کتاب شناخت حافظه کاری و روش های تقویت آن

حافظه کاری یک مهارت بنیادی در کلاس درس است و اگر به‌صورت مناسب مورداستفاده قرار گیرد، افق روشن‌تری در برابر دانش‌آموزانی قرار می‌دهد که در کلاس با مشکل دست‌به‌گریبان هستند.

اگر فردی به‌دفعات مورد آزمون قرار گیرد و نمرات متفاوتی کسب کند، می‌توان نتیجه گرفت که آزمون پایا نیست و اگر یک آزمون با تکرار دفعات اجرا، نمرات یکسانی برای هر فرد به‌دست دهد، آنگاه آزمونی پایا است. برای تعیین پایایی، صدها دانش‌آموز مورد سنجش قرار گرفتند و یک‌بار پس از ۶ هفته و بار دیگر پس از ۱ سال، مجدداً AWMA در مورد آن‌ها اجرا شد. دانش‌آموزان در آزمون مجدد، نمرات مشابهی گرفتند که نشان داد AWMA نمرات با ثباتی از حافظه کاری به‌دست می‌دهد.

به خاطر سپردن صداهای مربوط به گفتار و مفاهیم ضروری برای شناسایی کلمات و فهمیدن متون، فضای قابل‌ملاحظه‌ای از حافظه کاری را اشغال می‌کند که ممکن است بیش از گنجایش و ظرفیت دانش‌آموز نارساخوان باشد. بنابراین، ترکیب پردازش و به یادسپاری اطلاعات کلامی، از به‌یادسپاری صرف اطلاعات، برای دانش‌آموز نارساخوان سخت‌تر و دشوارتر است. دیوید هنگام نوشتن داستان، با چنین وضعیتی مواجه است: هرچقدر حجم اطلاعاتی که هنگام نوشتن داستان باید پردازش کند، بیشتر باشد، زمان طولانی‌تری نیاز دارد تا نوشته خود را تکمیل نماید.

حافظه کاری، این است که آن را به‌صورت یک «برگه یادداشت ذهنی» تصور کنیم. ما برای به‌خاطرسپردن کاری که می‌خواهیم انجام دهیم یک‌سری یادداشت‌های ذهنی برمی‌داریم. علاوه بر یادآوری اطلاعات، از حافظه کاری جهت پردازش یا مدیریت آن اطلاعات، حتی در هنگام مواجهه با عواملی که باعث حواس‌پرتی می‌شود، استفاده می‌کنیم.

حافظه کاری برای انجام فعالیت‌های گوناگون مدرسه یک ابزار حیاتی است، از خواندن متون و ریاضیات گرفته تا رونویسی از روی تخته کلاس و جهت‌یابی در محیط مدرسه. در کلاس درس، ما از حافظه کاری کلامی بهره می‌گیریم تا دستورات را به‌خاطر بسپاریم، زبان بیاموزیم و تکالیف درک مطلب را کامل کنیم. حافظه کاری دیداری- فضایی با مهارت‌های ریاضی و یادآوری توالی الگوها، تصاویر و موقعیت‌ها مرتبط است.

دانش‌آموزان از حافظه کوتاه‌مدت زمانی استفاده می‌کنند که به نوشته‌های روی تخته، مثل ۴۲+۱۸، نگاه می‌کنند و آن‌قدر آن را در ذهن نگه می‌دارند تا آن را یادداشت کنند. اما از حافظه کاری برای حل مسئله بهره می‌گیرند، مثلاً اضافه کردن ۴۰ به ۱۰، نگه‌داشتن ۵۰ در ذهن، سپس اضافه کردن ۲ به ۸ و در نهایت جمع‌کردن دو پاسخ و رسیدن به عدد ۶۰. حافظه کاری درواقع پردازش اطلاعات به‌منظور یادآوری آن‌هاست.

