کتاب ازدواج (کتاب اول)

مرد و زنی که همهٔ مطلوب‌هایشان فراهم باشد و آنگاه پا به عرصهٔ تشکیل زندگی مشترک بگذارند، آیا انگیزه و زمینه‌ای برای حرکت‌کردن دارند؟!

حضرت علی (ع) می‌فرماید وقتی انسان اشتیاق فراوان به چیزی پیدا می‌کند چشم و گوشش بسته می‌شود.

ازدواج از کلمهٔ «زوجیت» به معنی آمیختگی و ممزوج‌شدن اخذ گردیده است. برای شناخت بهترِ زوجیت به این مثال دقت کنید: اگر حبّهٔ قندی را در لیوان آبی قرار بدهیم، به علت وجود قابلیت زوجیت در این دو ماده، با کمی هم‌زدن، شربتی حاصل می‌شود که از جمع قند و آب فراهم گردیده است و چنانچه قطره‌ای از آن را بررسی کنید، هم واجد آب است و هم واجد قند، درحالی‌که نه می‌شود به آن آب گفت و نه می‌شود آن را قند محسوب کرد. در چنین وضعیتی می‌توان از واژهٔ ممزوج‌شدگی و آمیختگی استفاده کرد. به عبارت دیگر بین این دو ماده ازدواج شکل گرفته است. چنین زوجیتی مستلزم این است که قند؛ شکل، رنگ، حجم و سایر مشخصات پیش از آمیختگی‌اش را رها کند، و آب با مولکول‌های قند پیوند تازه‌ای پیدا کند

مردی از امام صادق (ع) پرسید برای دخترم کدامین مرد را گزینش کنم؟ حجّت خدا فرمود مرد مؤمنی را که خشیت الهی داشته باشد، چرا که اگر زندگی دخترت با او توأم با همراهی و همدلی نشد، از ستم بر او اجتناب می‌کند و حقی را از او ضایع نمی‌کند.

پس بر دختر و پسر لازم و حیاتی است که در مقولهٔ ظاهر و زیبایی، تنها و تنها به سطح تمایل وگرایش خود تکیه کنند و دنبال کسب و آگاهی از نظر دیگران نگردند و در باب ظاهر و زیبایی، کاملاً خصوصی عمل کنند و از دیدگاه عموم در این‌باره دوری کنند.

نوع نگرش در شاخص هم‌سطحی اجتماعی و اقتصادی خانواده در ارزیابی این شاخص برای تصمیم ازدواج، دنبال درست‌ها نباشیم، بلکه وضعیت خودمان و نوع تفکر و روحیه و خُلق و احساسات خویش را ملاک انتخاب بگذاریم.

خیال می‌کنند فرد به‌واسطهٔ دانشگاهی‌شدن، فردی همراه‌تر، منطقی‌تر، با مهارت و ادراک بیشتر و انعطاف بالاتر است. غافل از اینکه موضوعات مورد نیاز در زندگی مشترک و مهارت‌های مرتبط با آن، هیچ ارتباط و نسبتی با مواد آموزشی دانشگاه‌ها و سبک ارائهٔ آن ندارد.

درحالی‌که اگر به‌جای قند، یک مشت خاک را در لیوان آب می‌ریختیم، هر قدر هم آنها را هم‌بزنیم و قصد آمیختگی‌شان را داشته باشیم، به علت عدم قابلیت زوجیت در این دو ماده، نمی‌توان به ترکیب تازه‌ای دست یافت و چنانچه هم‌زدن را رها کنیم،‌ بعد از مدت کوتاهی خاک از آب جدا شده، در پایین لیوان ته‌نشین می‌شود، آب هم با مختصری کِدِرشدن نسبت به رنگ اولیه‌اش، بالای خاک قرار می‌گیرد. یعنی اگر چه خاک، گِل شد و آب، کِدِر ولی آمیختگی و زوجیتی شکل نگرفت.

