کتاب پژوهش های دیرین اقلیم در مطالعات باستان شناسی

کتاب پژوهش های دیرین اقلیم در مطالعات باستان شناسی نوشته بابک شیخ بیکلو اسلام، احمد چایچی امیرخیز و محمدرضا سعیدی و اثری تخصصی در حوزه‌ی پیوند دیرین‌اقلیم‌شناسی و باستان‌شناسی است که انتشارات سمت آن را منتشر کرده است. این کتاب نقش تغییرات اقلیمی در شکل‌گیری، شکوفایی و افول فرهنگ‌ها و تمدن‌های باستانی را بررسی کرده و کوشیده با ارائه‌ی پژوهش‌های روز دنیا و ایران، تصویری روشن از تأثیرات اقلیم بر جوامع انسانی در گذشته ارائه دهد. کتاب حاضر شامل مباحث نظری، روش‌های پژوهش، مطالعات موردی جهانی و ایرانی و تحلیل پیامدهای فرهنگی و اجتماعی تغییرات اقلیمی است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب پژوهش های دیرین اقلیم در مطالعات باستان شناسی

کتاب پژوهش های دیرین اقلیم در مطالعات باستان شناسی، تعامل میان شرایط اقلیمی و تحولات فرهنگی - تمدنی در طول تاریخ بشر را بررسی کرده است. نویسندگان ابتدا تاریخچه و مفاهیم پایه‌ی دیرین‌اقلیم‌شناسی را شرح داده و سپس به ابزارها و روش‌های پژوهش در این حوزه پرداخته‌اند؛ ازجمله بررسی ایزوتوپ‌ها، مغزه‌های یخی، حلقه‌های درخت، رسوبات، شواهد گیاهی و جانوری و حتی متون تاریخی. کتاب حاضر با ارائه‌ی نمونه‌های جهانی از پژوهش‌های دیرین‌اقلیم مانند مطالعات قطب شمال و جنوب، حوزه‌ی مدیترانه و بین‌النهرین به‌سراغ ایران رفته و با جزئیات به بازسازی شرایط اقلیمی مناطق مختلف این کشور و ارتباط آن با تحولات باستان‌شناختی پرداخته است. در ادامه پیامدهای فرهنگی و اجتماعی رویدادهای اقلیمی، نقش مورخان و جغرافی‌دانان مسلمان و بازتاب تغییرات اقلیم در دوره‌های اسلامی ایران بررسی شده است. این کتاب که به مبانی نظری و نیز به مطالعات موردی و داده‌های تجربی توجه کرده، تصویری چندلایه از گذشته ارائه داده است. کتاب حاضر بر این نکته تأکید کرده است که بدون شناخت دقیق شرایط اقلیمی گذشته، تحلیل درستی از مسیر تحولات فرهنگی و تمدنی بشر به دست نمی‌آید؛ همچنین پژوهش‌های دیرین‌اقلیم می‌تواند در آینده‌پژوهی و مدیریت مخاطرات محیطی امروز نیز راهگشا باشد.

