گذارد تا یک چهارچوب تفسیری واحد بسازد.

خلاصه کتاب درآمدی بر دیگرمحوری

کتاب درآمدی بر دیگرمحوری مفهوم دیگرمحوری را به‌عنوان الگویی دیرپا در ذهن و فرهنگ ایرانی بررسی می‌کند؛ الگویی که در آن انسان، جامعه یا حاکمیت منشأ معنا و سرنوشت را بیرون از «خود» جست‌وجو می‌کند. نویسندگان بحث را از باورهای ابتدایی مانند توتم‌پرستی و طبیعت‌پرستی آغاز می‌کنند و سپس به آیین‌ها، مفهوم فره، مشروعیت پادشاهی، زبان‌های دینی و دیوانی، نظام طبقاتی و روایت‌های تاریخی می‌رسند. کتاب در ادامه نشان می‌دهد که این الگو پس از دگرگونی‌های سیاسی و دینی از بین نرفته و در دوره‌های بعد، از نهضت ترجمه و شعوبیه تا سلسله‌نسب‌سازی و انتظار نجات‌بخش، در شکل‌های تازه ادامه پیدا کرده است.

چرا باید کتاب درآمدی بر دیگرمحوری را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب درآمدی بر دیگرمحوری را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب یک مفهوم محوری را در پیوند با تاریخ، دین، زبان و سیاست ایران دنبال می‌کند و تصویری یک‌دست از آن می‌سازد.
• خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند ریشه‌های برخی الگوهای فکری مانند تقدیرگرایی، خودناباوری و وابستگی به مشروعیت بیرونی را دقیق‌تر بررسی کند.
• نویسندگان در این کتاب از اسطوره‌ها، متون دینی، شواهد تاریخی و نمونه‌های زبانی استفاده کرده‌اند.
• این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک الگوی ذهنی می‌تواند در دوره‌های مختلف تغییر شکل دهد و در فرهنگ و رفتار جمعی باقی بماند.
• خوانندگانی که به نسبت میان زبان و جهان‌بینی علاقه دارند، در این کتاب با نمونه‌هایی روبه‌رو می‌شوند که این پیوند را روشن‌تر می‌کند.

خواندن کتاب درآمدی بر دیگرمحوری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب درآمدی بر دیگرمحوری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه در ایران که می‌خواهند یک مفهوم را در دوره‌های مختلف دنبال کنند.
• خوانندگانی که به پیوند میان اسطوره، دین، زبان و قدرت سیاسی توجه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی ریشه‌های فرهنگیِ خودناباوری، تقدیرگرایی و انفعال جمعی بیشتر بدانند.
• دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های تاریخ، فرهنگ، زبان و ایران‌شناسی که به چهارچوب‌های تفسیری کلان علاقه دارند.
• مخاطبانی که از متن‌های تحلیلی با ارجاع به نمونه‌های تاریخی و مفهومی استقبال می‌کنند.

بخشی از کتاب درآمدی بر دیگرمحوری

«سرآغاز دیگرمحوری، به‌مثابهٔ یک گفتمان، ساختار فکری و الگوی شناختی و ایجاد ریشه‌های ابتدایی آن را می‌توان در نظام‌هایی ابتدایی همچون توتم‌پرستی و طبیعت‌پرستی جست؛ دوره‌هایی که انسان به‌دلیل ناتوانی در فهم یا کنترل نیروهای طبیعی، خویشتن را تابع ارادهٔ نیروهای برتر و نادیدنی می‌پنداشت. این وابستگی شناختی و رفتاری، به‌تدریج در قالب اسطوره‌ها و آیین‌ها درآمد. در ادامه نیز درون‌مایهٔ آن به ساختارهای پیچیده‌تری همچون زروانیسم، زرتشتی‌گری و در قالب مفاهیمی چون فره تبدیل شده و از طریق نظام‌های نوشتاری منتقل گشت. در تمامی این مسیر، انسان ایرانی خالق گفتمان‌هایی بود که در آن‌ها، نه‌تنها تقدیر و سرنوشت بلکه مشروعیت پادشاهی، زبان رسمی، تقسیمات و اختلافات طبقاتی، طبقهٔ اجتماعی، خشک‌سالی، شکست و پیروزی نیز بر اساس «دیگری» تعیین می‌شد.»