کتاب امپراتوری های سایه

کتاب امپراتوری های سایه نوشته تامس جفرسون بارفیلد و ترجمه مجتبی یاسبلاغی است که انتشارات فراهم آن را منتشر کرده است. این اثر تاریخ قدرت را فقط از زاویه‌ی امپراتوری‌های مشهور و متمرکز نمی‌بیند، بلکه سراغ حکومت‌ها و شبکه‌هایی می‌رود که بدون پایتخت‌های ثابت یا دیوان‌سالاری کلاسیک، بر تجارت، جنگ، جابه‌جایی و مناسبات منطقه‌ای اثر گذاشتند. مسئله‌ی اصلی این کتاب این است که آیا می‌توان تاریخ امپراتوری را بیرون از الگوی روم و دولت‌های بزرگ بازخوانی کرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امپراتوری های سایه

کتاب امپراتوری های سایه نوشته تامس جفرسون بارفیلد تلاشی است برای بازتعریف معنای امپراتوری و بیرون‌آوردن این مفهوم از چارچوب آشنای دولت‌های متمرکز و سرزمین‌های یکپارچه. نویسنده از همان آغاز نشان می‌دهد که تاریخ قدرت فقط با نام‌هایی مثل روم، ایران یا چین توضیح داده نمی‌شود و در کنار این قدرت‌های بزرگ، شکل‌های دیگری از فرمانروایی هم وجود داشته‌اند که بر منابع بیرونی، مسیرهای تجاری، تحرک نظامی یا موقعیت‌های مرزی تکیه داشته‌اند. در این نگاه، امپراتوری فقط به معنای تصرف مستقیم سرزمین نیست، بلکه می‌تواند به‌صورت نفوذ، باج‌گیری، کنترل مبادله یا بهره‌برداری از ضعف همسایگان هم عمل کند.
کتاب امپراتوری های سایه در ۷ فصل تنظیم شده و از فصل نخست با توضیح امپراتوری‌های درون‌زا شروع می‌شود تا بعد بتواند گونه‌های مختلف امپراتوری‌های سایه را توضیح دهد. فصل‌هایی مانند امپراتوری‌های سایه‌ی دریایی، دولت‌های سایه در استپ، سایه‌ها در افق، سایه‌های گذشته، سایه‌ها در جنگل و پایان سایه‌ها نشان می‌دهند که نویسنده فقط یک نمونه یا یک منطقه را در نظر ندارد. او از آتن و ونیز تا شیونگ‌نو، مغولان، خزرها، روس کیف، خلافت عباسی و چینگ را کنار هم می‌گذارد تا الگوهای متفاوتی از قدرت را مقایسه کند. یکی از نکات مهم این کتاب این است که امپراتوری‌های سایه را نسخه‌های ناقص امپراتوری‌های بزرگ نمی‌داند، بلکه آن‌ها را ساختارهایی مستقل با منطق سیاسی و اقتصادی خاص خود معرفی می‌کند.
کتاب امپراتوری های سایه علاوه‌بر طرح نمونه‌های تاریخی، در سطح مفهومی هم بحث می‌کند و از خواننده می‌خواهد به رابطه‌ی میان مرکز و پیرامون، خشونت و مبادله، ثبات و تحرک، و دولت و شبکه دوباره فکر کند. بارفیلد در بخش‌های مختلف نشان می‌دهد که بعضی از این امپراتوری‌ها در حاشیه‌ی قدرت‌های بزرگ شکل گرفتند، بعضی از راه دریا و تجارت رشد کردند و بعضی دیگر از خلأ سیاسی یا فروپاشی نظم‌های قدیمی بهره بردند. همین زاویه‌ی دید باعث می‌شود تاریخ امپراتوری نه به‌صورت فهرستی از فتوحات، بلکه به‌عنوان مجموعه‌ای از شکل‌های متنوع حکمرانی دیده شود. در متن، جایگاه ایران هم در نسبت با این شبکه‌ها و برخوردها مطرح شده و از این راه، تصویر آشنای مرکز و حاشیه کمی جابه‌جا می‌شود.

خلاصه کتاب امپراتوری های سایه

کتاب امپراتوری های سایه استدلال می‌کند که در کنار امپراتوری‌های بزرگ و متمرکز، نوع دیگری از قدرت هم در تاریخ جهان حضور داشته است؛ قدرتی که نه بر اداره‌ی مستقیم سرزمین، بلکه بر استفاده از منابع بیرونی، کنترل مسیرهای تجاری، فشار نظامی، خراج‌گیری یا بهره‌برداری از موقعیت‌های مرزی استوار بوده است. نویسنده ابتدا میان امپراتوری‌های درون‌زا و برون‌زا تمایز می‌گذارد و سپس ۵ گونه از امپراتوری‌های سایه را بررسی می‌کند: دریایی، استپی، پیرامونی، نوستالژیک و خلا. در ادامه، با نمونه‌های تاریخی گوناگون نشان می‌دهد که این ساختارها چگونه پدید می‌آمدند، چگونه دوام می‌آوردند و در چه شرایطی به امپراتوری‌های بزرگ‌تر تبدیل می‌شدند یا از میان می‌رفتند.

چرا باید کتاب امپراتوری های سایه را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب امپراتوری های سایه را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تعریف رایج امپراتوری را گسترش می‌دهد و نشان می‌دهد قدرت فقط در پایتخت‌ها و دولت‌های متمرکز خلاصه نمی‌شود.
• خواننده با ۲ دسته‌ی اصلی امپراتوری‌های درون‌زا و برون‌زا و تفاوت منطق شکل‌گیری آن‌ها آشنا می‌شود.
• کتاب نمونه‌های متنوعی از آتن، ونیز و خزرها تا مغولان، روس کیف و خلافت عباسی را در یک چارچوب مقایسه می‌کند.
• این اثر کمک می‌کند رابطه‌ی میان تجارت، جنگ، مرز، کوچ‌نشینی و حکمرانی در تاریخ جهان دقیق‌تر دیده شود.
• کتاب نشان می‌دهد بعضی قدرت‌های حاشیه‌ای فقط واکنشی موقت نبودند و گاهی به بازیگران تعیین‌کننده‌ی تاریخ تبدیل می‌شدند.
• خواندن این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند شکل‌های غیرمستقیم سلطه و نفوذ را در تاریخ بهتر بفهمند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب امپراتوری های سایه به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ جهان که می‌خواهند فراتر از روایت‌های معمول درباره‌ی روم، ایران و چین فکر کنند.
• خوانندگانی که به تاریخ سیاسی و شکل‌های گوناگون حکمرانی در مناطق مرزی، دریایی و کوچ‌نشین علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگران تاریخ، علوم سیاسی و انسان‌شناسی که به دسته‌بندی‌های مقایسه‌ای درباره‌ی امپراتوری‌ها نیاز دارند.
• کسانی که می‌خواهند نقش تجارت، خراج، غارت و شبکه‌های مبادله را در شکل‌گیری قدرت بهتر بفهمند.
• مخاطبانی که از کتاب‌های تحلیلی با نمونه‌های تاریخی متعدد و بحث‌های مفهومی استقبال می‌کنند.