کتاب شبی در قطار کهکشان راه شیری

کتاب شبی در قطار کهکشان راه شیری نوشته‌ی کنجی میازاوا با ترجمه‌ی آسیه صابرمقدم روایتی خیال‌انگیز از سفری کیهانی است که از دل یک شهر کوچک و یک کلاس درس ساده آغاز می‌شود و به اعماق کهکشان راه شیری می‌رسد. نشر خانه داستان چوک آن را منتشر کرده است. در این کتاب، زندگی روزمره‌ی پسربچه‌ای به نام جووانی با کار در چاپخانه، مادر بیمار، پدری دور از خانه و نگاه‌های سنگین هم‌کلاسی‌ها گره خورده است؛ اما در شبی که جشن ستاره‌ها برپاست، همه‌چیز ناگهان تغییر می‌کند و قطاری شگفت‌انگیز او را به سفری در دل آسمان می‌برد. این اثر در مرز میان رؤیا و بیداری حرکت می‌کند و با ترکیب عناصر علمی مثل توضیح ساختار کهکشان راه شیری، صورت‌های فلکی و رصدخانه‌ها با تصویرهایی شاعرانه از رودخانه‌ی ستارگان، جزیره‌ی قوهای سفید و ساحل پلیوسن، جهانی می‌سازد که هم آشناست و هم غریب. دوستی جووانی و کامپانلا، احساس تنهایی، شرم، امید به بازگشت پدر و پرسش‌های عمیق درباره‌ی خوشبختی و بخشش، در لایه‌های مختلف داستان حضور دارند. شبی در قطار کهکشان راه شیری هم‌زمان هم داستانی ماجراجویانه است هم سفری درونی که از یک کلاس درس و نقشه‌ی آسمان شروع می‌شود و به ایستگاه‌های ناشناخته‌ی روح و جهان می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب شبی در قطار کهکشان راه شیری

کتاب شبی در قطار کهکشان راه شیری داستانی است از کنجی میازاوا، نویسنده و شاعر ژاپنی که در آن زندگی یک پسر نوجوان به نام جووانی در مرکز روایت قرار گرفته است. جووانی در شهری کوچک زندگی می‌کند، بعدازظهرها در چاپخانه کار می‌کند، مادرش بیمار است و پدرش دور از خانه؛ هم‌کلاسی‌ها او را به‌خاطر شایعه‌ی «پالتوی پوست سمور» مسخره می‌کنند و تنها دوستی که برایش می‌ماند کامپانلا است. داستان با یک کلاس درس علوم و توضیح معلم درباره‌ی کهکشان راه شیری آغاز می‌شود؛ جایی که نقشه‌ی آسمان، صورت‌های فلکی و نوار مه‌آلود کهکشان روی تخته کلاس دیده می‌شود. از همان ابتدا پیوند میان علم، تخیل و احساس در متن شکل می‌گیرد. کتاب شبی در قطار کهکشان راه شیری در ۹ فصل پیش می‌رود و هر فصل مانند یک ایستگاه یا برش از این سفر زمینی و آسمانی است. فصل‌هایی مثل «کلاس بعدازظهر»، «چاپخانه»، «خانه» و «شب جشن صورت فلکی سنتاروس» فضای شهر، کار، خانواده و جشن ستاره‌ها را نشان می‌دهند؛ جایی که جووانی میان شادی دیگران و تنهایی خودش سرگردان است. از فصل «ستون چرخ آسمان» به بعد، جهان داستان به‌تدریج از زمین جدا می‌شود و قطار کهکشانی وارد می‌شود؛ فصلی که در آن جووانی روی تپه‌ای زیر آسمان پرستاره می‌نشیند و ناگهان خود را در واگن قطاری سبک با چراغ‌های زرد می‌بیند. فصل‌های «ایستگاه کهکشانی»، «صلیب شمالی و ساحل پلیوسن»، «شکارچی پرنده» و «بلیط جووانی» هرکدام ایستگاهی تازه در این سفر هستند: جزیره‌ای با صلیب درخشان، ساحلی با فسیل‌ها و گردوهای یک‌میلیون‌ساله، دانشمندی که لایه‌های زمین را می‌کاود، شکارچی پرنده‌ای که حواصیل‌ها را مثل تنقلات شیرین نشان می‌دهد و مأمور قطاری که بلیطی عجیب در جیب جووانی پیدا می‌کند؛ بلیطی که به گفته‌ی شکارچی، گذرنامه‌ای برای سفر به «آسمان حقیقی» است. در تمام این مسیر، گفت‌وگوهای جووانی و کامپانلا درباره‌ی خوشبختی، بخشش مادر، کار «درخور توان»، و این‌که چه چیزی واقعاً کسی را راضی و آرام می‌کند، لایه‌ی عمیق‌تری به داستان می‌دهد و آن را از یک سفر فانتزی صرف فراتر می‌برد.