بزرگ‌ترین نیاز جنس مؤنث برای تأمین‌یابی، متوجه تأمینِ حضور، پشتیبانی عاطفی و حمایتی جنس مذکّر نسبت به خویش است. یعنی مقدّم‌تر از امکانات و درآمد و کار و قابلیت‌های مرد، آنچه زن ملتمسانه و فراگیر، خواهان آن است، وجود و حضور مردی با عاطفهٔ قابل و مفصّل است.

باید پذیرفت زندگی، مهارت‌ها و قابلیت‌های آن، چیزی، و سواد و دانش دانشگاهی چیز دیگری است.

زنی که در سال‌های رنج و زحمت و تقلّا و جان‌کندن‌های اقتصادی شوهرش، نبود که مردش را همراهی و تیمار و تشویق و تعظیم و ترغیب کند، نبود که به تکریم تلاش‌هایش بنشیند و عرق زحماتش را با سرانگشتان مهر و نوازش خود بزداید، نبود که در متن زندگی، شیرینی رشدهایی که همراه و همدل هم تجربه کرده‌اند را بچشد،‌ چطور می‌خواهد در کنار سفرهٔ آماده و بی‌نقش خود،‌ بنشیند و منتظر و مدّعی انس و ارادت مرد به خودش باشد؟

دارای چند اِشکال اساسی است که مانع کسب شناخت درست می‌شود و امکان تشخیص مناسب را از بین می‌برد

واکنش‌هایی بین زن و مرد جابه‌جامی‌شود و آثاری را بر احساس و دریافت و وجود آنها وارد می‌کند

حرکت، نتیجهٔ طی مسافت بین موجودها و مطلوب‌های ماست.

باید دانست که هر نوع تصمیم‌گیری در وضعیت تردید اشتباه است، چه آن تصمیم به‌صورت دنبال‌گیری و انجام باشد، چه به‌صورت رهاکردن و کنارگذاشتن.

آنچه انسان‌ها را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد، میزان تشابه و نزدیکی نگرش‌های آنهاست.

این حقیقت که با افزایش سن و ورود فرد به زمان پختگی و حضور وقار و متانت و فهم، میزان بروز حالت عشق بسیار نادر می‌شود، معرّف این حقیقت است که در عشق‌ورزیدن، یک ضعف و سستی و خامی دیده می‌شود.

در فرایند ازدواج، کتمان‌کردن هر مشخصه‌ای، ولو ناچیز و کم‌اهمیت، فریب دادن دیگری نیست، که خود را به مصیبت تعارض و تلاطم و محرومیت گرفتارکردن است.

به عبارتی دیگر اگر در مصاحبهٔ خواستگاری پرسیده شود که آیا شما سابقهٔ ارتباط با جنس مخالف داشته‌اید، به حکم و تکلیف پرهیز از افشای گناه، با وجود چنین سابقه‌ای، مجاز به نفی و انکار آن هستیم و چنین انکاری دروغ‌گویی محسوب نشده عقوبت اقدام به دروغ را ندارد.

انسانی که لوجه‌الله ازدواج می‌کند، همهٔ شاخص‌ها و معیارهای لازم برای یک انتخاب درست را که تکلیف الهی اوست مدّ‌نظر دارد و با واردکردن انگیزه و قصد الهی‌اش در امر ازدواج (یا هر انتخاب و کارکرد دیگر)، دارد خودش را از آسیب افول و خسران و تباهی غیرالله محافظت می‌کند.

پس شاخص مهمّ بعدی در معیار ظاهر و زیبایی، توجه به این مسئله است که رضایت از زیبایی و میل به ظاهر، وقتی می‌تواند زندگی‌بخش باشد که همراه با تناسب در محتواهای دیگرِ فرد باشد، نه اینکه گمان شود میل به ظاهر می‌تواند جایگزینی برای سایر شاخص‌ها شود.

