کتاب ارسطو

کتاب ارسطو (مبانی تاریخ تحول اندیشه وی)، با عنوان انگلیسی Aristotle, fundamentals of the history of his development، نوشته‌ ورنر یگر و با ترجمه حسین کلباسی اشتری، اثری پژوهشی درباره‌ی سیر تحول فکری و فلسفی ارسطو است که انتشارات امیرکبیر در سال ۱۳۹۰ آن را منتشر کرده است. این کتاب با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به بررسی لایه‌های مختلف اندیشه‌ی ارسطو می‌پردازد و تلاش می‌کند تصویری پویا و زنده از فرایند رشد فکری این فیلسوف یونانی ارائه دهد. ورنر یگر با تکیه‌ بر منابع اصلی و آثار ارسطو، سه دوره‌ی مهم در زندگی و اندیشه‌ی او را شناسایی و تحلیل کرده است: دوره‌ی آکادمی، دوره‌ی انتقال و دوره‌ی بلوغ یا فعالیت در لوکیوم. ترجمه‌ی فارسی این اثر، علاوه‌بر وفاداری به متن اصلی، با توضیحات و یادداشت‌های مترجم همراه شده تا فهم دقیق‌تر و عمیق‌تری از مباحث کتاب برای خوانندگان فارسی‌زبان فراهم شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ارسطو اثر ورنر یگر

کتاب ارسطو، نوشته‌ی ورنر یگر، پژوهشی جامع درباره‌ی سیر تحول اندیشه‌ی ارسطو و جایگاه او در تاریخ فلسفه است. ورنر یگر در این کتاب، ارسطو را نه صرفاً به‌عنوان یک نظام‌ساز فلسفی، بلکه به‌مثابه متفکری پویا و در حال رشد بررسی کرده است. او با تحلیل آثار و نوشته‌های ارسطو، نشان داده است که اندیشه‌ی این فیلسوف در طول زندگی‌اش دچار تغییر و تطور شده و عناصر افلاطونی تا پایان عمر در تفکر او حضور داشته‌اند. ساختار کتاب بر پایه‌ی تقسیم‌بندی سه‌گانه‌ی دوره‌های فکری ارسطو بنا شده است: دوره‌ی آکادمی (زمان شاگردی نزد افلاطون)، دوره‌ی انتقال و دوره‌ی بلوغ (فعالیت مستقل در لوکیوم).

ورنر یگر با دقتی مثال‌زدنی، آثار ارسطو را در هر دوره بررسی و مقایسه کرده و تلاش کرده است تا پیوندها و گسست‌های فکری او را با سنت افلاطونی آشکار کند. این کتاب همچنین به تأثیر ارسطو بر سنت‌های فلسفی بعدی، از جمله فلسفه‌ی اسلامی و مسیحی، و جایگاه او در نظام‌های آموزشی و فکری جهان پرداخته است. ترجمه‌ی حسین کلباسی اشتری نیز با افزودن یادداشت‌ها و توضیحات، فهم بهتر متن را برای مخاطب فارسی‌زبان ممکن ساخته است.

خلاصه کتاب ارسطو

کتاب ارسطو با تمرکز بر سیر تحول اندیشه‌ی این فیلسوف، سه دوره‌ی اصلی را در زندگی فکری او شناسایی و تحلیل کرده است. در دوره‌ی آکادمی، ارسطو به‌عنوان شاگرد افلاطون، عمیقاً تحت‌تأثیر استاد خود قرار دارد و بسیاری از مفاهیم بنیادین فلسفه‌ی افلاطونی را جذب می‌کند. ورنر یگر نشان داده است که ارسطو در این دوره، ضمن پذیرش برخی آموزه‌های افلاطون، به‌تدریج به نقد و بازاندیشی در آن‌ها می‌پردازد و زمینه‌ی استقلال فکری خود را فراهم می‌کند.

در دوره‌ی انتقال، ارسطو با فاصله‌گرفتن از آکادمی و آغاز فعالیت‌های مستقل، به بازنگری در مفاهیم کلیدی فلسفه‌ی افلاطونی می‌پردازد. او با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی ماهیت، صورت و ماده و رابطه‌ی آن‌ها، کم‌کم نظام فلسفی خاص خود را شکل می‌دهد. ورنر یگر در این بخش، به بررسی آثار و نوشته‌های ارسطو در این دوره پرداخته و نشان داده است که چگونه اندیشه‌ی او از سنت افلاطونی فاصله می‌گیرد و به‌سمت نظامی مستقل حرکت می‌کند. ارسطو در دوره‌ی بلوغ یا فعالیت در لوکیوم، به تدوین و تثبیت نظام فلسفی خود می‌پردازد و آثار مهمی چون مابعدالطبیعه، اخلاق نیکوماخوسی و سیاست در این دوره نوشته می‌شوند. نویسنده با تحلیل دقیق این آثار، نشان داده است که ارسطو چگونه مفاهیم بنیادین فلسفه‌ی خود را صورت‌بندی و نظام‌مند کرده است. کتاب همچنین به تأثیر ارسطو بر سنت‌های فلسفی بعدی و جایگاه او در تاریخ اندیشه پرداخته و نشان داده است که فهم فلسفه‌ی اسلامی، مسیحی و حتی فلسفه‌ی مدرن، بدون شناخت ارسطو و افلاطون ممکن نیست.

