کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری

کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری نوشته آندیا نعمتی، جلد دهم از مجموعه‌ی «استعمارشناسی در ایران» است که پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را منتشر کرده است. این کتاب رابطه‌ای کمتر ساده‌انگارانه میان علم، فناوری و گسترش سلطه‌ی استعماری را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد پیشرفت علمی فقط در فضای دانشگاهی رخ نداده، بلکه در بسیاری از موارد با نقشه‌برداری، پزشکی، حمل‌ونقل، استخراج منابع و اداره‌ی مستعمره‌ها گره خورده است. تمرکز اثر بر همین پیوند تاریخی، آن را به متنی در فهم نسبت دانش و قدرت تبدیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری

کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری نوشته‌ی آندیا نعمتی، به بررسی این مسئله می‌پردازد که علم و فناوری در دوره‌ی گسترش امپراتوری‌های اروپایی فقط ابزار شناخت جهان نبودند، بلکه در بسیاری از موقعیت‌ها به ابزار سلطه، مدیریت سرزمین‌های اشغال‌شده و بهره‌برداری از منابع تبدیل شدند. نویسنده نشان می‌دهد که رشد دانش جدید را نمی‌توان جدا از بازرگانی، دریانوردی، جنگ، پزشکی استعماری و نیاز قدرت‌های اروپایی به کنترل جغرافیا و جمعیت فهمید. در این مسیر، کتاب فقط به نقد کارکرد سیاسی علم بسنده نمی‌کند و همزمان به نادیده‌گرفتن سنت‌های علمی غیراروپایی و کم‌رنگ‌شدن علم بومی نیز توجه دارد.

کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری از چند مسیر موضوع خود را پیش می‌برد. بخشی از اثر به تعریف استعمار، نسبت علم و فرمان‌روایی، مأموریت تمدن‌سازی و الگوهای اشاعه‌ی علم اختصاص دارد. بخشی دیگر به تاریخ علوم غیرغربی می‌پردازد و از ریاضی هندی، علم عرب، شیمی و انتقال دانش به اروپا سخن می‌گوید تا نشان دهد روایت رایج پیشرفت علمی، همه‌ی ماجرا را در بر نمی‌گیرد. سپس کتاب وارد نمونه‌های عینی‌تر می‌شود: شکر، پنبه، کاکائو، کائوچو، قهوه، نفت، معدن، پزشکی در آفریقا، راه‌آهن، کشتی بخار، کابل زیردریایی و سلاح. این گستره‌ی موضوعی نشان می‌دهد که نویسنده علم و فناوری را نه مفاهیمی انتزاعی، بلکه نیروهایی مؤثر در اقتصاد، محیط زیست، نیروی کار و ساختار امپراتوری می‌بیند.

فضای اثر پژوهشی و مسئله‌محور است و از خلال فصل‌های متعدد، تصویری از پیوند میان آزمایشگاه، مزرعه، بندر، ارتش و دفتر استعماری ترسیم می‌کند. این کتاب از علم و استعمار آغاز می‌شود و تا فناوری، تاریخ امپراتوری و ابزارهای نفوذ پیش می‌رود. در کنار این مسیر، آندیا نعمتی به این نکته هم پرداخته که برخی پیشرفت‌های علمی در بستر نیازهای استعماری شتاب گرفتند و در مقابل، همان دانش برای توجیه برتری‌جویی و حذف دانسته‌های بومی نیز به‌ کار رفت.

خلاصه کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری

کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری این ایده را دنبال می‌کند که گسترش علم و فناوری جدید با توسعه‌ی امپراتوری‌های استعماری رابطه‌ای نزدیک داشته است. نویسنده ابتدا از تعریف استعمار و جایگاه علم در فرایند فرمان‌روایی شروع می‌کند و سپس نشان می‌دهد چگونه نقشه‌برداری، پزشکی، حمل‌ونقل، ارتباطات، کشتی‌سازی و صنایع استخراجی به تثبیت سلطه کمک کرده‌اند. 

در ادامه، با مرور نمونه‌هایی مانند شکر، پنبه، کائوچو، کاکائو و نفت، روشن می‌شود که پژوهش علمی در مستعمره‌ها اغلب در خدمت شناسایی منابع، افزایش بهره‌برداری و کنترل نیروی کار قرار گرفته است. کتاب همزمان به سهم علوم غیراروپایی و به حاشیه‌رفتن آن‌ها در روایت مسلط علم نیز توجه دارد.

چرا باید کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری را بخوانیم؟

• این کتاب پیوند میان علم، فناوری و سازوکارهای استعمار را با نمونه‌های تاریخی متعدد روشن می‌کند.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نقش دانش در نقشه‌برداری، پزشکی، حمل‌ونقل، ارتباطات و استخراج منابع را دقیق‌تر ببیند.
• این اثر توجه را به سهم علوم غیراروپایی جلب می‌کند و نشان می‌دهد روایت مسلط تاریخ علم چگونه شکل گرفته است.
• کتاب از سطح بحث نظری فراتر می‌رود و موضوع را در کالاها و عرصه‌های مشخصی مثل شکر، پنبه، کائوچو، نفت و معدن دنبال می‌کند.
• خواندن آن به درک بهتر نسبت میان پیشرفت فنی، منافع اقتصادی و ساختارهای سلطه کمک می‌کند.

خواندن کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب واکاوی نظریه تناسب رشد علم و فناوری با توسعه امپراتوری های استعماری به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به تاریخ استعمار که می‌خواهند نقش علم و فناوری را در گسترش امپراتوری‌ها بهتر بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت دانش، قدرت و سلطه سؤالات جدی دارند.
• پژوهشگران و دانشجویان حوزه‌های تاریخ، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی که به موضوع استعمار علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند درباره‌ی جایگاه علوم غیراروپایی و حذف یا کم‌رنگ‌شدن آن‌ها در تاریخ علم بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که بررسی‌های موضوعی درباره‌ی پنبه، شکر، پزشکی استعماری، راه‌آهن، نفت و منابع طبیعی را دنبال می‌کنند.