مثلاً وقتی فردی می‌گوید من اهل سکوتم، مخاطب می‌تواند دچار برداشت‌های ناصوابی همچون اینها شود: ترسوست، از حضور در جمع بدش می‌آید، دیگران را در حدّ و اندازه خود نمی‌شناسد، نشاط و انرژی در معاشرت‌های خود ندارد، اهل مطالعه است، ادب و متانتش زیاد است، خوددار و صبور است، خیلی بلد است، هیچ چیز بلد نیست و می‌ترسد حرف بزند جهلش آشکار شود و مفتضح شود و... و دامنهٔ این تحلیل‌ها پایانی ندارد.

به عبارتی دیگر عشق حالتی است با ویژگی‌هایی همچون: بروز ناگهانی و دفعی، بدون دلیل و توضیح روشن برای ایجاد آن، که تمامی ارکان وجودی فرد را تسخیر کرده و با وسعت و شدّت زیادی، فردِ دریافت‌کنندهٔ آن را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد، به حدّی که گریز از آن به‌راحتی ممکن نیست، و اصرار برای نائل‌آمدن به معشوق، تا سطح دست‌زدن به رفتارهای عجیب و مهارنشدنی بعید نیست.

بزرگ‌ترین نیاز جنس مؤنث برای تأمین‌یابی، متوجه تأمینِ حضور، پشتیبانی عاطفی و حمایتی جنس مذکّر نسبت به خویش است. یعنی مقدّم‌تر از امکانات و درآمد و کار و قابلیت‌های مرد، آنچه زن ملتمسانه و فراگیر، خواهان آن است، وجود و حضور مردی با عاطفهٔ قابل و مفصّل است.

مردی از امام صادق (ع) پرسید برای دخترم کدامین مرد را گزینش کنم؟ حجّت خدا فرمود مرد مؤمنی را که خشیت الهی داشته باشد، چرا که اگر زندگی دخترت با او توأم با همراهی و همدلی نشد، از ستم بر او اجتناب می‌کند و حقی را از او ضایع نمی‌کند.

داشته‌های ما و امکانات ما نیستند که حسّ رضایت و همراهی را ممکن می‌کنند، بلکه اهمیت‌بخشی‌ها و تمرکز و توجه‌دهیِ ما در مسائل و رفتارهاست که تولید حسّ همراهیِ توأم با رضایت می‌کند.

- سطح مقاومت و تأثیرپذیری فرد در شاخص هم‌سطحی اجتماعی و اقتصادی خانواده به میزان مقاومت و تأثیرپذیری خود از واکنش دیگران توجه و تمرکز کافی کنیم. یعنی وقتی می‌خواهیم وارد انتخابی با وجود مشاهدهٔ تفاوت در نوع طبقه و میزان امکانات اقتصادی شویم، ببینیم چقدر در برابر واکنش‌های مخالف خانواده و اطرافیان، تحمّل و رهایی داریم.

بیشترین چیزی که این خشنودی و رضایتمندی را تخریب می‌کند و انگیزهٔ زندگی‌کردن در کنار همسر را سست می‌کند و حتی میل به گسست و جدایی را کلید می‌زند، رسیدن به شناخت‌هایی واقعی و حقیقی، بعد از تصمیم و انتخاب است، که با گمان و دریافتِ پیش از تصمیم، در تعارض است.

با به‌کارگیری همین واژه و عبارت که: نظرتان در این‌باره چیست؟ به دنبال شناسایی دیدگاه و منش مخاطب خود می‌باشند! غافل از اینکه به‌طور طبیعی قرار نیست بین نظر و عملکرد و هدف و اقدام فرد، تطابقی حتمی برقرار باشد.

مهم‌ترین راهبرد، خروج از وضعیت تردید است. یعنی کسی که در مواجهه‌اش دچار تردید شد، باید با فعالیت‌های تکمیلی، خودش را از دایرهٔ تردید، به سمت یکی از دو وضعیت بالاتر (تمایل) یا پایین‌تر (اکراه) خارج کند.