کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران

کتاب «سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران» نوشتۀ سولماز سپهری آزاده است و انتشارات اگر آن را منتشر کرده است. این کتاب، ابعاد مختلف تغییر ساختار حمام در ایران را بررسی می‌کند.

درباره کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران

کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران بخشی از مجموعهٔ «سرگذشت اجتماعی اشیا» است که تلاش می‌کند تاریخ معاصر ایران را از خلال اشیا بررسی کند. این مجموعه نشان می‌دهد که اشیا نه‌تنها اشیای بی‌جان و بی‌هویت نیستند، بلکه نقشی مهم در شکل‌گیری روابط اجتماعی و تغییرات فرهنگی دارند. کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران، با تمرکز بر خزینه‌های حمام‌های عمومی، روایتگر تقابل سنت و مدرنیته در زمینهٔ بهداشت عمومی و تغییر ساختار حمام‌ها در ایران است.

داستان کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران از سال ۱۳۱۸ آغاز می‌شود، زمانی که دولت ایران به دنبال اصلاح بهداشت عمومی، دستور تغییر ساختار حمام‌های عمومی را صادر کرد. این اصلاحات به‌ویژه با حذف خزینه و جایگزینی آن با دوش‌های مجزا همراه بود. شهرداری‌ها به‌عنوان مجری این طرح، با همکاری شهربانی و بهداری، تلاش کردند تا حمام‌داران را وادار به پذیرش این تغییر کنند. این تغییر ساده در ساختار حمام، پیامدهایی بسیار گسترده‌تر از صرفاً تحول در شیوهٔ شست‌وشو داشت.

حمام‌های عمومی در فرهنگ سنتی ایران تنها محلی برای استحمام نبودند، بلکه فضایی اجتماعی محسوب می‌شدند که در آن مردم گرد هم می‌آمدند، به بحث و گفت‌وگو می‌پرداختند، به کسب‌وکار مشغول می‌شدند یا حتی آئین‌های جادویی و خرافی را به‌جا می‌آوردند. تغییر از خزینه به دوش، این بعد اجتماعی حمام را دستخوش دگرگونی کرد و آن را به فضایی فردی و خصوصی‌تر تبدیل ساخت. این تغییر باعث شد بسیاری از مردم نسبت به آن واکنش نشان دهند و در برابر آن مقاومت کنند. یکی از مهم‌ترین دلایل مخالفت مردم، ازبین‌رفتن امکان غسل ارتماسی بود که در احکام دینی، مستلزم غوطه‌ورشدن یکبارهٔ بدن در آب کر بود. همین امر باعث شد که برخی از مردم حاضر باشند هر کاری بکنند تا همچنان بتوانند در خزینه استحمام کنند، حتی اگر این کار به شکل پنهانی و غیررسمی انجام شود. این مقاومت به حدی گسترده شد که مفهومی به نام «خزینهٔ یواشکی» شکل گرفت، یعنی حمام‌داران و مردم به روش‌های مختلف سعی می‌کردند به طور غیرقانونی یا مخفیانه، خزینه‌ها را حفظ کنند.

کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران از منظر تبارشناسی تاریخی به این مسئله می‌پردازد و تلاش می‌کند نشان دهد که این تغییر چگونه رخ داد، چرا مردم در برابر آن مقاومت کردند و چگونه این مقاومت به یک مطالبهٔ اجتماعی تبدیل شد. نویسنده با رویکردی انتقادی، به بداهت‌زدایی از این تغییر تاریخی می‌پردازد و توضیح می‌دهد که پذیرش دوش به‌عنوان یک امر طبیعی، نتیجهٔ مجموعه‌ای از تحولات تاریخی و اجتماعی بوده است.

خواندن کتاب سرگذشت اجتماعی خزینه در ایران را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به پژوهشگران، دانشجویان و عموم مردم پیشنهاد می‌گنیم.