حافظه کاری با حافظه درازمدت نیز تفاوت دارد. برای یک دانش‌آموز، حافظه درازمدت شبیه به کتابخانه‌ای است که او دانش انباشته‌شده در طول سال‌های تحصیلی‌اش را در آن نگاه می‌دارد. این دانش می‌تواند شامل حقایق ریاضی (۲۴=۶ × ۴)، املاء کلمات (تفاوت سفر و صفر)، دانش علمی و تاریخی و یا تفاوت صدای واج‌ها باشد.

در این کتاب، حافظه کاری کلامی معادل با حافظه کاری شنیداری است. در آزمون‌هایی شبیه به این، جملات به‌صورت شفاهی ارائه می‌شوند و دانش‌آموزان باید با صدای بلند پاسخ دهند. در فصل ۲، به آزمون‌های استانداردی که به‌منظور سنجش حافظه کاری مورداستفاده قرار می‌گیرند نگاهی خواهیم انداخت.

چشم‌گیرترین میزان رشد مربوط به سنین کودکی است، به قسمی که رشد حافظه کاری در ۱۰ سال ابتدایی زندگی بیشتر از رشد آن در گستره عمر است. همچنین تا زمان رسیدن به دهه سی زندگی، رشد حافظه افزایشی یکنواخت دارد. در این نقطه حافظه کاری به اوج می‌رسد و از آن پس افت می‌کند. یک فرد ۲۵ ساله معمولی قادر است به‌راحتی حدود ۵ تا ۶ واحد اطلاعاتی را به یاد آورد. با بالا رفتن سن، گنجایش حافظه کاری به ۳ یا ۴ واحد اطلاعاتی کاهش می‌یابد.

در اینجا یک دستورالعمل کوتاه ارائه می‌دهیم تا دستورات کلاسی را با ظرفیت حافظه کاری در سنین مختلف تطبیق دهیم: - ۵-۶ سالگی: ۲ دستور - ۷-۹ سالگی: ۳ دستور - ۱۰-۱۲ سالگی: ۴ دستور - ۱۳-۱۵ سالگی: ۵ دستور - ۱۶-۲۹ سالگی: ۶ دستور تا دهه سی زندگی، حجم حافظه کاری به‌طور یکنواخت افزایش می‌یابد، و بزرگ‌تر شدن آن به معنای افزایش توانایی ما در پردازش اطلاعاتی است که در یادداشت‌های ذهنی خود داریم. اما سرعت رشد حافظه کاری در برخی از افراد سریع‌تر است.

بهره هوشی، که هنوز به‌عنوان ابزاری کلیدی برای پیش‌بینی موفقیت تحصیلی استفاده می‌شود، سنگ محک مفیدی برای سنجش موفقیت نیست. یک فرد ممکن است علی‌رغم برخورداری از بهره هوشی متوسط، عملکرد ضعیفی در یادگیری داشته باشد، همان‌طور که در ابتدای فصل در مورد اندرو مشاهده کردیم. علت این است که بهره هوشی دانشی را که فرد تاکنون کسب کرده اندازه می‌گیرد. عملکرد خوب در این آزمون‌ها به دلیل دانستن اطلاعاتی است که آن‌ها می‌سنجند.

حافظه کاری برای پیش‌بینی موفقیت از کودکستان تا پایان دبیرستان، گزینه بهتری نسبت به هوشبهر است، چون به‌جای سنجش آموخته‌ها، توانایی یادگیری را اندازه می‌گیرد.

حافظه کاری با مهارت مهم دیگری نیز مرتبط است: کنترل تکانه.

حافظه کاری یک مهارت شناختی بسیار مهم است که ما برای کنترل کردن تکانه‌ها و تصمیم‌گیری‌های صحیح از آن استفاده کرده و به اهداف بلندمدت خود دست می‌یازیم.