خلاصه داستان شبی در قطار کهکشان راه شیری

داستان از یک بعدازظهر معمولی شروع می‌شود؛ در کلاس، معلم از بچه‌ها می‌پرسد نوار سفید و مه‌آلود آسمان چیست و با اشاره به نقشه‌ی صورت‌های فلکی، ساختار کهکشان راه شیری را توضیح می‌دهد: ستاره‌ها مثل دانه‌های ماسه یا ذرات چربی در شیر، و خلا به‌عنوان «آب رودخانه». جووانی پاسخ را می‌داند اما به‌خاطر خستگی و شرم نمی‌تواند چیزی بگوید؛ کامپانلا هم عمداً جواب نمی‌دهد تا او تنها نماند. بعد از مدرسه، جووانی به‌جای بازی با بچه‌ها به چاپخانه می‌رود، حروف سربی ریز را با انبر جمع می‌کند و در ازای کارش چند سکه می‌گیرد. او نان و قند می‌خرد و به خانه‌ی کوچک‌شان در حاشیه‌ی شهر برمی‌گردد؛ جایی که مادر بیمار روی تخت است و از شیر نرسیده گلایه‌ای ندارد. گفت‌وگوی او با مادر درباره‌ی پدرِ دور از خانه، صید ماهی، هدیه‌ی خرچنگ و شاخ گوزن به مدرسه و وعده‌ی پالتوی پوست سمور، هم‌زمان امید و تلخی را نشان می‌دهد. شب، شهر برای جشن ستاره‌ها آماده است؛ بچه‌ها فانوس‌های کدوکلاغی را برای رهاکردن در رودخانه آماده می‌کنند. جووانی در راه شیرفروشی دوبار با تمسخر زانلی و دیگر هم‌کلاسی‌ها روبه‌رو می‌شود که فریاد می‌زنند «کت پوست سمورت داره می‌آد» و فقط کامپانلا با نگاهی دلسوزانه سکوت می‌کند. جووانی از جمع دور می‌شود، شیر هم گیرش نمی‌آید و در تنهایی به تپه‌ای پشت چراگاه می‌رود؛ جایی که «ستون چرخ آسمان» زیر آسمان پرستاره دیده می‌شود. در میان علف‌های خیس و نور حشرات آبی‌فام، کهکشان راه شیری برایش شبیه دشتی وسیع با جنگل‌ها و مرتع‌ها جلوه می‌کند. ناگهان صدایی اعلام می‌کند: «ایستگاه کهکشانی» و او خود را در واگن قطاری سبک با صندلی‌های مخمل آبی می‌یابد؛ روبه‌رویش پسری با کت خیس نشسته که خیلی زود معلوم می‌شود کامپانلا است. قطار در امتداد رودخانه‌ی کهکشانی حرکت می‌کند. از پنجره، علف‌های پامپاس نقره‌ای، نشان‌های سه‌گوش فسفری، آب شفاف‌تر از هیدروژن و امواج بنفش‌فام دیده می‌شود. آن‌ها روی نقشه‌ی چوبی درخشان، ایستگاه‌ها و نشانه‌ها را دنبال می‌کنند. در «صلیب شمالی و ساحل پلیوسن» جزیره‌ای با صلیب سفید و هاله‌ی طلایی ظاهر می‌شود؛ مسافران با انجیل و تسبیح، زیر لب نیایش می‌خوانند و راهبه‌ای با ردای سیاه در واگن دیده می‌شود. بعد در ساحل پلیوسن، دانشمندی با دستیارانش فسیل جانوری عظیم و گردوهای یک‌میلیون‌ساله را از صخره بیرون می‌آورد و درباره‌ی لایه‌های زمین و نگاه موجودات مختلف به جهان حرف می‌زند. در ادامه، شکارچی پرنده‌ای با ریش قرمز سوار می‌شود که حواصیل‌ها و غازهای نورانی را شکار می‌کند، آن‌ها را مثل شکلات به بچه‌ها تعارف می‌کند و از آویزان‌کردن پرنده‌ها زیر نور کهکشان یا دفن‌کردن‌شان زیر شن برای «قابل خوردن شدن» می‌گوید. جووانی و کامپانلا میان شگفتی و دل‌سوزی به او گوش می‌دهند. مأمور قطار برای کنترل بلیط‌ها می‌آید؛ کامپانلا بلیط خاکستری‌اش را نشان می‌دهد و جووانی ناگهان کاغذ سبز تاخورده‌ای در جیبش پیدا می‌کند. مأمور آن را با احترام می‌خواند و می‌گوید این بلیط او را تا ایستگاه صلیب جنوبی می‌برد. شکارچی بعدتر توضیح می‌دهد که این برگه درواقع گذرنامه‌ای است برای سفر آزادانه تا «آسمان حقیقی» و فراتر از این قطار چهاربعدی. از این‌جا به بعد، معنای سفر، دوستی جووانی و کامپانلا، و پرسش‌های آن‌ها درباره‌ی خوشبختی، بخشش مادر و «کاری که واقعاً خوب است» پررنگ‌تر می‌شود و داستان به‌سوی ایستگاه‌های بعدی پیش می‌رود بی‌آن‌که در متن حاضر پایان آن روایت شود.

