کتاب تنفس

سونگ-شان، چنین توصیه‌ای (۳۱۸) کرده است: «هر روز دراز بکشید، ذهن‌تان را خالی کنید، افکار را از ذهن‌تان خارج کنید و نفس‌تان را حبس کنید. دست‌های‌تان را مشت کنید، از بینی دم بگیرید و آن را از دهان خارج کنید. اجازه ندهید صدای نفس شنیده شود. اجازه دهید نامحسوس و لطیف باشد. وقتی نفس کامل شد، آن را حبس کنید. حبس نفس باعث می‌شود کف پای شما عرق کند. صد بار به صورت «یک، دو» شمارش کنید. بعد از اینکه تا بیش از حد ممکن نفس را حبس کردید، به شکل نامحسوس بازدم را خارج کنید. دوباره کمی بیشتر دم بگیرید و دوباره نفس را حبس کنید. اگر احساس گرما می‌کردید، بازدم را با صدای «هو» خارج کنید. اگر احساس سرما می‌کردید، بازدم را با صدای «چی» خارج کنید. اگر می‌توانید به این شکل نفس بکشید و هنگام حبس نفس تا هزار بشمارید، به هیچ غلات و دارویی نیاز نخواهید داشت.»

نفس بی‌عیب و نقص این شکلی است: حدود ۵.۵ ثانیه دم و بعد ۵.۵ ثانیه بازدم؛ یعنی ۵.۵ نفس در دقیقه معادل با ۵.۵ لیتر هوا. شما می‌توانید این تنفس بی‌نقص را چند دقیقه یا چند ساعت تمرین کنید. در بدن هر چه کارایی بالاتر باشد بهتر است و هیچ حدودی هم ندارد.

تنفس از سمت راست بینی سیستم عصبی سمپاتیک یا ارادی را فعال می‌کند، یعنی همان مکانیسم «پاسخ جنگ یا گریز» که بدن را در حالت شدیدتر آگاهی و آمادگی قرار می‌دهد. همچنین تنفس از مجرای سمت راست به نیمکرهٔ مخالف مغز (۷۸)، مخصوصاً به قشر جلوی مغز که مربوط به تصمیم‌گیری‌های منطقی، زبان و محاسبات است، خون بیشتری می‌رساند.

تنفس از مجرای سمت چپ اثر مخالف دارد: این مجرا به عنوان سیستم ترمز برای سیستم سرعتی مجرای سمت راست عمل می‌کند. سوراخ سمت چپ بینی ارتباط عمیق‌تری با دستگاه عصبی پاراسمپاتیک یا خودکار دارد، یعنی همان سمت «استراحت و آرامش» که دما و فشار خون را کاهش می‌دهد

آنچه استو کشف کرده و مارتین آموخته بود، این بود که مهم‌ترین جنبهٔ تنفس فقط نفس کشیدن از بینی نیست. انجام عمل دم بخش آسان کار است. کلید تنفس، منبسط‌شدن ریه و عمر طولانی که به دنبال آن حاصل خواهد شد، در سمت دیگر تنفس است. کلید آن در قدرت متحول کنندهٔ بازدم کامل است.

وقتی زمان شروع مسابقه در ابتدای خط ایستاده‌اند هرگز نفس‌شان را حبس نکنند، بلکه آرام و عمیق نفس بکشند و همیشه با صدای شلیک شروع، بازدم‌شان را بیرون بدهند. در این صورت اولین نفسی که خواهند کشید کامل و غنی بوده و انرژی لازم برای دویدن سریع‌تر و طولانی‌تر را برای آن‌ها تأمین می‌کند

«مزایای سلامتی تنفس از بینی غیرقابل انکار هستن.» یکی از چندین مزیت آن این است که سینوس‌ها مقدار زیادی (۱۰۵) نیتریک اکسید آزاد می‌کنند؛ مولکولی که نقش اساسی در افزایش گردش خون و تأمین اکسیژن سلول‌ها ایفا می‌کند. عملکرد ایمنی، وزن، گردش خون، خلق و خو و فعالیت جنسی همه به‌شدت تحت‌تأثیر میزان نیتریک اکسید داخل بدن هستند. (سیلدنافیل، داروی معروف اختلال که با نام تجاری ویاگرا شناخته شده است ازطریق آزادکردن نیتریک اکسید داخل جریان خون عمل کرده و مویرگ‌های اندام جنسی و همهٔ نواحی دیگر را باز می‌کند.)

