کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی (لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز)

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی (Marx through post-structuralism: Lyotard, Derrida, Foucault, Deleuze)، نوشته سایمون چوت و ترجمه پژمان برخورداری، تلاشی برای بازخوانی مارکس در آینه‌ی چهار متفکر مهم پساساختارگرا (لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز) است. نویسنده در این اثر نشان می‌دهد که چگونه لیوتار، دریدا، فوکو و دلوز هرکدام به‌شکلی متفاوت با مارکس درگیر شده‌اند و چه تصویرهایی از او ساخته‌اند. نشر نقد فرهنگ در سال ۱۴۰۰ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی اثر سایمون چوت

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی (لیوتار، دریدا، فوکو، دلوز) با طرح این پرسش شروع می‌شود که آیا می‌توان میان مارکس و پساساختارگرایی نسبتی سازنده برقرار کرد یا نه. سایمون چوت در شش فصل نشان می‌دهد که چگونه خصومت و سوءظن متقابل میان مارکسیست‌ها و پساساختارگرایان به‌تدریج جای خود را به نوعی مواجهه‌ی پیچیده‌تر داده است که نه صرفاً نفی است نه تلفیق ساده. نویسنده ابتدا در مقدمه و فصل اول، صحنه‌ی فکری فرانسه‌ی پس از جنگ، گذار از انسان‌گرایی هگلی به ساختارگرایی و سپس برآمدن پساساختارگرایی را ترسیم می‌کند. در این مسیر، جایگاه آلتوسر به‌عنوان حلقه‌ی واسط میان مارکسیسم، ساختارگرایی و پساساختارگرایی توضیح داده می‌شود و مفاهیمی مانند ایدئالیسم به‌مثابه فلسفه‌ی خاستگاه‌ها و غایت‌ها، ماتریالیسم تاریخی و نقد انسان‌گرایی باز می‌شود.

سایمون چوت در فصل‌های بعدیِ کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی، به‌صورت تحلیلی به خوانش مارکس نزد لیوتار، دریدا، فوکو و دلوز می‌پردازد. هر فصل بر یک متفکر متمرکز است و نشان می‌دهد که آن متفکر چگونه با مفاهیمی چون غایت‌شناسی، تاریخ، قدرت، سوبژکتیویته، میل و سرمایه‌داری به‌سراغ مارکس رفته است. در فصل پایانی نیز این چهار خوانش با هم و با قرائت آلتوسر مقایسه می‌شوند تا خطوط کلی نوعی ماتریالیسم جدید که در مرکز این مواجهات شکل می‌گیرد، روشن شود.

خلاصه کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی بر این ایده استوار است که مارکس و چهار متفکر پساساختارگرا درگیر تلاشی مشترک برای صورت‌بندی نوعی ماتریالیسم نو هستند، هرچند این تلاش با نقدهای تند به میراث ایدئالیستی و هگلی همراه است. سایمون چوت در این کتاب نشان می‌دهد که لیوتار، دریدا، فوکو و دلوز در مواجهه با اندیشه‌ی مارکس، از یک‌سو عناصر ایدئالیستی باقی‌مانده در آثار او را نقد می‌کنند و از سوی دیگر ظرفیت‌ها و امکان‌های کمتردیده‌شده‌ی تفکر مارکسی را آشکار می‌سازند. در کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی مفاهیمی مانند غایت‌شناسی، خاستگاه، تاریخ، قدرت، میل، سوبژکتیویته و سرمایه‌داری در کانون بحث قرار می‌گیرند.

سایمون چوت با دنبال‌کردن رد مارکس در نوشته‌های این چهار فیلسوف، تمایز میان عناصر میراثی و عناصر نو در اندیشه‌ی مارکس را پی می‌گیرد و نشان می‌دهد که چگونه خوانش پساساختارگرایانه می‌تواند هم تصویر تازه‌ای از مارکس به دست دهد هم محدودیت‌های خود پساساختارگرایی را آشکار کند.

چرا باید کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی را بخوانیم؟

کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی امکان دیدن هم‌زمان مارکس و پساساختارگرایی در آینه‌ی یکدیگر را فراهم می‌کند. خواننده با مسیرهای متفاوتی آشنا می‌شود که می‌توان از دل آن‌ها به فهمی پیچیده‌تر از ماتریالیسم، نقد ایدئالیسم و نسبت فلسفه‌ی سیاسی با تاریخ، قدرت و میل رسید.

