کتاب با شهریار از آغاز تا پایان

کتاب با شهریار از آغاز تا پایان نوشته‌ی رقیه خان‌محمدزاده روایتی تحلیلی و مرحله‌به‌مرحله از زندگی، شعر و جهان فکری محمدحسین شهریار است که نشر گیوا آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر از بستر ادبیات معاصر و تحولات پس از مشروطه آغاز کرده و سپس به زندگی شخصی، شکل‌گیری ذوق شعری، گرایش‌های عرفانی و اجتماعی و نیز ویژگی‌های سبکی شهریار می‌پردازد. در ادامه، مباحثی مفصل درباره‌ی موسیقی شعر، انواع موسیقی درونی و بیرونی و نسبت آن با تخیل، عاطفه و اندیشه شاعرانه طرح شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب با شهریار از آغاز تا پایان

کتاب با شهریار از آغاز تا پایان اثری است که زندگی و شعر محمدحسین شهریار را در متن تحولات ادبی و اجتماعی ایران پس از مشروطه بررسی کرده است. نویسنده ابتدا تصویری کلی از دگرگونی‌های ادبیات معاصر، نقش انقلاب مشروطه در مردمی‌شدن شعر و تقسیم‌بندی شاعران این دوره به سه گروه فکری ارائه کرده و جایگاه شهریار را در کنار شاعرانی چون نیما یوشیج و لاهوتی توضیح داده است. در این بخش، پیوند ادبیات با انتقال ارزش‌ها، باورها و تجربه‌های تاریخی و نقش شاعران متعهد در ثبت رخدادهای سیاسی و اجتماعی برجسته شده است. در ادامه‌ی کتاب با شهریار از آغاز تا پایان، زندگی‌نامه‌ی شهریار از کودکی در تبریز و روستاهای اطراف، تحصیل در مکتب‌خانه و مدرسه طالبیه، آشنایی با ادبیات کلاسیک و زبان فرانسه، ورود به دارالفنون و مدرسه طب، شکست عشقی، ترک پزشکی و اشتغال در ادارات مختلف روایت شده است. نویسنده به تأثیر روستا، موسیقی محلی، حوادث سیاسی تبریز، مرگ پدر و مادر، ازدواج، بازگشت به تبریز، بازنشستگی و حضور شهریار در فضای انقلاب اسلامی پرداخته است. در همین مسیر، شکل‌گیری تخلص «شهریار»، دوستی با نیما، سرودن منظومه‌هایی چون حیدربابا، سهندیه و قهرمان لنینگراد و نیز حضور او در کنگره‌ها و محافل ادبی دنبال شده است. بخش مهمی از کتاب با شهریار از آغاز تا پایان به تحلیل ویژگی‌های سبکی و زبانی شهریار اختصاص دارد. نویسنده شیوایی و سادگی زبان، استفاده گسترده از لغات و اصطلاحات عامیانه، کاربرد واژه‌های بیگانه، بهره‌گیری از صنایع لفظی و معنوی و نسبت این عناصر با مردمی‌بودن شعر او را بررسی کرده است. سپس فصل مفصلی درباره‌ی موسیقی در شعر فارسی آمده که در آن، با استناد به دیدگاه‌هایی مانند شفیعی کدکنی، انواع موسیقی بیرونی، کناری و میانی، نقش وزن، قافیه، ردیف، تکرار آوایی، سجع، جناس و توازن‌های نحوی و معنایی توضیح داده شده و پیوند موسیقی شعر با موضوع، تخیل، اندیشه و عاطفه شاعرانه تبیین شده است.

