کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی

کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی نوشته غلامرضا فدایی و پژوهشی در حوزه‌ی فلسفه اسلامی است که نشر امیرکبیر آن را منتشر کرده است. این کتاب با رویکردی تحلیلی و انتقادی به بررسی بنیادهای هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی پرداخته و کوشیده با طرح پرسش‌هایی اساسی درباره‌ی ماهیت وجود، نفس و ذهن و علم و ادراک و جایگاه انسان و جهان را در نظام فکری فلسفه‌ی اسلامی و مقایسه‌ی آن با دیدگاه‌های غربی روشن کند. کتاب پنج بخش اصلی دارد که هر یک به موضوعاتی مانند نسبت هستی‌شناسی با روان‌شناسی و معرفت‌شناسی، نقش نفس و ذهن در ادراک، ماهیت و وجود، علم حضوری و حصولی، عقل و جایگاه آن و نیز مسائل غامض فلسفی و حکمت عملی می‌پردازد. نویسنده با استناد به آرای فیلسوفان بزرگ اسلامی و غربی، ضمن نقد و بررسی دیدگاه‌های مختلف، کوشیده تصویری جامع و نو از مسائل بنیادین فلسفه ارائه دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی

کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی به قلم غلامرضا فدایی مجموعه‌ای از مقالات و پژوهش‌های فلسفی است که به بررسی ریشه‌ای و تطبیقی مسائل هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی در سنت فلسفه‌ی اسلامی و مقایسه‌ی آن با جریان‌های فکری غربی پرداخته است. این کتاب با مقدمه‌ای درباره‌ی اهمیت اصلاح پایه‌های معرفت برای ورود به علوم انسانی آغاز می‌شود و سپس در پنج بخش اصلی، موضوعات متنوعی را پوشش می‌دهد. بخش نخست به نسبت هستی‌شناسی، روان‌شناسی و معرفت‌شناسی و نقش طبقه‌بندی در آن‌ها می‌پردازد و می‌کوشد جایگاه هر یک را در فرایند شناخت انسان از جهان تبیین کند. بخش دوم به معرفت‌شناسی اختصاص دارد و مسائلی مانند چیستی علم، تفاوت تصور و تصدیق و نقش عقل در ادراک را بررسی می‌کند. بخش سوم به خداشناسی و مسائل مرتبط با علم و اراده‌ی الهی، قانون علت و معلول و رابطه‌ی شناخت نفس و خدا می‌پردازد. بخش چهارم به برخی مسائل پیچیده‌ی فلسفی مانند پارادوکس دروغگو و نفس‌الامر می‌پردازد و در نهایت، بخش پنجم به حکمت عملی و نسبت آن با سبک زندگی و اخلاق اختصاص یافته است. نویسنده با رویکردی انتقادی و تحلیلی، ضمن بررسی آرای فیلسوفان اسلامی و غربی تلاش کرده نقاط ضعف و قوت هر دیدگاه را آشکار کند و راه‌حل‌هایی برای مسائل بنیادین فلسفه ارائه دهد.

