کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار

کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار نوشته‌ی رضا واشقانی فراهانی است که نشر کلید پژوه آن را منتشر کرده است. این کتاب به رابطه‌ی میان دانش بومی، توسعه روستایی و مفهوم توسعه پایدار می‌پردازد و با رویکردی تحلیلی به سراغ تجربه‌ها و نظریه‌های مرتبط با روستا و اقتصاد محلی رفته است. نویسنده در فصل‌های مختلف، هم مبانی نظری توسعه و پارادایم‌های قدیم و جدید را مرور کرده است و هم جایگاه دانش بومی را در برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری روستایی بررسی کرده است. تمرکز اصلی اثر بر مناطق روستایی، توانمندسازی جوامع محلی و بازاندیشی در الگوهای رایج توسعه است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار

کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار با تمرکز بر اندیشه‌های رضا واشقانی فراهانی به بررسی این پرسش پرداخته است که توسعه روستایی چگونه می‌تواند بر پایه‌ی دانش بومی و در چارچوب توسعه پایدار بازتعریف شود. نویسنده در پیشگفتار، سیر تاریخی شکل‌گیری مطالعات توسعه روستایی را از اردوگاه‌های پناهندگان هند و پاکستان تا گزارش‌های بانک جهانی و تغییر معنای توسعه دنبال کرده است و نشان داده است که چگونه نگاه صرفاً اقتصادی به توسعه، به نابرابری و شکست بسیاری از برنامه‌ها انجامیده است. در فصل اول کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار، مفهوم دانش بومی، ویژگی‌ها، کارکردها و تفاوت آن با دانش رسمی توضیح داده شده است. نویسنده با آوردن تعاریف متعدد از اندیشمندان مختلف، دانش بومی را به‌عنوان بخشی از سرمایه‌ی ملی هر قوم معرفی کرده است که در قالب تجربه‌های نسل‌ها، باورها، آیین‌ها، طبقه‌بندی‌های محلی و شیوه‌های مدیریت منابع طبیعی شکل گرفته است. در همین فصل، جداول مقایسه‌ای میان دانش بومی و دانش علمی از نظر روش‌شناسی، طبقه‌بندی و نوع نگاه به طبیعت ارائه شده است. در فصل دوم کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار، پارادایم‌های قدیم و جدید توسعه و به‌ویژه توسعه روستایی مرور شده است. نویسنده از تحول نگاه‌ها، از رشد اقتصادی به هر قیمت تا توجه به نیازهای اساسی، مساوات‌طلبی، خوداتکایی و توسعه درون‌زا سخن گفته است و جایگاه توسعه بومی و پایدار را در برابر توسعه متعارف توضیح داده است. در ادامه، نقش ترویج کشاورزی، مشارکت روستاییان، سرمایه اجتماعی و بازگشت به دانش بومی در طراحی راهبردهای جدید توسعه روستایی تشریح شده است. فصل‌های بعدی کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار به زمینه‌های نظری و بومی توسعه پایدار روستایی، داده‌های توصیفی، متغیرهای دانش عمومی و توسعه اقتصادی، و مباحثی مانند بارعاملی استاندارد شده، آلفای کرونباخ و ارزیابی پرسش‌نامه‌ها اختصاص یافته است. در این بخش‌ها، نویسنده تلاش کرده است پیوند میان مفاهیم نظری دانش بومی و سنجش تجربی آن در جوامع روستایی را نشان دهد و چارچوبی مفهومی برای استفاده از دانش بومی در برنامه‌ریزی توسعه ارائه کند.

خلاصه کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار

این کتاب بر این ایده استوار است که توسعه روستایی و دستیابی به توسعه پایدار بدون شناخت و به‌کارگیری دانش بومی جوامع محلی ناقص می‌ماند. نویسنده ابتدا مفهوم توسعه را از رشد اقتصادی صرف تا رویکردهای مبتنی بر نیازهای اساسی، مساوات‌طلبی، خوداتکایی و توسعه از پایین بازخوانی کرده است و نشان داده است که چرا الگوهای نوسازی و توسعه متعارف در بسیاری از کشورهای جهان سوم با شکست روبه‌رو شده‌اند. در ادامه، کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار دانش بومی را به‌عنوان مجموعه‌ای انباشته از تجربه‌ها، باورها، مهارت‌ها و طبقه‌بندی‌های محلی معرفی کرده است که در مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی، سلامت، سازمان اجتماعی و تصمیم‌گیری‌های روزمره نقش دارد. سپس تفاوت‌ها و تکمیل‌کنندگی دانش بومی و دانش رسمی بررسی شده است و تلفیق این دو به‌عنوان راهی برای طراحی الگوهای بومی توسعه پایدار روستایی پیشنهاد شده است. در بخش‌های پایانی، نویسنده با استفاده از داده‌های تجربی، متغیرهای مرتبط با دانش عمومی و توسعه اقتصادی را تحلیل کرده است تا نشان دهد چگونه می‌توان این نوع دانش را در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی روستایی وارد کرد.

چرا باید کتاب از دانش بومی تا توسعه پایدار را بخوانیم؟

این کتاب تصویری منسجم از رابطه‌ی میان دانش بومی، توسعه روستایی و توسعه پایدار ارائه کرده است و نشان داده است که چرا نادیده‌گرفتن تجربه‌های محلی به شکست برنامه‌های توسعه منجر می‌شود. خواننده با مفاهیم کلیدی مانند پارادایم‌های توسعه، نظام‌های دانش بومی، تلفیق دانش رسمی و بومی و نقش مشارکت روستاییان آشنا می‌شود و می‌تواند درک عمیق‌تری از طراحی سیاست‌ها و طرح‌های روستایی به‌دست آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های برنامه‌ریزی روستایی، جغرافیا، توسعه، جامعه‌شناسی روستایی و کشاورزی پیشنهاد می‌شود. همچنین به کارشناسان ترویج، برنامه‌ریزان محلی، فعالان حوزه‌ی محیط‌زیست و کسانی که درگیر طراحی طرح‌های توسعه روستایی و توانمندسازی جوامع محلی هستند توصیه می‌شود که به سراغ آن کتاب بروند.