کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی)

کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) نوشته حسن رضائی باغ بیدی به‌کوشش فرهنگستان زبان و ادب فارسی تدوین و با تجدیدنظر و اضافات توسط انتشارات ققنوس منتشر شده است. نویسنده در این کتاب به معرفی زبان پارتی یا پهلوی اشکانی، ساختار آوایی و دستوری آن و نیز متون برجا‌مانده با این زبان پرداخته است. اثر حاضر بر پایه‌ی فصل‌های آموزشی و نمونه‌ی متن‌ها شکل گرفته و در پایان نیز واژه‌نامه‌ای مفصل به‌همت عسکر بهرامی افزوده شده است. این کتاب با هدف مطالعه‌ی زبان‌های ایرانی میانه و آشنایی با میراث مکتوب اشکانیان تدوین شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) اثر حسن رضائی باغ بیدی

کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) اثری آموزشی و پژوهشی درباره‌ی زبان پارتی یا پهلوی اشکانی است که حسن رضائی باغ بیدی آن را نوشته است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که این کتاب نسخه‌ی بازنگری‌شده و تکمیل‌شده‌ی اثر پیشین او با عنوان دستور زبان پارتی است که با استقبال پژوهشگران روبه‌رو شده بود. در این چاپ تازه، فصل آواشناسی بیش از دیگر فصل‌ها دگرگون شده و تصاویر و نمونه‌ها با نسخه‌های دقیق‌تر و خواناتر جایگزین شده است.

واژه‌نامه‌ی پایانی کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) را عسکر بهرامی تنظیم کرده است. این کتاب ده فصل دارد و مباحثی مانند آواشناسی، تحول واج‌ها از ایرانی باستان به پارتی، ساختمان هجا و تکیه، اسم، صفت، ضمیر، عدد، قید، پیشوندها و پسوندها، کلمات مرکب، حروف و اصوات و در پایان فعل را در بر می‌گیرد. نویسنده در هر فصل کوشیده است هم نکات صرفی و هم نکات نحوی را کنار هم بیاورد تا نقش هر ساخت در جمله روشن شود. پس از بخش‌های نظری، گزیده‌ای از متون پارتی از منابع گوناگون مانند کتیبه‌ها، سفالینه‌های نسا، چرم‌نوشت‌های اورامان، سنگ‌نوشته‌های ساسانی و متون مانوی آورده شده که همراه با آوانویسی و ترجمه است.

حسن رضائی باغ بیدی در کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) علاوه‌بر دستور، بخشی مفصل به معرفی تاریخ سیاسی و فرهنگی اشکانیان، گستره‌ی جغرافیایی پارت، جایگاه زبان پارتی در میان زبان‌های ایرانی میانه، انواع خط‌های به‌کاررفته (پارتی و مانوی)، مفهوم هزوارش و نیز فهرستی از واژه‌های دخیل پارتی در فارسی دری، ارمنی و دیگر زبان‌ها را آورده است. این نویسنده با تکیه‌ بر شواهد واقعی از متن‌ها، هر قاعده را با مثال و ارجاع دقیق به منبع نشان داده است.

خلاصه کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی)

کتاب در گام نخست جایگاه زبان پارتی را در میان زبان‌های ایرانی میانه توضیح می‌دهد، از پیوند آن با فارسی میانه، سغدی، خوارزمی و دیگر زبان‌ها سخن می‌گوید و تاریخ کاربرد این زبان را از دوره‌ی اشکانی تا خاموش‌شدن تدریجی آن دنبال می‌کند. سپس انواع آثار برجا‌مانده به این زبان معرفی می‌شود؛ سفالینه‌های نسا، چرم‌نوشت‌های اورامان، سکه‌ها، مهرها، سنگ‌نوشته‌های اشکانی و ساسانی و متون مانوی به خط مانوی. در ادامه‌ی کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) هم نظام آوایی و تحول واج‌ها از ایرانی باستان به پارتی به‌تفصیل بررسی شده و پس از آن فصل‌های دستور به ترتیب به اسم، صفت، ضمیر، عدد، قید، پیشوند و پسوند، ترکیب‌های اسمی و فعلی و صرف فعل اختصاص یافته است. در پایان گزیده‌متن‌هایی از کتیبه‌ها و نوشته‌های مانوی همراه با آوانویسی و ترجمه و نیز واژه‌نامه‌ای جامع، خواننده را در تمرین و فهم عملی قواعد یاری می‌کند.

