کتاب تاریخ روسیه

کتاب تاریخ روسیه (La russie de pierre le grand a nos jours) نوشته ژان پل اسکوت و ترجمه سیدحامد رضییی و اثری جامع درباره‌ی تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روسیه از دوران پطر کبیر تا عصر پوتین است. چاپ چهارم این کتاب که در سال ۱۴۰۳ توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده، با رویکردی تحلیلی به بررسی ساختار دولت و جامعه در سه دوره‌ی مهم روسیه پرداخته است؛ روسیه‌ی تزاری، اتحاد جماهیر شوروی و فدراسیون روسیه. نویسنده با بهره‌گیری از منابع تاریخی و پژوهش‌های جدید تلاش کرده است تا تصویری چندلایه و دقیق از روند شکل‌گیری، توسعه و دگرگونی این سرزمین پهناور ارائه دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ روسیه اثر ژان پل اسکوت

کتاب تاریخ روسیه با تمرکز بر دوره‌های کلیدی تاریخ این کشور، به بررسی چگونگی شکل‌گیری امپراتوری روسیه، ماهیت قدرت تزاری، تحولات اجتماعی و سیاسی دوران شوروی و در نهایت، ورود روسیه به عصر جدید پرداخته است. ژان پل اسکوت در این کتاب با رویکردی انتقادی و تحلیلی، سیر تاریخی روسیه را از دوران قبایل اسلاو تا ساختار پیچیده‌ی دولت مدرن دنبال کرده است. ساختار کتاب بر پایه‌ی سه بخش اصلی و ۱۹ فصل استوار است و هر بخش به یکی از دوره‌های مهم تاریخی اختصاص دارد. نویسنده ضمن پرداختن به موضوعاتی همچون روابط دولت و جامعه، نقش کلیسا، ساختار قدرت، سرنوشت دهقانان و روند صنعتی‌شدن، تلاش کرده است تناقض‌ها و بحران‌های هویتی روسیه را مورد توجه قرار دهد.

این کتاب به روایت رویدادهای تاریخی بسنده نکرده است؛ بلکه با تحلیل ریشه‌ها و پیامدهای تحولات به پرسش‌هایی درباره‌ی چرایی فروپاشی امپراتوری‌ها و ظهور نظام‌های جدید در روسیه پاسخ داده است. پیام اصلی کتاب تاریخ روسیه تأکید بر نقش ساختارهای قدرت، ضعف جامعه‌ی مدنی و تأخیر در نوآوری به‌عنوان عوامل کلیدی در تاریخ پرفرازونشیب روسیه است. عنوان فرعی کتاب حاضر عبارت است از «از پطر کبیر تا امروز (پوتین)؛ دولت و جامعه در روسیه‌ی تزاری، اتحاد جماهیر شوروی و فدراسیون روسیه».

خلاصه کتاب تاریخ روسیه

کتاب با رویکردی تحلیلی، روند شکل‌گیری و توسعه‌ی دولت روسیه را از دوران اسلاوها تا عصر پوتین بررسی کرده است. نویسنده به تنوع قومی و مذهبی این سرزمین اشاره کرده و نشان داده است که چگونه اقوام مختلف با زبان‌ها و آیین‌های گوناگون در کنار یکدیگر زیسته‌اند. نویسنده با مرور تاریخچه‌ی استقرار اسلاوها، نقش وایکینگ‌ها در وحدت جامعه‌ی روس و تأثیر مسیحیت ارتدوکس بر هویت ملی را برجسته کرده است. کتاب دوره‌ی سلطه‌ی مغولان و نقش امیران مسکو در آزادسازی سرزمین‌های روسی را بررسی و رشد تدریجی امپراتوری را تا دوران پطر کبیر و کاترین دوم دنبال می‌کند. نویسنده با تحلیل سیاست‌های توسعه‌طلبانه، ساختار قدرت تزاری و نقش ارتش و کلیسا، به چگونگی شکل‌گیری دولت متمرکز و استبدادی روسیه پرداخته است. همچنین به موضوعاتی چون سرنوشت دهقانان، روابط شهر و روستا و تلاش‌های مکرر برای جبران عقب‌ماندگی صنعتی نسبت به غرب توجه ویژه‌ای شده است. تحولات قرن نوزدهم، اصلاحات و بحران‌های اجتماعی، انقلاب‌های ۱۹۰۵ و ۱۹۱۷ و ظهور اتحاد جماهیر شوروی بررسی شده است. نویسنده باتکیه‌بر پژوهش‌های جدید به تحلیل دلایل فروپاشی شوروی و چالش‌های روسیه‌ی معاصر پرداخته و نشان داده است که چگونه دولت و جامعه‌ی روسیه همواره میان سنت و نوگرایی، تمرکزگرایی و تنوع قومی و اقتدارگرایی و اصلاح‌طلبی در نوسان بوده‌اند.