هر یک از ناتوانی‌های یادگیری که در این کتاب موردبحث قرار می‌گیرند، منجر به مشکلات متفاوتی می‌شوند. برای مثال ویژگی کودکان نارساخوان، داشتن مشکلاتی در خواندن است، کودکان حساب‌نارسادر ریاضیات مشکل‌دارند، دانش‌آموزان دارای اختلال هماهنگی رشدی (DCD) دچار نقصان‌هایی در مهارت‌های حرکتی هستند، برای مبتلایان به اختلال بیش فعالی/نقص توجه (ADHD) مهار و کنترل رفتارشان مشکل است، افرادی که در طیف اختلالات اوتیسم قرار دارند، از توانایی محدودی در زمینه مهارت‌های زبانی و اجتماعی برخوردارند و کسانی که از اختلال اضطرابی رنج می‌برند به علت افکار مزاحم، حافظه کاری انباشته‌ای دارند.

حافظه کاری نسبت به هوشبهر پیش‌بینی بهتری از موفقیت آموزشگاهی ارائه می‌دهد، چراکه توان یادگیری بالقوه دانش‌آموزان را می‌سنجد نه آنچه را که تاکنون آموخته‌اند.

AWMA به این منظور طراحی شده است که به افراد ناآشنا با آزمون‌های روان‌شناختی، امکان اجرای آزمون را بدهد و به‌این‌ترتیب کودکانی که نیاز مبرم به تشخیص ضعف‌های موجود در حافظه کاری خود دارند، بیش از این مورد غفلت واقع نشوند.

آزمون‌های حافظه کاری که از جملات در آن‌ها استفاده می‌شود، عملکرد این حافظه را به‌طور ساختگی افزایش می‌دهند و به‌این‌ترتیب احتمال دارد وضعیت واقعی حافظه کاری و نقایص آن ناشناخته بماند. در مقابل، آزمون‌های حافظه کاری کلامی موجود در AWMA، از حروف، کلمات و اعداد تصادفی استفاده می‌کنند که فاقد اشاراتی برای افزایش یادآوری است.

گستردگی فرآیند: AWMA از فرآیند گسترده‌ای برای سنجش استفاده می‌کند تا جایی‌که می‌تواند هم برای سنجش کودکان به‌کار رود و هم بزرگسالان. مواد اطلاعاتی که هر شخص می‌تواند به‌یاد آورد و پردازش کند، به نحو پیش‌رونده‌ای افزایش می‌یابد تا اینکه فرد به مشکل بر بخورد.

نمرات AWMA می‌توانند دانش‌آموزانی که نیازمند دریافت کمک‌های ویژه در طول سال‌های تحصیلی خود هستند را، نیز شناسایی کند. بررسی‌های علمی نشان داده‌اند که حافظه کاری، موفقیت در سال‌های تحصیلی، از پیش‌دبستانی تا پیش‌دانشگاهی را پیش‌بینی می‌کند. این موضوع در خصوص همه عناوین درسی از زبان تا ریاضیات، از تاریخ تا هنر صدق می‌کند (کووان و آلووی، ۲۰۰۸).

یکی از ویژگی‌های آزمون‌های حافظه کاری موجود در AWMA، عدم تغییر نتایج آن‌ها با تغییر عوامل محیطی، از قبیل سال‌های تحصیل در پیش‌دبستانی و وضعیت اقتصادی-اجتماعی، است. عواملی که بر آزمون‌های دانش‌مبنا اثرگذار هستند. حافظه کاری توانایی ما برای یادگیری را اندازه می‌گیرد نه آنچه را تاکنون یاد گرفته‌ایم. این آزمون‌ها به‌وسیله دانش هدایت نمی‌شوند، بنابراین توانایی بالقوه یادگیری در فرد را به صورت خالص نشان می‌دهند.