چرا باید کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) را بخوانیم؟

کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) امکان آشنایی مستقیم با یکی از مهم‌ترین زبان‌های ایرانی میانه را فراهم کرده است. خواننده با مطالعه‌ی این کتاب می‌تواند تحول واجی و دستوری از ایرانی باستان تا دوره‌ی میانه را دنبال کند، با متون اصیل پارتی روبه‌رو شود و واژه‌های پارتیِ راه‌یافته به فارسی دری و ارمنی را بشناسد. این کتاب پلی میان مباحث نظری زبان‌شناسی تاریخی و خواندن متن‌های واقعی است.

خواندن کتاب راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران زبان و ادبیات فارسی، ایران‌شناسی، زبان‌های باستانی و میانه و نیز کسانی که در حوزه‌ی تاریخ اشکانیان، متون مانوی یا ریشه‌شناسی واژه‌های فارسی کار می‌کنند، پیشنهاد می‌شود. علاقه‌مندان به خط‌ها و کتیبه‌های ایرانی نیز از مطالعه‌ی این کتاب بهره‌مند می‌شوند.

درباره حسن رضائی باغ بیدی

حسن رضائی باغ بیدی زاده‌ی ۲۹ آذر ۱۳۴۵ در تهران، زبان‌شناس ایرانی، متخصص فرهنگ و زبان‌های باستانی است که در حوزه‌ی زبان سنسکریت و زبان‌های ایرانی باستان و میانه مانند اوستایی، فارسی باستان، فارسی میانه، پارتی و سغدی تخصص دارد. او استاد دانشگاه اوساکای ژاپن (مدرسه‌ی عالی زبان و فرهنگ) و پیش از سال ۱۳۹۵ استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران بوده، عضو پیوسته‌ی فرهنگستان زبان و ادب فارسی، عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و یگانه عضو ایرانی انجمن بین‌المللی مطالعات سانسکریت بوده است.

این نویسنده مقالات پژوهشی بسیاری به زبان‌های مختلف منتشر کرده و در حوزه‌هایی چون تاریخ زبان فارسی، زبان‌شناسی ایرانی، ادبیات و زبان سنسکریت، ریشه‌شناسی، فرهنگ ایران باستان، دین زرتشتی و مانوی و سکه‌شناسی فعالیت داشته و برای دانشنامه‌ها و دایرةالمعارف‌های گوناگون فارسی نیز مقاله نوشته است. حسن رضائی باغ بیدی همچنین با محمود جعفری دهقی در مجموعه‌ی «پژوهش‌های ایران باستان» همکاری داشته است. از مهم‌ترین آثار حسن رضائی باغ بیدی می‌توان اشاره کرد به کتاب‌های «روایت آذرفرنبغ فرخزادان»، «راهنمای زبان پارتی (پهلوی اشکانی)»، «واژه‌نامه‌ی موضوعی زبان‌های باستانی ایران»، «سوتره‌ی علت و معلول کردار»، «سکه‌های ایران در دوره‌ی اسلامی: از آغاز تا برآمدن سلجوقیان» و «مقدمات زبان سنسکریت».

این نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

حسن رضائی باغ بیدی دو مرتبه، در بهمن سال‌های ۱۳۸۴ و ۱۳۸۵، موفق شد جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را دریافت کند. او همچنین در تیر ۱۳۸۹ برنده‌ی جایزه‌ی کتاب فصل شد و در بهمن ۱۳۹۲ در آیین کتاب سال جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان نویسنده شایسته‌ی تقدیر معرفی شد. حسن رضائی باغ بیدی در نخستین دوره‌ی کتاب سال اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های کشور در آبان ۱۳۹۴ نشان دهخدا را دریافت کرد.