کتاب در باب اعتماد به نفس

افراد فاقد اعتمادبه‌نفس تصوّر می‌کنند که تقریباً هر کس که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود عاقل، متین، باتدبیر، و خویشتن‌دار است

مشکل فقط اینجاست که نمی‌توانیم تصوّر کنیم بقیه هم درست به اندازهٔ ما شکننده و ضعیف‌اند.

اعتمادبه‌نفس این نیست که باور داشته باشیم با موانع روبه‌رو نخواهیم شد؛ اعتمادبه‌نفس این است که بدانیم دشواری‌ها جزء لاینفک تمام کارهای ارزشمند است. لازم است

ما باطن خودمان را می‌بینیم و ظاهر دیگران را. ما از همهٔ نگرانی‌ها و تردیدهای درونی‌مان مطلع‌ایم، ولی هر آنچه از دیگران می‌دانیم چیزی‌ست که گاه در قبال ما انجام می‌دهند یا به ما می‌گویند؛

بلوغ یعنی نادیده گرفتن شخصیّت افسانه‌ای یک فرد، و درک کامل خصوصیات انسانی او.

بلوغ یعنی نادیده گرفتن شخصیّت افسانه‌ای یک فرد، و درک کامل خصوصیات انسانی او.

فایدهٔ کمتر فکر کردن به دیگران این است که نگرش ملایم‌تری نسبت به رذالت خاص معدودی از افراد خواهیم داشت.

علاوه بر این، وقتی با برخی شرارت‌ها و بی‌ثباتی‌های دیگران مواجه می‌شویم، باید بتوانیم تصوّر کنیم ماجرا آن‌طور که به نظر می‌رسد نیست؛ شاید آن که روبه‌روی ماست رقیبی بدخواه نباشد، بلکه یک خودویرانگرِ زخم‌خورده‌یِ قابل‌ترحم باشد که بیشتر مستحق کمی صبر است و بایستی با ملایمت و خوش‌خویی او را از آزار بیشتر خودش باز داشت. باید با این موضوع کنار بیاییم و به دیگران کمک کنیم ببینند گاهی نزدیک شدن به خواسته‌های واقعی‌مان چقدر سخت و طاقت‌فرساست. علی‌رغم هراس‌هایمان، می‌توانیم بر ناامیدی‌ها غلبه کنیم.

افراد فاقد اعتمادبه‌نفس تصوّر می‌کنند که تقریباً هر کس که با آن‌ها روبه‌رو می‌شود عاقل، متین، باتدبیر، و خویشتن‌دار است

علّت اصلی سندروم فریبکاری این است که تصوّر عمدتاً غلطی از ماهیّت واقعی افراد برتر جامعه داریم. ما احساس فریبکاری می‌کنیم، نه بدین علّت که تنها خودمان عیب و ایراد داریم، بلکه بدین علّت که نمی‌توانیم تصوّر کنیم نخبگان هم زیر آن ظاهرِ کم‌وبیش آراستهٔ خود ممکن است سر تا پا عیب باشند.

ما نمی‌توانیم به عقب برگردیم و گذشته‌ای که ما را پدید آورده تغییر دهیم. اما، با درک ساختار کمبودهایمان، حداقل می‌توانیم تلاش کنیم نغمه‌های عاطفی سالم‌تری را با ذهنیات مشوّش خود بیامیزیم.

اگر چیزی اتفاق نیفتاده، یا بدین علّت است که نشدنی بوده، یا نباید می‌شده. نتیجهٔ این تفکر این است که آدم جرئت نمی‌کند به احتمالات و گزینه‌های دیگر فکر کند. دلیلی ندارد آدم کسب‌وکار جدیدی را شروع کند (بازار حتماً تا الان پر شده است)، لازم نیست رویکرد جدیدی نسبت به هنر داشته باشیم (همه‌چیز قبلاً با یک الگوی ثابت تعیین شده)، یا اصلاً چرا باید به یک ایدهٔ جدید فکر کنیم (یا این ایده قبلاً به ذهن کس دیگری رسیده، یا ایدهٔ احمقانه‌ای است).

اعتمادبه‌نفس این نیست که باور داشته باشیم با موانع روبه‌رو نخواهیم شد؛ اعتمادبه‌نفس این است که بدانیم دشواری‌ها جزء لاینفک تمام کارهای ارزشمند است.