چرا باید کتاب ارسطو را بخوانیم؟

کتاب ارسطو اثری است که با رویکردی تاریخی و تحلیلی، امکان فهم عمیق‌تر از سیر تحول اندیشه‌ی ارسطو را فراهم می‌کند. این کتاب هم به بررسی آموزه‌های فلسفی ارسطو می‌پردازد، هم فرایند شکل‌گیری و دگرگونی این آموزه‌ها را در بستر زمان و در ارتباط با سنت افلاطونی نشان می‌دهد. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، با لایه‌های پنهان و کمترشناخته‌شده‌ی اندیشه‌ی ارسطو آشنا می‌شود و می‌تواند پیوندها و تفاوت‌های او با افلاطون و دیگر فیلسوفان یونانی را بهتر درک کند. همچنین کتاب به نقش ارسطو در شکل‌گیری منطق، مابعدالطبیعه، اخلاق و سیاست پرداخته و اهمیت او را در تاریخ فلسفه و علوم انسانی برجسته ساخته است. این اثر برای کسانی که به‌دنبال فهم ریشه‌ای‌تر و دقیق‌تر از فلسفه‌ی یونان و تأثیر آن بر سنت‌های فکری بعدی هستند، منبعی ارزشمند است.

خواندن کتاب ارسطو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، علاقه‌مندان به تاریخ اندیشه، کسانی که به‌دنبال شناخت عمیق‌تر از فلسفه‌ی یونان و تأثیر آن بر فلسفه‌ی اسلامی و غربی هستند و افرادی که دغدغه‌ی فهم سیر تحول مفاهیم بنیادین فلسفی را دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره ورنر یگر

ورنر ویلهلم یگر، متولد ۳۰ ژوئیه‌ی ۱۸۸۸ در لبریش آلمان و درگذشته‌ی ۱۹ اکتبر ۱۹۶۱ در کمبریج ماساچوست، از برجسته‌ترین فیلولوگ‌های کلاسیک سده‌ی بیستم و یکی از تأثیرگذارترین نظریه‌پردازان آموزش انسانی در جهان غرب بود. او در دانشگاه‌های معتبر بازل، کیل و برلین کرسی استادی داشت و آثار فراوانش به زبان‌های مختلف ترجمه شد. یگر بنیان‌گذار نشریات و انجمن‌های علمی متعددی بود که برخی از آن‌ها تا امروز فعال‌اند.

یگر چهره‌ی اصلی جریان موسوم به انسان‌گرایی سوم است. او به‌دلیل موضعی انتقادی و فاصله‌دار با ناسیونال‌سوسیالیسم، در دهه‌ی ۱۹۳۰ ناچار به مهاجرت به ایالات متحده شد. در آنجا به‌عنوان نخستین رئیس مؤسسه‌ی مطالعات کلاسیک دانشگاه هاروارد منصوب شد. مهم‌ترین اثر او، پایدیا، بازنمایی آرمان‌گرایانه‌ای از اندیشه‌ی تربیتی یونان باستان است که آن را بنیان فرهنگ و تمدن غرب می‌دانست.

ورنر یگر تنها فرزند خانواده‌ای پروتستان بود و تحصیلات متوسطه‌ی خود را در لبریش و کمپن گذراند. از نوجوانی با آثار کلاسیک یونان آشنا شد و در ۱۶سالگی نوشته‌های ویلاموویتس و متون ارسطو و اوریپید را مطالعه می‌کرد. پس از اخذ دیپلم در سال ۱۹۰۷، تحصیل فلسفه و فیلولوژی کلاسیک را آغاز کرد و سرانجام در دانشگاه برلین زیر نظر هرمان دیلز با رساله‌ای درباره‌ی ارسطو دکتری گرفت؛ رساله‌ای که با درجه‌ی عالی بی‌سابقه‌ای در دانشکده ارزیابی شد. در این پژوهش، یگر نشان داد که متافیزیک ارسطو نه اثری یکپارچه، بلکه مجموعه‌ای از درس‌گفتارهای متعلق به دوره‌های مختلف فکری اوست؛ دیدگاهی که تأثیر عمیقی بر تفسیر فلسفه‌ی ارسطویی گذاشت.