خلاصه کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی

کتاب با مقدمه‌ای آغاز می‌شود که در آن غلامرضا فدایی بر اهمیت اصلاح پایه‌های معرفت برای ورود به علوم انسانی تأکید کرده. او معتقد است که بدون تبیین صحیح مبانی شناخت، بحث از علوم انسانی بی‌فایده خواهد بود و باید ابتدا نسبت انسان و جهان و مسئله ذهن و عین به‌درستی روشن شود. نویسنده با مرور دیدگاه‌های فیلسوفان بزرگ از افلاطون و ارسطو تا ملاصدرا و دکارت و کانت نشان داده که مسئله‌ی ارتباط ذهن و واقعیت خارجی همواره یکی از چالش‌های اصلی فلسفه بوده. در بخش نخست، نسبت سه حوزه‌ی هستی‌شناسی، روان‌شناسی و معرفت‌شناسی بررسی و تأکید شده که این سه حوزه به‌صورت متداخل و تعاملی با یکدیگر ارتباط دارند و طبقه‌بندی و نام‌گذاری پدیده‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری معرفت ایفا می‌کند. نویسنده معتقد است ادراک انسان از جهان ابتدا در حوزه‌ی هستی‌شناسی شکل می‌گیرد؛ سپس حالات روانی و درونی بر آن تأثیر می‌گذارد و در نهایت، معرفت‌شناسی به‌عنوان بازنمایی و انتقال این ادراکات به دیگران مطرح می‌شود. در ادامه موضوعاتی مانند نقش نفس و ذهن در ادراک، تفاوت علم حضوری و حصولی، جایگاه عقل و نقد مفهوم ماهیت بررسی شده. نویسنده با نقد دیدگاه‌های رایج بر این باور است که علم تنها علم حضوری است و علم حصولی صرفاً بازتابی از واقعیت خارجی در ذهن است. همچنین در بخش معرفت‌شناسی، تفاوت تصور و تصدیق، چیستی علم و نقش عقل در شناخت بررسی شده و با اشاره به آرای فیلسوفانی چون فارابی و ملاصدرا تلاش شده تصویری روشن از فرایند ادراک و علم ارائه شود. در بخش‌های بعدی، مسائل خداشناسی، قانون علت و معلول و رابطه‌ی علم و اراده‌ی الهی مطرح شده و نویسنده با نقد براهین اثبات وجود خدا، بر اهمیت ثبوت و حضور واقعیت تأکید کرده؛ همچنین مسائل پیچیده‌ی فلسفی مانند پارادوکس دروغگو و نفس‌الامر و تفاوت ادراکات حقیقی و اعتباری بررسی شده. در بخش پایانیْ نسبت حکمت عملی با سبک زندگی و اخلاق و نقش فلسفه در جهت‌دهی به رفتار و باورهای انسان تحلیل شده است.

چرا باید کتاب جستارهایی در هستی شناسی و معرفت شناسی را بخوانیم؟

کتاب جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی با رویکردی تحلیلی و انتقادی، مسائل بنیادین فلسفه‌ی اسلامی را در ارتباط با جریان‌های فکری غربی بررسی کرده است. ویژگی شاخص این کتاب پرداختن به نسبت میان هستی‌شناسی، روان‌شناسی و معرفت‌شناسی و تبیین نقش نفس و ذهن در فرایند ادراک است. نویسنده با نقد دیدگاه‌های رایج درباره‌ی علم حضوری و حصولی تلاش کرده است تصویری نو از فرایند شناخت انسان ارائه دهد و با بررسی مسائل پیچیده‌ی فلسفی، راه‌حل‌هایی برای برخی از چالش‌های دیرینه‌ی فلسفه پیشنهاد کند

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران فلسفه‌ی اسلامی، پژوهشگران حوزه‌ی معرفت‌شناسی و هستی‌شناسی، دانشجویان رشته‌های فلسفه و علوم انسانی و کسانی که دغدغه‌ی فهم بنیادهای شناخت و رابطه‌ی ذهن و عین را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین کتاب حاضر برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر مبانی فلسفه‌ی اسلامی و مقایسه‌ی آن با فلسفه‌ی غرب هستند، فرصتی برای بازاندیشی و تعمیق نگاه فلسفی فراهم می‌کند.

درباره غلامرضا فدایی

غلامرضا فدایی زاده‌ی سال ۱۳۲۴، مترجم، استاد تمام دانشکده‌ی علوم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه تهران، مدیر گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه تهران، رئیس دانشکده‌ی علوم اطلاعات و دانش‌شناسی، عضو هیئت‌تحریریه‌ی مجله‌ی پژوهشکده‌ی اسناد و نماینده‌ی دوره‌ی دوم و سوم مجلس شورای اسلامی از اراک بوده است. تحصیلات دانشگاهی او با تحصیل در رشته‌ی زبان انگلیسی در دانشگاه مشهد شروع شد. مدرک کارشناسی خود را در سال ۱۳۵۱ و مدرک فوق‌‌لیسانسش را در رشته‌ی کتابداری و اطلاع‌رسانی دریافت کرد. این نویسنده در سال ۱۳۷۷ دانشنامه‌ی دکتری خود را در رشته‌ی علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی از واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی دریافت کرد. او که مشاغل و مناصب اداری و فرهنگی گوناگونی داشته، نویسنده‌ی آثاری همچون «جستارهایی در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی»، «گزیده‌ی کتاب‌شناسی توصیفی اسلامی»، «بررسی پاره‌ای از ویژگی‌های حزب‌الله»، «مجموعه مقالات سمینار بزرگداشت هفتادمین سال تأسیس کتابخانه‌ی مجلس»، «مقالاتی درباره‌ی کتابخانه‌های مجالس دنیا» و «گنجینه‌ی بهارستان (مجموعه مقالات)» بوده است.