در سال ۲۰۱۵، محققان دانشگاه سن دیه‌گو در ایالت کالیفرنیا (۸۱) الگوهای تنفسی زنی را که مبتلا به بیماری اسکیزوفرنی بود به مدت سه سال متوالی ضبط و کشف کردند که مجرای سمت چپ او به طرز «بسیار چشمگیری» غالب بود. آن‌ها فرضیه‌پردازی کردند که این عادت تنفسی احتمالاً بخش «خلاق» سمت راست مغز او را به‌شدت تحریک کرده و باعث شده قوهٔ تخیلش از کنترل خارج شود. در طول چندین جلسه، محققان به او یاد دادند که از راه مجرای «منطقی‌تر» سمت مخالف خود تنفس کند و او پس از آن توهمات بسیار کمتری را تجربه کرد.

و اگر قرار بود مهم‌ترین پندی را که می‌توان به زبان آورد برای آیندگان به ارث بگذارم، این سه کلمه خواهد بود: دهان‌تان را ببندید.... و اگر آن را در اتاق همهٔ کودکان و روی پایهٔ همهٔ تخت‌های دنیا حکاکی می‌کردم در فهم معنای آن هیچ اشتباهی نمی‌شد. و اگر از آن پیروی می‌شد، طولی نمی‌کشید که اهمیت آن را درمی‌یافتند.»

اهمیتی نداشت که دیوید سنبورن، نوازندهٔ ساکسیفون و خوانندگان اوپرا که آسم داشتند، دونده‌های المپیک و صدها نجات‌یافته از بیماری مزمن انسداد ریه، درمان او را منجی خود می‌دانستند، استو پزشک نبود؛ او ریه‌شناس خودساخته و رهبر گروه کر بود. درک او بسیار دشوار بود. روش درمانی او بیش از حد عجیب بود.

ما سنگ جمع کردیم و طعمه را به سنگ‌ها کوبیدیم. ترد و نرم‌کردن غذا (۱۷) به ویژه گوشت، ما را از زحمت جویدن و هضم‌کردن خلاص کرد و باعث ذخیرهٔ انرژی شد؛ انرژی اضافه‌ای که مغز ما با استفاده از آن رشد کرد. کباب‌کردن غذا (۱۸) حتی بهتر هم بود. حدود هشتصد هزار (۱۹) سال پیش، ما پختن غذا در آتش را آغاز کردیم که باعث شد مقدار زیادی کالری اضافه آزاد شود. روده‌های بزرگ ما که به تجزیهٔ میوه‌ها و سبزیجات فیبردار و خام کمک می‌کردند، تحت این رژیم جدید به شکل قابل‌ملاحظه‌ای کوچک شدند و خود این تغییر به تنهایی باعث ذخیرهٔ انرژی شد (۲۰). انسان راست‌قامت، این اجداد مدرن‌تر، از آن انرژی برای رشد بیشتر مغز استفاده کردند. مغزهای آن‌ها به طرز شگفت‌آوری پنجاه درصد (۲۱) بزرگ‌تر از مغز اجداد ماهر ما بود.

در تنفس (۱)، دم باید کامل باشد. زمانی که کامل باشد، ظرفیت بزرگی دارد. زمانی که ظرفیت بزرگی داشته باشد، می‌تواند گسترده شود. زمانی که گسترده شود، می‌تواند به پایین نفوذ کند. زمانی که به پایین نفوذ کند، به‌آرامی فرو می‌نشیند. زمانی که به‌آرامی فرو نشیند، قوی و مستحکم خواهد بود. زمانی که قوی و مستحکم باشد، شکوفا می‌شود. زمانی که شکوفا شود، رشد می‌کند. زمانی که رشد کند، به بالا می‌رود. زمانی که به بالا برود، به بالای سر می‌رسد. قدرت نهان مشیت الهی به بالا می‌رود. قدرت نهان زمین به پایین می‌رود. کسی که پیروی کند، زنده خواهد بود. کسی که نافرمانی کند، خواهد مرد. کتیبهٔ دودمان ژو، سال پانصد پیش از میلاد مسیح

حتی اگر بیست و چهار ساعت شبانه‌روز از بینی نفس بکشیم، اثر چندانی نخواهد داشت مگر آنکه ظرفیت ریوی کافی برای نگه‌داشتن این هوا را داشته باشیم. تنها چند دقیقه کشش و تنفس در روز می‌تواند ظرفیت ریه را افزایش دهد. ما می‌توانیم با این ظرفیت اضافه، زندگی خود را طولانی‌تر کنیم.

بعضی از روش‌های تنفس باعث تقویت مغز می‌شوند، درحالی‌که بعضی دیگر عصب‌ها را از بین می‌برند، بعضی از آن‌ها باعث سلامتی ما می‌شوند و بعضی دیگر ما را به مرگ نزدیک‌تر می‌کنند.