چرا باید کتاب شبی در قطار کهکشان راه شیری را بخوانیم؟

شبی در قطار کهکشان راه شیری از دل یک موقعیت بسیار ساده شروع می‌شود: پسربچه‌ای فقیر، مادر بیمار، کار در چاپخانه، جشن ستاره‌ها و تمسخر هم‌کلاسی‌ها. اما همین نقطه‌ی آغاز، به سفری در دل کهکشان تبدیل شده است که در آن علم، تخیل، اسطوره و احساس در هم تنیده شده‌اند. این کتاب از یک‌سو تصویر دقیقی از صورت‌های فلکی، کهکشان راه شیری، رصدخانه، جریان آب و حتی فسیل‌ها و لایه‌های زمین ارائه کرده است و از سوی دیگر، همه‌ی این عناصر را به استعاره‌هایی برای دوستی، رنج، بخشش و جست‌وجوی خوشبختی بدل کرده است. خواندن این کتاب فرصتی است برای همراه‌شدن با ذهنی نوجوان که میان کار سخت روزانه، شرم و تنهایی، ناگهان به جهانی دسترسی پیدا می‌کند که در آن می‌تواند از پنجره‌ی قطاری خیالی به رودخانه‌ی ستارگان نگاه کند، روی ساحل پلیوسن قدم بزند، با دانشمندی درباره‌ی زمان و فسیل‌ها حرف بزند و از شکارچی پرنده‌ای بپرسد چرا حواصیل‌ها را مثل تنقلات می‌بیند. در طول این سفر، گفت‌وگوهای جووانی و کامپانلا درباره‌ی این‌که «چه کاری واقعاً خوب است»، «چطور می‌شود مادر را خوشحال کرد» و «آیا کسی که کار درخور توانش را انجام می‌دهد خوشبخت است یا نه» به‌تدریج لایه‌ی فلسفی داستان را آشکار می‌کند. این کتاب همچنین نمونه‌ای از ادبیات ژاپنی است که در آن طبیعت، ستارگان، رودخانه‌ها و جانوران نه‌تنها پس‌زمینه‌ی داستان بلکه حامل معناهای معنوی و اخلاقی هستند. ترکیب صحنه‌های شهری (چاپخانه، خیابان‌های پر از چراغ، مغازه‌ی ساعت‌فروشی با نقشه‌ی آسمان) با مناظر کیهانی (ایستگاه کهکشانی، صلیب شمالی، جزیره‌ی قوها، ساحل پلیوسن) تجربه‌ای می‌سازد که هم حسی کودکانه از شگفتی دارد و هم تأملی جدی درباره‌ی رنج، فقر، دوستی و مرگ. برای کسانی که به دنبال متنی هستند که هم داستانی جذاب داشته باشد و هم ذهن را به پرسش وادارد، این کتاب انتخابی مناسب است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به کسانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌هایی با فضای خیال‌انگیز و کیهانی علاقه‌مند هستند، به خوانندگان نوجوان و جوانی که دوست دارند در دل یک روایت ماجراجویانه با پرسش‌های عمیق‌تری درباره‌ی خوشبختی، دوستی و رنج روبه‌رو شوند، به علاقه‌مندان ادبیات ژاپن و کسانی که از ترکیب عناصر علمی با تصویرهای شاعرانه لذت می‌برند، و به خوانندگانی که دنبال متنی هستند که هم برای ذهن نوجوان معنا داشته باشد و هم برای بزرگسالان لایه‌های تأمل‌برانگیز ارائه کند.