خواندن کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی قاره‌ای، نظریه‌ی انتقادی، مطالعات مارکسیستی و پساساختارگرایی علاقه دارند و می‌خواهند نسبت این دو سنت را در سطحی دقیق و تحلیلی دنبال کنند.

درباره سایمون چوت

سایمون چوت دانشیار و رئیس دپارتمان اقتصاد دانشگاه کینگستون است و از سال ۲۰۲۱ به این دپارتمان پیوسته است. او پیش از آن، در دپارتمان سیاست دانشگاه کینگستون تدریس می‌کرد و سابقه‌ی تدریس در دانشگاه ریدینگ و دانشگاه کوئین مری لندن را نیز در کارنامه دارد. او مدرک دکتری خود را در رشته‌ی علوم سیاسی از دانشگاه کوئین مری لندن دریافت کرده است.

این پژوهشگر نویسنده‌ی دو کتاب با عنوان‌های «مارکس از منظر پساساختارگرایی: لیوتار، دریدا، فوکو و دلوز» و «گروندریسه‌ی مارکس: راهنمای خواننده» است. همچنین در سال ۲۰۲۳ یکی از ویراستاران کتاب «بازاندیشی متفکران سیاسی» بوده که توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر شده است.

او مدرک کارشناسی ارشد فلسفه‌ی سیاسی را از دانشگاه یورک و مدرک کارشناسی تاریخ و سیاست را از دانشگاه وارویک دریافت کرده است. تدریس و پژوهش او موضوعاتی همچون مارکسیسم، نولیبرالیسم و تاریخ اندیشه‌ی سیاسی را در بر می‌گیرد.

پژوهش‌های چوت درباره‌ی استعمارزدایی از برنامه‌های درسی در کنفرانس‌های ملی و بین‌المللی گوناگون ارائه شده و بخشی از آن‌ها در نشریه‌ی پالیتیکس منتشر شده است.

بخشی از کتاب مارکس از منظر پساساختارگرایی

«پساساختارگرایی، همانطور که خود این اصطلاح نشان می دهد، می تواند اشاره به آن چیزی باشد که پس از ساختارگرایی می آید؛ به ویژه (و به جهت هدفی که این کتاب دنبال می کند) اشاره به آثار فوکو، دریدا، دلوز و لیوتار. تأکید بر پرهیز از ارائهٔ روایت های شسته و رفته و منسجم نیز در جایی اهمیت خود را نشان می دهد که تاریخ انتشار بعضی آثار از زمان بندی مشخصی از این قبیل که پساساختارگرایی بعد از ساختارگرایی آمده است پیروی نمی کند، چرا که برخی از متون کلیدی پساساختارگرایی قبل از بعضی از متون و آثار برجستهٔ مربوط به ساختارگرایی منتشر گردیده است. با این وجود، می توان گفت بعضی از شخصیت هایی که آنان را پساساختارگرا می نامیم تنها پس از فروکش کردن تب ساختارگرایی شهرت یافتند. به خصوص گسست از ساختارگرایی را در آثار متوالی دریدا و فوکو می توان مشاهده کرد، گرچه آثار اولیهٔ آن ها نشانگر قرابت هایی با نوشته های ساختارگرایان است. جایگاه دلوز و لیوتار قدری مبهم تر است، اما آنان نیز روابط خاص خود را با ساختارگرایی داشتند. دلوز از طریق منحصربه فرد خودش بر صحنه ظاهر شد، اما اولین کار مشترکش با فلیکس گاتاری در ۱۹۷۲، یعنی ضد ادیپ، عمیقاً با لوی اشتراوس، لاکان و آلتوسر درگیر بود. دلوز همانند دریدا، به دقت بر روی مسئلهٔ ساختارگرایی تأمل می کرد. لیوتار که از همه متأخرتر بود اولین تأملاتش را بر روی تحلیل مارکسیستی وقایع شمال آفریقا متمرکز کرده بود اما می توان دید که وی در کتابی چون گفتمان، انگاره (که در کتاب ضد ادیپ از آن ستایش می شود) با ساختارگرایی درگیر است. در مجموع، پساساختارگرایی به گونه ای دوگانه با ساختارگرایی رفتار می کرد، نه آن را می پذیرفت و نه رد می کرد، در واقع می توان گفت که ساختارگرایی را به هر دو معنا اختیار کرد، هم میراث دار ساختارگرایی بود و هم با آن به مبارزه برخاست. پساساختارگرایان خود را در جبههٔ مقابل ایده آلیسم انسان گرایی ای می دیدند که در جوانی آن را فراگرفته بودند، با این حال کارهای آنان را می توان از نسل اولیهٔ منتقدان ضد انسان گرایی متمایز دانست.»