و اگر نگذاریم دیگران نظرات خودشان دربارهٔ ما را به ما القا کنند، می‌توانیم از این طوفان‌ها جان سالم به در ببریم. باید در ذهنمان قاطعانه بین دشمن و منتقد فرق بگذاریم، هدفمان این باشد که نقائصِ واقعی‌مان را رفع کنیم، و از این گذشته، بادهای غرّان و آزرده را نادیده بگیریم؛ به عبارت دیگر، کسی را که می‌خواهد به خاطر فشارهای نامربوط به ما تنبیهمان کند عفو کنیم.

این تجربهٔ کودکی با یک ویژگی اساسی ذات انسان عجین می‌شود؛ ما باطن خودمان را می‌بینیم و ظاهر دیگران

در خیلی از موارد، ما تسلیم قضاوت سیستم می‌شویم، سیستمی که در برابر قدرت و شکست‌ناپذیری آن، امیدهای ما ضعیف و بی‌فایده به نظر می‌رسد. ریشهٔ عدم اعتمادبه‌نفس ما اطمینان رقّت‌بار ولی بسیار خطرناک به سیستم است

مغلوب و محجوب بار می‌آییم و نهایتاً تسلیم می‌شویم، زیرا چنین تقلّای شدیدی کم‌نظیر و ناممکن به نظر می‌رسد.

بلوغ یعنی نادیده گرفتن شخصیّت افسانه‌ای یک فرد، و درک کامل خصوصیات انسانی او.

این والدین همان‌قدر که به سیستم بدبین هستند، سخاوتمندانه پیام‌های روحیه‌بخشی به فرزندان خود می‌دهند: تو به خودی خود و به خاطر خودت و چیزی که هستی دوست‌داشتنی هستی، نه به خاطر کارهایی که می‌کنی. شاید همیشه ستودنی یا حتا دوست‌داشتنی نباشی، اما همیشه سزاوار محبت هستی و ما تو را همین گونه که هستی قبول داریم. برای ما مهم نیست که یک روز رئیس‌جمهور می‌شوی یا رفتگر. تو همیشه برای ما از هر چیزی مهم‌تری چون: فرزند ما هستی. اگر دیگران شعورشان نمی‌رسد که با تو مهربان باشند، گور پدرشان!

دنیا موهبت‌ها و مصیبت‌هایش را به طور منطقی و با اطلاع دقیق از خوبی و بدیِ درونِ هر یک از ما تقسیم نمی‌کند. خیلی از دستاوردهای ما واقعاً حقمان نیست، خیلی از مصیبت‌هایمان نیز همین‌طور.

بلوغ یعنی نادیده گرفتن شخصیّت افسانه‌ای یک فرد، و درک کامل خصوصیات انسانی او. کودکان به‌راحتی نمی‌توانند تصوّری از شخصیت درونی بزرگ‌ترها داشته باشند. یک کودک دبستانی واقعاً تعجب‌زده خواهد شد اگر صبح روز تعطیل معلمش را در بازار یا در حال ورزش در پارک ببیند. در ذهنِ آن‌ها، این فرد قدرتمند صرفاً و منحصراً معلم است. کل زندگی معلم (به اعتقاد کودکان) محدود به کلاس درس و میز بزرگی است که پشتش می‌نشیند.

به‌تدریج باورمان می‌شود که بشر کاملاً مشخص کرده چه کارهایی شدنی است و چه کارهایی نشدنی. اگر چیزی اتفاق نیفتاده، یا بدین علّت است که نشدنی بوده، یا نباید می‌شده. نتیجهٔ این تفکر این است که آدم جرئت نمی‌کند به احتمالات و گزینه‌های دیگر فکر کند. دلیلی ندارد آدم کسب‌وکار جدیدی را شروع کند (بازار حتماً تا الان پر شده است)، لازم نیست رویکرد جدیدی نسبت به هنر داشته باشیم (همه‌چیز قبلاً با یک الگوی ثابت تعیین شده)، یا اصلاً چرا باید به یک ایدهٔ جدید فکر کنیم (یا این ایده قبلاً به ذهن کس دیگری رسیده، یا ایدهٔ احمقانه‌ای است).