والدین تحصیل‌کرده بیشتر به فرزندان خود آموزش می‌دهند. هر چه بیشتر به آن‌ها آموزش بدهند، آن‌ها نیز بیشتر یاد می‌گیرند و در آزمون‌های هوشبهر، که معمولاً دانش‌بنیان هستند، بهتر عمل می‌کنند. در همان پژوهش (آلووی و همکاران، ۲۰۰۴)،

برخلاف هوشبهر، به نظر می‌رسد نمرات حافظه کاری وابسته به تحصیلات والدین نیست. بنابراین علی‌رغم تفاوت در شرایط محیطی یا گذشته، کودکان می‌توانند توان بالقوه یادگیری یکسانی داشته باشند.

همکاران آلمانی ما (مسرو همکاران، ۲۰۱۰) هنگامی‌که تفاوت‌های میان دانش‌آموزان مهاجر که عموماً در مناطق فقیرنشین سکونت دارند (با شاخص تحصیلات والدین) و دانش‌آموزان بومی نسبتاً ثروتمندتر را بررسی می‌کردند، به الگوی مشابهی دست یافتند. آن‌ها دریافتند که دانش‌آموزان مهاجر با درآمد پایین، هنگامی‌که در AWMA با زبان مادری شرکت می‌کنند، عملکردی هم‌سطح با همسالان بومی خود دارند.

یکی از موارد در WMRS عبارت است از «نیازمند یادآوری‌های دائمی در هر قدم از انجام تکلیف نوشتاری است». معلم کلاس باید در این مقیاس، میزانی که این رفتار از سوی دانش‌آموز سر می‌زند را مشخص‌کرده و سپس امتیاز او را با جدول مرجع موجود در راهنما مقایسه کند. یک کودک ۵ ساله یادآوری‌های بیشتری نسبت به یک کودک ۱۰ ساله نیاز دارد که این واقعیت در نمره WMRS وی نمود می‌یابد.

آزمون وودکوک-جانسون، آزمون رایج دیگری به‌ویژه در شمال آمریکا، برای سنجش توانایی‌های شناختی است و سه خرده‌آزمون در آن هستند که حافظه کاری را می‌سنجند:

اگر نمره دانش‌آموز زیر میانگین باشد (کمتر از ۸۵) دلالت بر نقص حافظه کاری دارد که منجر به مشکلات یادگیری خواهد شد. در نتیجه، این دانش‌آموز می‌تواند به کمک‌ها و خدمات ویژه آموزشی، از قبیل اصلاح برنامه درسی، دسترسی یابد. مدارسی که با استفاده از AWMA، کلاس را غربالگری می‌کنند، قادر به سازگارکردن برنامه درسی خود و تطبیق آن با نقاط قوت و ضعف حافظه کاری دانش‌آموزان هستند.

برخی از آزمون‌های استاندارد سنجش هوشبهر نیز حاوی خرده آزمون‌های اندازه‌گیری حافظه کاری هستند.

شما هرچقدر به مکالمات دانش‌آموزان خود گوش دهید، متوجه وجود مشکلات خواندن در آن‌ها نمی‌شوید، اما هرگاه به یک تکلیف نوشتنی نمره‌ای بدهید که از سطح دانش‌آموز ۲ نمره پایین‌تر است، احتمال دارد که آن دانش‌آموز از مشکلات خواندن رنج ببرد.

نارساخوانی یک ناتوانی ویژه یادگیری است و وجود مشکلات غیرمنتظره در زمینه شناسایی دقیق و/یا روان کلمات، رمزگشایی و هجی‌کردن آن‌ها، مشخصه بارز آن به شمار می‌آید. به نظر می‌رسد در سنین پایین‌تر، مشکلات دانش‌آموزان نارساخوان، بیشتر در برخورد با صداها است و نه معنای کلمات. به همین دلیل است که دانش‌آموزان با نارسایی خواندن به‌عنوان دانش‌آموزانی باهوش و سخنور شناخته می‌شوند، هرچند در نوشته‌های آن‌ها شواهدی در تائید این موضوع دیده نمی‌شود.