یگر در سال ۱۹۱۳ با پژوهشی درباره‌ی نمیسیوسِ امسا به درجه‌ی استادی رسید. در جریان جنگ جهانی اول به‌دلیل مشکلات جسمی به خدمت فراخوانده نشد و فعالیت علمی‌اش ادامه یافت. در ۲۶سالگی به کرسی استادی دانشگاه بازل منصوب شد، کرسی‌ای که پیش‌تر فریدریش نیچه آن را در اختیار داشت. سپس از سال ۱۹۲۱ به‌ مدت ۱۶ سال در دانشگاه برلین تدریس کرد و معتبرترین جایگاه فیلولوژی کلاسیک جهان را در اختیار گرفت. در این دوره، شاگردان برجسته‌ای تربیت کرد و آثار مهمی چون بنیان‌گذاری تاریخ تحول اندیشه‌ی ارسطو، جایگاه افلاطون در ساختار آموزش یونانی و شاهکار سه‌جلدی پایدیا را منتشر کرد.

یگر در فضای بحرانی پس از جنگ جهانی اول، مدافع آموزش انسان‌گرایانه و زبان‌های کلاسیک بود و در برابر غلبه‌ی ماده‌گرایی، فروکاست عقلانیت و تضعیف آموزش سنتی ایستادگی کرد. او انجمن‌ها و نشریات متعددی را برای پیونددادن شناخت علمی از فرهنگ باستان با مسائل زمانه بنیان گذاشت و نقش مهمی در سازمان‌دهی فیلولوژی کلاسیک آلمان ایفا کرد.

با قدرت‌گیری نازی‌ها، دیدگاه‌های فرهنگی و آموزشی یگر با ایدئولوژی رسمی ناسازگار شد. پس از کشمکش‌های فکری و ناکامی در تأثیرگذاری بر سیاست آموزشی حکومت، در سال ۱۹۳۶ از خدمت دولتی کناره‌گیری کرد و به آمریکا مهاجرت کرد. او ابتدا در دانشگاه شیکاگو و سپس در هاروارد تدریس کرد و مؤسسه‌ی مطالعات کلاسیک را با تمرکز بر پاتریستیک و پیوند اندیشه‌ی یونانی و مسیحی بنیان نهاد. در این دوره، ویراست انتقادی متافیزیک ارسطو، ترجمه‌ی انگلیسی پایدیا و آثار مهمی درباره‌ی فلسفه‌ی یونان اولیه و مسیحیت نخستین را منتشر کرد.

یگر تا سال‌های پایانی عمر به تدریس ادامه داد و در ۷۲سالگی در اثر سانحه‌ای درگذشت. میراث علمی او در کتابخانه‌ی هاتون دانشگاه هاروارد نگهداری می‌شود و شاگردانش در اروپا و آمریکا نقش مهمی در گسترش مطالعات کلاسیک داشته‌اند.

در اندیشه‌ی یگر، پایدیا همان مفهوم بنیادین آموزش یونانی است؛ فرایندی که هدف آن نه انتقال صرف دانش، بلکه شکل‌دادن به انسان به‌مثابه عالی‌ترین اثر هنری است. او فرهنگ یونانی را سرچشمه‌ی اصلی انسان‌گرایی غرب می‌دانست و تاریخ اروپا را زنجیره‌ای از بازخوانی‌ها و نوسازی‌های این میراث تلقی می‌کرد. با وجود تأثیر گسترده، نگاه آرمان‌گرایانه‌ی او به یونان باستان همواره محل نقد بوده و به‌عنوان نوعی ایدئال‌سازی تاریخی مورد مناقشه قرار گرفته است.

بخشی از کتاب ارسطو

«ارسطو نخستین متفکری بود که به همراه فلسفهٔ خود تصویری از جایگاه خویش در تاریخ پدید آورد؛ و از این طریق گونه‌ای نو از آگاهی فلسفی بوجود آورد که پاسخگوتر و از درون، پیچیده [و دشوار] بود. وی مبتکر مفهوم بسط و تکامل عقلانی در طول زمان بود و حتی دستاورد خویش را نتیجه تحولی می‌دانست که تنها بر قانون خود استوار است. او در جای‌جای تقریر خود کاری می‌کند که عقایدش به‌عنوان نتایج مستقیم نقادی‌اش بر اسلاف خویش، به‌ویژه افلاطون و مکتب او، به‌نظر آید. از اینرو، هنگامی که دیگران روش وی را تبعیت کردند و در پی آن شدند که وی را از طریق فرضیاتی که به وسیله آنان نظریاتش را تدوین کرده بود بشناسند، [درواقع] روشی فلسفی و ارسطویی پیشه کردند.»