حفظ اعتمادبه‌نفس تا حدّ زیادی به این بستگی دارد که ذهنمان در هر موقعیتی بتواند ارزیابی صحیحی از دشواری‌های پیش رو داشته باشد. متأسفانه، به دلایل متعدد، تصوّرات رایج عمیقاً گمراه‌کننده است. گوش ما پر است از حکایت‌هایی که دست به دست هم می‌دهند تا موفقیت را آسان‌تر از آنچه هست جلوه دهند، و بنابراین ناخواسته اعتمادبه‌نفس ما را در رویارویی با مصائب از بین می‌برند.

ما مشتری خبرهای خوب هستیم، انگار پول می‌دهیم تا از اخبارِ مربوط به تلاش و تکاپو بی‌خبر بمانیم. دوست نداریم پیش‌نویس‌های اولیهٔ یک نویسنده را بخوانیم؛ نمی‌خواهیم دربارهٔ مشکلات یک شرکت برای ساخت هتل یا گلایه‌های یک مهندس دربارهٔ سیستمِ هیدرولیک چیزی بشنویم. دوست داریم سطح صیقلی یک ابزار را تحسین کنیم، بدون آن‌که به مدارهایی که زیرش چپانده شده فکر کنیم. اما زمانی می‌رسد که از مصرف‌کننده به تولیدکننده تبدیل می‌شویم، موقعی که دیگر باید این بی‌خبری را به بهای هنگفتی بخریم؛ به بهای اعتمادبه‌نفس و عزّت‌نفس. شکست‌های اولیه‌مان را دالّ بر بی‌کفایتیِ محض می‌دانیم، نه مراحلی اجتناب‌ناپذیر در مسیر پیشرفت.

ما مرتباً آماج خشم قرار می‌گیریم، اما نباید فکر کنیم که خودمان علّت واقعی این خشم هستیم.

می‌گویند؛ این یک منبع اطلاعاتی بسیار محدودتر و اصلاح‌شده‌تر است. غالباً به‌ناچار چنین نتیجه‌گیری می‌کنیم که حتماً طبیعتِ انسانی ما بسیار غیرعادی‌تر و چندش‌آورتر از دیگران است.

راه غلبه بر سندروم فریبکاری این است که قاطعانه این حقیقت غیرمنطقی را باور کنیم: که ذهن دیگران هم درست مثل ذهن ما کار می‌کند و بقیه هم مثل ما همین‌قدر نگران، مُردد، و بی‌ثبات هستند.

ما باطن خودمان را می‌بینیم و ظاهر دیگران را. ما از همهٔ نگرانی‌ها و تردیدهای درونی‌مان مطلع‌ایم، ولی هر آنچه از دیگران می‌دانیم چیزی‌ست که گاه در قبال ما انجام می‌دهند یا به ما می‌گویند؛ این یک منبع اطلاعاتی بسیار محدودتر و اصلاح‌شده‌تر است. غالباً به‌ناچار چنین نتیجه‌گیری می‌کنیم که حتماً طبیعتِ انسانی ما بسیار غیرعادی‌تر و چندش‌آورتر از دیگران است.

وقتی بپذیریم دیگران نسخه‌های دیگری از یک موجود پیچیده و ناقص مثل خودمان هستند، نهایتاً دیدِ غیرعادی ولی صحیحی به آن‌ها پیدا می‌کنیم. شاید به این ترتیب از توهّم بیرون بیاییم

وقتی پای بچه‌های خودشان وسط باشد، این والدینِ روحیه‌خراب‌کن روش قضاوت مشابهی را در پیش می‌گیرند: این‌که چقدر عشق بورزند و چه چیزهایی را دوست داشته باشند تا حدّ زیادی از بیرون تعیین می‌شود. اگر بقیهٔ مردم احساس کنند که این بچه موجودی دوست‌داشتنی است، احتمالاً والدینش قبول می‌کنند (و اگر چنین نشود، پس حتماً زیاد دوست‌داشتنی نیست). اگر بعداً همین بچه جایزهٔ ریاضی بگیرد، نشانهٔ توانایی او در جبر و ریاضیات نیست، بلکه کلاً نشانهٔ این است که یک آدم دوست‌داشتنی است. برعکس، اگر در گزارش مدرسه آن کودک یک فرد خیالباف و حواس‌پرت توصیف شود که احتمالاً رفوزه خواهد شد، ممکن است معنایش این باشد که اصلاً این بچه لیاقت زنده ماندن ندارد. دوست‌داشتنی بودن بچه از نظر پدر و مادرش متناسب با احترام، علاقه، و تأیید بقیهٔ مردم کم و زیاد می‌شود.