در آب و هوای سردتر، بینی‌های ما باریک‌تر و بلندتر شدند تا قبل از اینکه هوا وارد ریه‌های‌مان شود، آن را به شکل مؤثرتری گرم کنند؛ رنگ پوست‌مان روشن‌تر شد تا برای تولید ویتامین دی نور آفتاب بیشتری جذب کند. درمحیط‌های آفتابی و گرم، بینی ما پهن‌تر و صاف‌تر (۲۷) شد که برای کشیدن هوای گرم و مرطوب مناسب‌تر بود (۲۸)؛ رنگ پوست‌مان تیره‌تر شد که در مقابل نور خورشید از ما محافظت کند. در این میان حنجره پایین‌تر و به درون حلق رفت تا راه را برای یک سازگاری دیگر باز کند: ارتباط صوتی.

نفس کشیدن خیلی بیشتر از فقط ورود وخروج هوا در بدن ماست. نفس کشیدن صمیمانه‌ترین ارتباط ما با محیط اطراف‌مان است.

نفس کشیدن یعنی خودمان را از اطراف‌مان جذب کنیم، ذرات کوچک زندگی را بگیریم، آن‌ها را درک کنیم و ذرات کوچکی از خودمان را به آن بازگردانیم. اصل و جوهرهٔ تنفس معامله به‌مثل است.

بدن شما، مانند بدن همهٔ انسان‌های دیگر، اساساً مجموعه‌ای از لوله‌هاست. بدن ما لوله‌های پهنی مانند گلو و سینوس‌ها و لوله‌های باریکی مانند مویرگ‌ها دارد. لوله‌های تشکیل‌دهندهٔ بافت ریه‌ها خیلی کوچک هستند و ما تعداد زیادی از آن‌ها را داریم. اگر همهٔ لوله‌های داخل مجراهای هوایی بدن را پشت سر هم به صف کنید، طول آن‌ها به‌اندازهٔ فاصلهٔ میان نیویورک تا کی وست یعنی بیشتر از دو هزار و چهارصد کیلومتر (۱۳۲) خواهد بود.

به همین دلیل، حکیمی که زندگی خود را پرورش می‌دهد، شکل تنفسش را بهبود می‌بخشد و آن را پرورش می‌دهد. آیا این مشهود نیست؟»

ظاهراً تنفس از دهان باعث تغییرات و دگرگونی‌های بدی در فیزیک بدنی (۴۷) و مجراهای تنفسی می‌شود. نفس کشیدن از دهان فشار را کاهش می‌دهد که باعث می‌شود بافت‌های نرم پشت دهان سست شده به سمت داخل خم شوند و در نتیجه فضای کلی کمتر و تنفس دشوارتر شود. تنفس از دهان به عادت تبدیل می‌شود. تنفس از بینی اثر مخالف دارد. این کار باعث می‌شود هوا به همهٔ بافت‌های نرم پشت گلو فشار وارد آورد، مجراهای تنفسی بازتر شوند و نفس کشیدن آسان‌تر گردد.

چیزی که هرگز به فکر بسیاری از مردم خطور نمی‌کند نقش غیرمنتظرهٔ بینی در مشکلات جسمی است یا اینکه چطور می‌تواند باعث ترشح گروهی هورمون و مواد شیمیایی شود که فشار خون را کاهش می‌دهند و هضم را آسان‌تر می‌کنند، اینکه چطور به مراحل چرخهٔ قاعدگی بانوان واکنش نشان می‌دهد، اینکه چطور ضربان قلب را تنظیم می‌کند، رگ‌های انگشتان پا را باز می‌کند و خاطرات را حفظ می‌کند (۶۷)، اینکه چطور حجم موهای داخل بینی تعیین می‌کنند که به آسم دچار می‌شوید (۶۸) یا خیر.

تکنیک‌های بسیاری برای تنفس تناوبی از راه بینی وجود دارد. من با ساده‌ترین آن‌ها شروع کرده‌ام. در این تکنیک باید انگشت اشاره را روی سوراخ سمت چپ بینی قرار داده و دم و بازدم را فقط از سمت راست انجام دهم. باید بعد از هر وعدهٔ غذایی این کار را بارها انجام می‌دادم تا بدنم گرم‌تر شده و عمل هضم آسان‌تر شود (۸۳). قبل از وعده‌های غذایی و هر زمان دیگری که می‌خواستم استراحت کنم، جهت را عوض می‌کردم و همان تمرین را با باز گذاشتن سوراخ سمت چپ بینی تکرار می‌کردم. برای تمرکز و ایجاد تعادل میان ذهن و بدن، تکنیکی به نام سوریا بدا پرانایاما را انجام دادم که باید چند مرتبه هوا را از سمت راست به درون بکشم و بازدم را از سمت چپ بیرون بدهم.