خلاصه کتاب با شهریار از آغاز تا پایان

این کتاب زندگی و شعر شهریار را در دو محور اصلی دنبال کرده است: نخست، روایت سیر زندگی او از کودکی در تبریز و روستاهای اطراف تا سال‌های پایانی عمر؛ و دوم، تحلیل جایگاه شعری او در سنت کلاسیک و ادبیات معاصر. نویسنده نشان داده است که چگونه تجربه‌های تاریخی سه دوره‌ی پس از مشروطه، خفقان پهلوی و سال‌های نخست انقلاب در شعر شهریار بازتاب یافته و او را به شاعری مردم‌گرا و درگیر با مسائل اجتماعی بدل کرده است. در بخش‌های تحلیلی، کتاب به موسیقی شعر به‌عنوان یکی از ارکان اصلی زبان شعری می‌پردازد و آن را به موسیقی بیرونی، کناری و میانی تقسیم می‌کند. سپس با تکیه بر نمونه‌ها و نظریه‌های عروضی و بدیعی، نسبت وزن، قافیه، ردیف، تکرار آواها و صنایع لفظی و معنوی با انتقال معنا، عاطفه و تخیل توضیح داده شده است. در نهایت، شهریار به‌عنوان شاعری معرفی شده که با تکیه‌بر زبان ساده، اصطلاحات عامیانه و بهره‌گیری هوشمندانه از موسیقی شعر، میان سنت کلاسیک و ذوق معاصر پیوند برقرار کرده است.

چرا باید کتاب با شهریار از آغاز تا پایان را بخوانیم؟

این کتاب تصویری پیوسته از زندگی شخصی، تحولات روحی و مسیر شعری شهریار ارائه کرده و هم‌زمان مفاهیم کلیدی مانند موسیقی شعر، وزن، قافیه و صنایع بدیعی را با مثال و توضیح روشن باز می‌کند. خواننده در کنار آشنایی با فرازونشیب‌های زندگی شهریار، درکی عمیق‌تر از سازوکار شعر فارسی، نقش موسیقی در انتقال عاطفه و جایگاه شهریار در میان شاعران معاصر به دست می‌آورد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان ادبیات فارسی، دوست‌داران شعر شهریار، کسانی که به موسیقی شعر، وزن و قافیه کنجکاوند و نیز خوانندگانی که به دنبال شناخت پیوند زندگی شخصی شاعر با شکل و محتوای شعر او هستند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب با شهریار از آغاز تا پایان

«اشعار شهریار روایت‌گر سه دورهٔ تاریخی کشورمان است: دورهٔ بعد از انقلاب مشروطه، دورهٔ خفقان پهلوی اول و دوم و دوره ده سالهٔ انقلاب شکوهمند اسلامی تا زمان مرگ وی است. شهریار در تمامی دورانی که پشت سر گذاشته، در تمامی لحظات زندگی با روح جامعه زندگی کرد و یک دم از یاد مردم غافل نشد. او حامی مردم و فریاد رس آنها در برابر سرکشان و تصویرگر دردها، رنجها، انتظارها، خوشی‌ها و امیدهای آنها در اجتماع بود. شهریار مانند دیگر شاعران گذشته این سرزمین پاک، با اصالت دادن به ارزش‌ها و هنجارهای مرسوم و رایج جامعه در شعر، در تعمیم دادن آن در میان مردم، سخت کوشش کرد و از این طریق خدمتی بزرگ به فرهنگ و تمدن کشورش کرد. موسیقی شعر موسیقی شعر؛ یعنی نظم خاصی که در محور افقی و عمودی شعر وجود دارد. به عبارت دیگر، هماهنگی میان واژه ها، صامت ها و مصوّت ها و هر گونه آرایه زیباشناختی و بدیعی که به سبب آن معنا در بافت شعر شکل می گیرد و نظام می یابد. محمّدرضا شفیعی کدکنی در کتاب موسیقی شعر در تعریف گروه موسیقایی می گوید: «مجموعه عواملی که به اعتبار آهنگ و توازن سبب رستاخیز کلمه ها و تشخّص واژه ها در زبان می شوند.» بنابراین، موسیقی کلام، حاصل حسن ترکیب همه اجزای سخن است و اجزای سخن؛ وزن، قافیه، ردیف، صامت ها، مصوّت ها و تکیه ها و سکوت ها را در برمی گیرد. موسیقی شعر در یک مجموعه منسجم و نظام یافته (شعر) به دو صورت است: یا ابیات به طور کلّی با هم سنجیده می شوند و یا بیت در نظام داخلی خود جدای از کلّ ابیات دارای نوعی موسیقی است.»