چرا باید کتاب تاریخ روسیه را بخوانیم؟

کتاب تاریخ روسیه با تحلیل عمیق روندهای تاریخی و اجتماعی این کشور، امکان درک بهتر ریشه‌های تحولات سیاسی و فرهنگی روسیه را فراهم کرده است. نویسنده با بررسی دقیق ساختار قدرت، نقش اقوام و مذاهب و تأثیر سیاست‌های توسعه‌طلبانه، تصویری چندبعدی از جامعه و دولت روسیه ارائه داده است. این کتاب به‌ویژه برای کسانی که به‌دنبال فهم چرایی استمرار اقتدارگرایی، بحران‌های هویتی و فرازونشیب‌های تاریخی روسیه هستند، منبعی سودمند به شمار می‌آید. همچنین پرداختن به موضوعاتی همچون روابط دولت و جامعه، نقش کلیسا و سرنوشت دهقانان، این اثر را به کتابی متمایز در حوزه‌ی مطالعات تاریخی روسیه تبدیل کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران تاریخ، پژوهشگران علوم سیاسی، دانشجویان مطالعات منطقه‌ای و کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های تحولات اجتماعی و سیاسی روسیه را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر به کسانی که به‌دنبال تحلیل عمیق‌تر ساختار قدرت و جامعه در کشورهای بزرگ و چندقومیتی هستند، توصیه شده است.