خلاصه کتاب پژوهش های دیرین اقلیم در مطالعات باستان شناسی

کتاب با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چگونه تغییرات اقلیمی، چه تدریجی و چه ناگهانی، بر سرنوشت جوامع انسانی و مسیر تحولات فرهنگی و تمدنی اثر گذاشته‌اند. نویسندگان با مرور تاریخچه‌ی دیرین‌اقلیم‌شناسی نشان داده‌اند که این دانش چگونه از پرسش‌های مذهبی و اسطوره‌ای درباره‌ی سیل‌ها و خشکسالی‌ها آغاز شده و به‌تدریج با ابزارهای علمی و داده‌های تجربی توسعه یافته. چرخه‌های اقلیمی، نقش خورشید، ماه، متغیرهای کیهانی، برخورد شهاب‌سنگ‌ها، کوه‌زایی، چرخه‌های اقیانوسی و تغییرات ترکیب جوّی به‌عنوان عوامل اصلی تغییرات اقلیم معرفی شده. روش‌های پژوهش در دیرین‌اقلیم‌شناسی شرح داده شده؛ ازجمله بررسی ایزوتوپ‌های پایدار، مغزه‌های یخی، حلقه‌های درخت، رسوبات، غارسنگ‌ها، مرجان‌ها، شواهد گیاهی و جانوری و تحلیل نقش‌مایه‌های سفال و متون تاریخی. این ابزارها امکان بازسازی دقیق‌تر شرایط اقلیمی گذشته را فراهم و به باستان‌شناسان کمک می‌کنند تا ارتباط میان تغییرات محیطی و تحولات فرهنگی را بهتر درک کنند. کتاب به پیامدهای تغییر اقلیم می‌پردازد؛ ازجمله خشکسالی، سیل، توفان، موج گرما و سرما و بیماری‌های مرتبط با تغییرات اقلیمی. نویسندگان تأکید کرده‌اند که این رویدادها نه‌تنها بر سلامت جسم و روان انسان‌ها اثر گذاشته‌اند، بلکه در بسیاری موارد باعث مهاجرت‌های بزرگ، فروپاشی یا شکوفایی تمدن‌ها و تغییر الگوهای استقرار شده‌اند. نمونه‌هایی از فروپاشی سلسله‌ها و فرهنگ‌ها در بین‌النهرین، لوانت و ایران با استناد به شواهد اقلیمی و باستان‌شناسی تحلیل شده. پژوهش‌های دیرین‌اقلیم در جهان و ایران با جزئیات بررسی شده‌. برای ایران، به مناطق مختلف فرهنگی و محوطه‌های باستانی مانند سیلک، حصار، پردیس، مافین‌آباد و قره‌تپه توجه و تلاش شده با داده‌های رسوب‌شناسی، ایزوتوپی و شواهد محیطی، بازسازی دقیقی از شرایط اقلیمی و پیامدهای آن بر فرهنگ‌ها ارائه شود. نقش مورخان و جغرافی‌دانان مسلمان در انتقال دانش اقلیمی و تأثیر رویدادهای اقلیمی بر تحولات اجتماعی - سیاسی ایران در دوره‌های اسلامی بررسی شده؛ همچنین پیوست‌هایی درباره‌ی مبانی هواشناسی، دوره‌های زمین‌شناسی و جغرافیای ایران به کتاب افزوده شده تا خواننده تصویری جامع‌تر از زمینه‌های علمی و تاریخی داشته باشد.

چرا باید کتاب پژوهش های دیرین اقلیم در مطالعات باستان شناسی را بخوانیم؟

کتاب پژوهش‌های دیرین‌اقلیم در مطالعات باستان‌شناسی پلی میان علوم زمین، اقلیم‌شناسی و باستان‌شناسی ایجاد کرده است و به مخاطب امکان می‌دهد تا نقش عوامل طبیعی را در شکل‌گیری و تحول فرهنگ‌ها و تمدن‌ها از زاویه‌ای تازه ببیند. یکی از ویژگی‌های شاخص کتاب حاضر ارائه‌ی روش‌های متنوع پژوهش در دیرین‌اقلیم‌شناسی و کاربرد آن‌ها در مطالعات باستان‌شناسی است؛ از تحلیل مغزه‌های یخی و حلقه‌های درخت تا بررسی متون تاریخی و آثار هنری. همچنین مخاطب این کتاب با وجود نمونه‌های جهانی و ایرانی می‌تواند مقایسه‌ای میان تحولات اقلیمی و فرهنگی در مناطق مختلف بکند. کتاب به‌ویژه برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر پیوند میان محیط‌زیست و تاریخ بشر هستند، منبعی سودمند است. همچنین توجه به پیامدهای اجتماعی و سیاسی تغییرات اقلیمی و نقش آن‌ها در مهاجرت‌ها، فروپاشی یا شکوفایی تمدن‌ها، افق‌های تازه‌ای برای تحلیل تاریخ و آینده‌پژوهی باز می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های باستان‌شناسی، تاریخ، جغرافیا، اقلیم‌شناسی و علوم محیطی پیشنهاد می‌شود. همچنین اثر حاضر به دوستداران مطالعات میان‌رشته‌ای و کسانی که دغدغه‌ی فهم تأثیرات محیطی بر تحولات فرهنگی و اجتماعی را دارند، توصیه شده است.