کتاب عرف و حقوق مالی زوجین

کتاب عرف و حقوق مالی زوجین نوشته سعدیه دریس، به بررسی نقش عرف در تعیین و تفسیر حقوق مالی زن و شوهر می‌پردازد و این موضوع را در دو نظام حقوقی ایران و انگلستان کنار هم می‌گذارد. این کتاب را انتشارات میزگرد منتشر کرده است و فقط به بیان مواد قانونی بسنده نمی‌کند؛ بلکه نشان می‌دهد مفاهیمی مانند مهریه، نفقه، اجرت‌المثل و ارث چگونه در عمل تحت‌تأثیر برداشت‌های عرفی قرار می‌گیرند. تمرکز کتاب بر همین پیوند میان متن قانون و واقعیت زندگی خانوادگی، آن را به اثری قابل‌توجه در حوزه‌ی حقوق خانواده تبدیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب عرف و حقوق مالی زوجین

کتاب عرف و حقوق مالی زوجین نوشته سعدیه دریس، پژوهشی در حوزه‌ی حقوق خانواده است که جایگاه عرف را در روابط مالی زن و شوهر بررسی می‌کند. محور اصلی اثر این است که بسیاری از مفاهیم حقوقی خانواده فقط با رجوع به قانون فهمیده نمی‌شوند و عرف در تعیین مصداق، تفسیر حدود حقوق و حتی حل اختلاف‌ها نقش مهمی دارد. نویسنده از همان ابتدا نشان می‌دهد که خانواده فقط محل اجرای قواعد رسمی نیست، بلکه جایی است که قانون، فقه، عادت‌های اجتماعی و انتظارهای رایج درهم می‌آمیزند. به همین دلیل بحث‌هایی مانند نفقه، مهرالمثل یا حدود هزینه‌های متعارف زندگی بدون توجه به عرف، معنای کامل خود را پیدا نمی‌کنند.
این کتاب در ادامه، با رویکردی تطبیقی به سراغ حقوق ایران و انگلستان می‌رود و تفاوت مبنایی این دو نظام را در برخورد با عرف نشان می‌دهد. در بخش مربوط به ایران، کتاب از نسبت میان فقه، قانون مدنی و عرف سخن می‌گوید و توضیح می‌دهد که عرف گاهی منبع تعیین مصداق است و گاهی در تفسیر قانون اثر می‌گذارد. در بخش مربوط به انگلستان، توجه کتاب بیشتر به آزادی بیشتر زوجین در تنظیم روابط مالی، نقش رویه‌ی قضایی و معیارهایی مانند نیاز مالی در تعیین نفقه و تقسیم اموال است. اثر حاضر فقط به طرح کلیات اکتفا نمی‌کند و با آوردن نمونه‌هایی از مباحثی مثل اجرت‌المثل زوجه، نحله، مهریه، نفقه، ارث و نیز آرای قضایی اثرگذار، تصویری روشن از میدان بحث می‌سازد.
این کتاب از نظر ساختار نیز مسیر مشخصی دارد. ابتدا مفهوم عرف، اقسام آن و جایگاهش در قانون مدنی توضیح داده می‌شود. سپس وظایف زوجین و بستر حقوق مالی خانواده بررسی می‌شود و بعد کتاب وارد مصادیق مشخص در حقوق ایران و انگلستان می‌شود. این چینش باعث شده اثر فقط یک بحث نظری درباره‌ی عرف نباشد، بلکه پیوند میان مبانی و مسائل عملی را هم نشان دهد. فضای کلی کتاب تحلیلی است و بیشتر از هر چیز بر این پرسش متمرکز می‌ماند که عدالت در روابط مالی زوجین، بدون شناخت عرف، چگونه دچار ابهام می‌شود.

خلاصه کتاب عرف و حقوق مالی زوجین

این کتاب از یک پرسش مرکزی آغاز می‌کند: عرف در حقوق مالی زن و شوهر دقیقاً چه نقشی دارد و این نقش در دو نظام حقوقی ایران و انگلستان چگونه دیده می‌شود؟ نویسنده ابتدا مفهوم عرف و گونه‌های مختلف آن را توضیح می‌دهد و بعد نشان می‌دهد که در حقوق خانواده، بسیاری از موضوعات مالی بدون رجوع به عرف قابل‌فهم نیستند. سپس مباحثی مانند اجرت‌المثل زوجه، نحله، مهریه، نفقه و ارث در حقوق ایران بررسی می‌شوند و در کنار آن، نفقه، تقسیم اموال و ارث در حقوق انگلستان قرار می‌گیرند. حاصل این مقایسه، تصویری از شباهت‌ها و تفاوت‌ها در شیوه‌ی تنظیم روابط مالی زوجین است و در پایان، زمینه‌ای برای بازاندیشی در برخی قواعد حقوقی ایران فراهم می‌شود.

چرا باید کتاب عرف و حقوق مالی زوجین را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب عرف و حقوق مالی زوجین را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نسبت میان عرف، فقه و قانون را در یکی از حساس‌ترین بخش‌های حقوق خانواده روشن می‌کند.
• خواننده با مصادیق مشخصی مانند مهریه، نفقه، اجرت‌المثل، نحله و ارث در پیوند با عرف آشنا می‌شود.
• اثر حاضر نشان می‌دهد که تفسیر بسیاری از حقوق مالی زوجین فقط با متن قانون ممکن نیست و به زمینه‌ی اجتماعی هم وابسته است.
• مقایسه‌ی حقوق ایران و انگلستان، تفاوت دو شیوه‌ی برخورد با روابط مالی زوجین را آشکار می‌کند.
• کتاب برای فهم بهتر نقش رویه‌ی قضایی و معیارهای عرفی در حل اختلاف‌های خانوادگی سودمند است.
• پیشنهادهای پایانی اثر، زمینه‌ای برای فکرکردن به اصلاح برخی قواعد حقوق خانواده فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب عرف و حقوق مالی زوجین به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دانشجویان حقوق که می‌خواهند جایگاه عرف را در حقوق خانواده دقیق‌تر بشناسند.
• پژوهشگران حقوق تطبیقی که به مقایسه‌ی حقوق ایران و انگلستان علاقه دارند.
• وکلاء و مشاوران خانواده که با دعاوی مالی زوجین سروکار دارند.
• قضات و کارآموزان قضایی که با تفسیر مفاهیم عرفی در پرونده‌های خانوادگی مواجه می‌شوند.
• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی نفقه، مهریه، اجرت‌المثل و ارث در بستر عرف شناخت منظم‌تری به دست آورند.