درباره ژان پل اسکوت

ژان پل اسکوت (Jean-Paul Scot) مورخ برجسته‌ی فرانسوی، زاده‌ی سال ۱۹۴۳ میلادی و پژوهشگری نامدار است که مسیر آکادمیک و علمی خود را با تمرکز بر حوزه‌های متنوعی مانند تاریخ اقتصادی، سیاسی و فرهنگی فرانسه و شوروی سپری کرده است. او که تحصیلات عالی خود را تا مقطع استادی ممتاز (Professeur agrégé) در رشته‌ی تاریخ ادامه داد، سالیان متمادی در مراکز معتبر آموزشی ازجمله دانشگاه آمین در شمال فرانسه و در کلاس‌های مقدماتی نخبگان برای رشته‌های ادبی و علوم انسانی به تدریس تاریخ اشتغال داشت. تخصص اولیه‌ی او بر تاریخ اقتصادی فرانسه در سده‌های نوزدهم و بیستم متمرکز بود؛ جایی که با بررسی‌های دقیق خود، مفهومی تحت‌عنوان «راه فرانسوی به‌سوی سرمایه‌داری» را تبیین کرد و به کالبدشکافی بحران‌های عمیق جامعه‌ی فرانسه در دهه‌ی ۱۹۳۰ میلادی و راه‌حل‌های ساختاری پس از جنگ جهانی دوم پرداخت. او با فاصله‌گرفتن از مکتب سالنامه (Annales)، به‌سمت تاریخ سیاسی و فرهنگی گرایش یافت و مطالعات گسترده‌ای را درباره‌ی استراتژی‌های سیاسی رهبران بزرگی چون لنین، تروتسکی و بوخارین و نیز کنشگران احزاب سوسیالیست و کمونیست در بازه‌ی زمانی ۱۹۳۴ تا ۱۹۴۷ انجام داد. ژان پل اسکوت برای تعمیق پژوهش‌های خود، بین سال‌های ۱۹۹۱ تا ۱۹۹۳ در مسکو به تحقیق درباره‌ی پیوندهای حزب کمونیست فرانسه و شوروی پرداخت و کوشید رابطه‌ی پیچیده‌ی میان سوسیالیسم و دموکراسی را در بستر تاریخ امپراتوری روسیه و اتحاد جماهیر شوروی تحلیل کند. کارنامه‌ی علمی او سرشار از تألیفات ارزشمندی است که به‌صورت انفرادی یا با همکاری مورخان بزرگی همچون میشل وُوِل و کلود مازوریک به نگارش درآمده‌اند؛ آثاری همچون «فرانسه‌ی معاصر: هویت و تحول»، «نازیسم از ریشه‌ها تا ۱۹۴۵»، «مبارزات ویکتور هوگو»، «ژورس و اصلاح‌طلبی انقلابی» و کتاب جامع «روسیه؛ از پتر کبیر تا امروز». ژان پل اسکوت افزون‌بر حضور در هیئت‌های منصفه‌ی آزمون‌های عالی دبیری (CAPES) و استادی (Agrégation)، بر موضوع سکولاریسم (لائیسیته) متمرکز شده و با انتشار کتاب «دولت در جای خود، کلیسا در جای خود» به تحلیل قانون ۱۹۰۵ فرانسه پرداخته و از منتقدان جدی پروژه‌های تغییر در ساختار سکولاریسم در دوران ریاست‌جمهوری نیکولا سارکوزی بوده است.

بخشی از کتاب تاریخ روسیه

«بخش دوم: روسیه درگیر جنگ و انقلاب

روسیه بین سال‌های ۱۹۰۵ تا ۱۹۱۷ و ۱۹۲۹ تا ۱۹۴۵ در چهار راه حوادث و امکانات قرار گرفته بود. در نگاه اول چنین به‌نظر می‌رسید که گردباد توفنده اجتماعی روسیه را الزاماً به‌سوی جنگ‌های متوالی، انقلاب، فروپاشی و بازسازی هدایت کرده بود. اما پیروزی بلشویسم و استالینیسم نمی‌توانست توسط قوانین بی‌رحمانه‌ای از قبل تعیین شده باشد. هدف ما طرح سؤالی دربارهٔ راه‌های امکان‌پذیر دیگر و شکست آن و درک و شناخت پویایی تغییرات قدرت‌های سیاسی و دگرگونی‌های اجتماعی است.

قدرت دولت تزار به‌دنبال جنگ‌های طاقت‌فرسا، جهت‌گیری‌های متعدد و جابه‌جایی قدرت، دچار ضعف و زبونی شده بود. حکومت خودکامهٔ تزار مجالی برای چیره شدن بر بحران ۱۹۰۵ نداشت و حکم عزل و کناره‌گیری خود را با درگیری در جنگ جهانی اول امضا کرد و به‌گونه‌ای متزلزل شده بود که نتوانست در مقابل فشارهای فوریه ۱۹۱۷ مقاومت کرده و نهایتاً فروپاشید. قدرت جایگزین نمی‌توانست در آن واحد درگیر جنگ‌های خارجی بوده و خواسته‌های ملت ناشکیبارا برآورده کند. انقلاب از طبقات پایین جامعه و توسط کارگران و دهقانان آغاز شد و جلب سربازان و شوراها و تندروی آن‌ها موقعیت را برای به قدرت رساندن جناح اکثریت در اکتبر ۱۹۱۷ فراهم کرد. روسیه به‌دنبال هفت سال جنگ مداوم، قدرت اولیه خود را از دست داده بود و قدرت شوراها حکومت را در اختیار آن قرار داد.»