کتاب قربانی طهران

می‌گویند طلبه‌ای داخل آسیاب شد و دید آسیابان خوابیده است و خر پیوسته سنگ آسیاب را می‌چرخاند. مدتی نشست تا آسیابان بیدار شد. از او پرسید: جناب آسیابان چه‌طور می‌خوابید و نگران نیستید که این خر کارش را درست انجام دهد؟ آسیابان خندید و گفت: اولاً که من چشم‌های خر را بسته‌ام. او هم پیوسته راه می‌رود و نمی‌داند که دارد مسیری دایره‌ای را می‌چرخد. ثانیاً که به گردنش زنگوله آویخته‌ام. اگر مدتی حرکت نکند صدا نمی‌آید و من می‌فهمم ثابت است. بلند می‌شوم و هی‌اش می‌کنم. طلبه نگاه عاقل اندر سفیهی به آسیابان کرد و گفت: عجب! اما اخوی! مسئلة. اگر جناب خر گرام از حرکت ایستاد و سرش را به چپ و راست تکان داد که شما نفهمید ایستاده، چه می‌کنید؟ که آسیابان چوبی برداشت و به طلبه گفت: یالا از این‌جا برو بیرون که خر من از این کارها بلد نیست. مگر این‌که شما طلبه‌ها یادش بدهید.

- و اگر هر دو طرف اهل عدل و فضل بودند چه؟ - سخت شد جوان! سخت! اولاً که باید به امام عصرت متوسل شوی که کمکت کند. بعد تنها یک راه می‌ماند. تحقیق کن ببین حرف کدام‌شان «دیگ پلوی شیطان» را گرم می‌کند؟

این‌که ما می‌گوییم دوغ و دوشاب قاطی شده از همین باب است. در بین مشروطه خواهان امثال ستارخان و باقرخان هم هستند که یک وجب خاک این مملکت را به هزاران توجه و صله اجنبی نمی‌دهند و حتی حاضر نیستد برای حفظ جانشان به سفارت آن‌ها پناهنده شوند. امثال تقی‌زاده و سردار اسعد هم که جیره‌خوار انگلیس و دوَل اجنبی هستند زیادند.

-اشتباه شما همین است. شیخ فضل‌الله یک منبری ساده یا یک آخوند منزوی نیست مردِ مؤمن! ما راجع به بزرگ‌ترین دست و یاور میرزا در فتوای تحریم تنباکو حرف می‌زنیم. ما راجع به عالم اول تهران صحبت می‌کنیم.

تا وقتی مشروطه در دل آخوندها و طلبه‌ها مخالف دارد کار درست نمی‌شود. مردم چشم‌شان به دهان همین آخوندهاست که مجاهدین را کمک نمی‌کنند.» حاجی می‌گفت: -درخت کرمو را شاخه نمی‌برند که. گاهی با این شاخه زدن، درخت هرس می‌شود و تنومندتر. باید ریشه را بخشکانی.

اهل فضل و عدل هم که باشی حواست به لشکر شیطان نباشد، کلاهت پس معرکه‌ست.

والله من مخالف مشروطه نیستم، من می‌گویم مشروطه باید مشروعه باشد ایهاالناس! مگر می‌شود بی‌قانون؟ قانون نباشد که اساس نظم و انتظام جامعه به‌هم می‌ریزد. اما این قانون باید تحت نظارت فقها باشد والا می‌شود همان بدعتی که حسین علیه‌السلام علیه‌ش قیام کرد ...

-ایهاالناس بر فرض که نیت سید بهبهانی و طباطبایی در حمایت از مشروطه خیر. قطعاً هم نیت و مراد بعض آقایان نجف در این فقره خیر. دقت کنید این‌که می‌گویم بعض‌شان از علم است. چون در نجف هم عده‌ای می‌دانند مشروطه آن‌طورها که از طهران برایشان می‌نویسند و مجلسیان می‌گویند نیست. نمونه‌اش عالمِ مهذبِ بی‌بدیل جناب صاحب عروه. اما حالا نیت همان بعض آقایان هم خیر. حال من از شما سؤال دارم. این وسط سفارت انگلیس چرا سینه‌زن مشروطه شده؟

زنگ صدای شیخ مثل بوق آژان‌های بازارچه نائب‌السلطنه در ذهنش صدا می‌کرد: «مشروطه‌ای که از دیگِ پلویِ سفارت انگلیس دربیاید نمی‌خواهیم.» سفارت انگلیس این وسط چه‌کاره بود؟ شیخ راست می‌گفت چرا آن‌جا شده بود پناهگاه مشروطه‌چی‌ها؟

-درخت کرمو را شاخه نمی‌برند که. گاهی با این شاخه زدن، درخت هرس می‌شود و تنومندتر. باید ریشه را بخشکانی.

این دولت اجنبی با این کارنامه سیاه از کی تا حالا خیرخواه شما شده؟ ایهاالناس! می‌خواهند تمام آقایان طهران بگویند و تمام علمای نجف دست خط بفرستند. فضل‌الله زیر بار مشروطه مطبوعِ انگلیس نمی‌رود.

-ایهاالناس بر فرض که نیت سید بهبهانی و طباطبایی در حمایت از مشروطه خیر. قطعاً هم نیت و مراد بعض آقایان نجف در این فقره خیر. دقت کنید این‌که می‌گویم بعض‌شان از علم است. چون در نجف هم عده‌ای می‌دانند مشروطه آن‌طورها که از طهران برایشان می‌نویسند و مجلسیان می‌گویند نیست. نمونه‌اش عالمِ مهذبِ بی‌بدیل جناب صاحب عروه. اما حالا نیت همان بعض آقایان هم خیر. حال من از شما سؤال دارم. این وسط سفارت انگلیس چرا سینه‌زن مشروطه شده؟ این دولت اجنبی با این کارنامه سیاه از کی تا حالا خیرخواه شما شده؟ ایهاالناس! می‌خواهند تمام آقایان طهران بگویند و تمام علمای نجف دست خط بفرستند. فضل‌الله زیر بار مشروطه مطبوعِ انگلیس نمی‌رود.

اهل فضل و عدل هم که باشی حواست به لشکر شیطان نباشد، کلاهت پس معرکه‌ست.

اهل فضل و عدل هم که باشی حواست به لشکر شیطان نباشد، کلاهت پس معرکه‌ست.

مشروطه‌ای که از دیگِ پلویِ سفارت انگلیس دربیاید نمی‌خواهیم.