اخیراً علم، سنجش مکاشفه‌های تبتی‌ها را آغاز کرده است. در دههٔ ۱۹۸۰، محققان «پژوهش فرامینگهام»، برنامهٔ تحقیقاتی هفتاد سالهٔ متمرکز بر بیماری‌های قلبی، سعی کردند بفهمند که آیا اندازهٔ ریه واقعاً ارتباطی با طول عمر دارد یا خیر. آن‌ها به اندازهٔ دو دهه اطلاعات پنج هزار و دویست آزمایش‌شونده را جمع‌آوری کردند و پس از پردازش اعداد دریافتند که برخلاف حدسیات همه، بزرگ‌ترین شاخص طول عمر، ژنتیک، رژیم غذایی یا میزان ورزش روزانه نبود. بزرگ‌ترین شاخص طول عمر، ظرفیت ریه بود.

تنفس عملی ناخودآگاه نبود؛ کاری نبود که همین‌طوری انجام دهند. تنفس برای آن‌ها نیرو، دارو و مکانیسمی بود که به وسیلهٔ آن می‌توانستند قدرت ابَرانسانی به دست بیاورند.

«به تعداد غذاهایی که برای خوردن وجود دارد، راه برای تنفس‌کردن هم هست، به هر شیوه‌ای که نفس بکشیم اثر متفاوتی روی بدن ما خواهد داشت.

نفَس حلقهٔ گمشدهٔ سلامتی است؛

بینی اهمیت بسیاری دارد، زیرا هوا را برای جذب راحت‌تر، تصفیه و گرم و مرطوب می‌کند. بسیاری از ما این را می‌دانیم، اما چیزی که هرگز به فکر بسیاری از مردم خطور نمی‌کند نقش غیرمنتظرهٔ بینی در مشکلات جسمی است یا اینکه چطور می‌تواند باعث ترشح گروهی هورمون و مواد شیمیایی شود که فشار خون را کاهش می‌دهند و هضم را آسان‌تر می‌کنند، اینکه چطور به مراحل چرخهٔ قاعدگی بانوان واکنش نشان می‌دهد، اینکه چطور ضربان قلب را تنظیم می‌کند، رگ‌های انگشتان پا را باز می‌کند و خاطرات را حفظ می‌کند (۶۷)، اینکه چطور حجم موهای داخل بینی تعیین می‌کنند که به آسم دچار می‌شوید (۶۸) یا خیر.

دکتر مارک بورن ده‌ها سال دربارهٔ ارتباط میان تنفس از دهان و خواب پژوهش کرده بود و در این‌باره کتابی نوشته بود (۱۰۱). او به من گفت که تنفس از دهان باعث (۱۰۲) پیرادندان‌آماس و بوی بد دهان می‌شود و دلیل اصلی پوسیدگی و خرابی دندان است که حتی از مصرف شکر و رژیم غذایی بد یا رعایت‌نکردن بهداشت نیز مضرتر است. (این باور صد سال است (۱۰۳) از طرف دندانپزشک‌های دیگر نیز مطرح شده و کتلین نیز از آن حمایت می‌کرد.)

او به من گفت: «مزایای سلامتی تنفس از بینی غیرقابل انکار هستن.» یکی از چندین مزیت آن این است که سینوس‌ها مقدار زیادی (۱۰۵) نیتریک اکسید آزاد می‌کنند؛ مولکولی که نقش اساسی در افزایش گردش خون و تأمین اکسیژن سلول‌ها ایفا می‌کند. عملکرد ایمنی، وزن، گردش خون، خلق و خو و فعالیت جنسی همه به‌شدت تحت‌تأثیر میزان نیتریک اکسید داخل بدن هستند. (سیلدنافیل، داروی معروف اختلال که با نام تجاری ویاگرا شناخته شده است ازطریق آزادکردن نیتریک اکسید داخل جریان خون عمل کرده و مویرگ‌های اندام جنسی و همهٔ نواحی دیگر را باز می‌کند.) تنفس از بینی به خودی خود می‌تواند میزان نیتریک اکسید را تا شش برابر افزایش دهد، این یکی از دلایلی است که در مقایسه با تنفس از دهان می‌توانیم هجده درصد اکسیژن بیشتری (۱۰۶) جذب کنیم.

سرخ‌پوستان امریکایی برای کتلین توضیح داده بودند که نفسی که از دهان کشیده می‌شد قدرت را از بدن می‌گرفت، شکل صورت را بر هم می‌زد و باعث اضطراب و بیماری می‌شد. از طرف دیگر، تنفس از راه بینی بدن را نیرومند نگه می‌داشت، باعث زیبایی صورت می‌شد و از بیماری جلوگیری می‌کرد. او نوشته بود: «تفاوت هوایی که وارد ریه‌ها می‌شود با هوایی که وارد بینی می‌شود، مانند تفاوت میان آب مقطر و آب داخل آب انبار یا حوض قورباغه است.»