کتاب اقتصاد مقاومتی: درآمدی بر مبانی، سیاست‌ها و برنامه عمل(ویرایش دوم)

اقتصاد مقاومتی به زبان ساده، این‌گونه معرفی می‌شود: «اقتصادی که در شرایط دشواری، تهدید و دشمن، بتواند به اهداف خودش برسد.

اهداف مبنایی نظام اقتصاد مقاومتی، در واقع همان مکتب اقتصادی اسلام است و اهداف تفصیلی آن، اهداف اقتصادی انقلاب اسلامی است. برای انقلاب اسلامی سه هدف اصلی اقتصادی مطرح می‌شود: ۱. استقلال اقتصادی؛ ۲. رفاه عمومی؛ ۳. پیشرفت.

اقتصاد اسلامی، مجموعۀ معارفی است که از سه جزء اصلی تشکیل می‌شود: بخش اول، مکتب اقتصاد اسلامی است که در واقع دستورالعمل‌های اقتصادی و زندگی اقتصادی برای همۀ آحاد مردم، دولت، مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان است و همگی در چارچوب احکام مستحب، مکروه و واجب و در واقع به نوعی، احکام اقتصادی است. بخش دوم، معارف اقتصاد اسلامیِ نظام اقتصادی اسلامی است. یک نظام اقتصادیِ اسلامی شکل و ظاهر اقتصادش آن زمانی است که مکتب اقتصادی اجرا‌شده باشد. بخش سوم، علم اقتصاد اسلامی است. علم اقتصاد اسلامی، تبیین‌کنندۀ پدیده‌های اقتصادی و روابط علّی و معلولی بین آن‌هاست

ارزش پول خارجی نسبت به پول ایران که همان نرخ ارز است، یک تیغ دو لبه است. این عدد هرچقدر که بالاتر باشد، به نفع صادرات است و هر قدر که پایین‌تر باشد، به نفع واردات است

ارزش علم، یعنی رشد تکنولوژی؛ ارزش کار، یعنی ارتقای نیروی کار و ارزش بهره‌وری، یعنی کاهش خام‌فروشی؛ و این سه مؤلفه، یعنی نفی سلطۀ غرب؛ یعنی اگر کشورهای مسلمان این الگو را اجرا کنند، دیگر غربی‌ها نه می‌توانند نفت و گازشان را به تاراج ببرند و نه می‌توانند محصولاتشان را به این اقتصادها وارد کنند و این کار منجر به سقوط تمدن غرب می‌شود. در واقع الهام‌بخشی انقلاب اسلامی در جریان بیداری اسلامی، مهم‌ترین خطر برای سقوط تمدن غرب است که علت اصلی خصومت‌های اقتصادی در سال‌های اخیر علیه انقلاب اسلامی است.

در واقع تقویت تولید ملی و جهاد اقتصادی دو بال اقتصاد مقاومتی هستند که فعال‌سازی آن‌ها نیازمند به دسته‌ای از ابداعات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری است. برای این‌که تقویت تولید ملی اتفاق بیفتد و فرهنگ جهادی به فعلیت برسد و از حالت نظر به حالت عمل در بیاید، لازم است که از همۀ ظرفیت‌های موجود استفاده شود.

اگر یک جامعه باشد و این جامعه بر اساس مکتب اقتصادی اسلام رفتار کند، این اقتصاد یک شکل و یک خروجی خواهد داشت که همان «نظام اقتصادی اسلام» است. این نظام، مجموعه‌ای است از ساختارها و سازوکارها و فرایندها که در آن، متغیرهایی تولید می‌شوند. به‌عنوان مثال، در یک نظام اقتصادی اسلامی، یک نرخ تورمی‌ خواهد داشت که می‌تواند صفر و یا بیشتر از صفر باشد و باید دربارۀ آن مطالعه شود. یا یک بهره‌وری و یا یک نرخ اشتغال-بیکاری خواهد داشت و یا یک نرخ بهره بانکی؛ که باز، یا صفر است یا غیر از صفر که دربارۀ آن صحبت می‌شود؛ علم اقتصاد اسلامی این پدیده‌ها را بررسی و تحلیل می‌کند و روابط علّی و معلولی این‌ها را استخراج می‌کند.

استقلال اقتصادی در نگاه حضرت امام و مقام معظم رهبری، بدین جهت اهمیت دارد که به طور کلی در اندیشۀ اسلامی، استقلال اقتصادی مقدمۀ خروج از بندگی طاغوت و استکبار است.

سیاست بیست‌و‌یکم، درمورد گفتمان‌سازی است و این‌که اقتصاد مقاومتی و جهاد اقتصادی باید به گفتمان عمومی کشور تبدیل شود.

سیاست بیست‌و‌یکم، درمورد گفتمان‌سازی است و این‌که اقتصاد مقاومتی و جهاد اقتصادی باید به گفتمان عمومی کشور تبدیل شود.

سیاست بیست‌و‌یکم، درمورد گفتمان‌سازی است و این‌که اقتصاد مقاومتی و جهاد اقتصادی باید به گفتمان عمومی کشور تبدیل شود.

رفتار نامناسب مصرفی، رفتار نامناسب تولیدی و رفتار نامناسب برخی از مسئولین، باعث شد که اثرات تحریم‌ها تشدید شود؛ یعنی تورمی که می‌توانست خیلی کم‌تر از این باشد، در حد بسیار بالا تجربه شد. در مقاطعی کمبود کالای نسبتاً جدی اتفاق افتاد و در مقاطعی هم، بیکاری شدیدی رخ نمود.

در خصوص نوع کالاهای مصرفی، به‌طور نسبی ایران با سه ناکارآمدی یا سه بدرفتاری مواجه است؛ اول بحث اصرار به مصرف کالاهای خارجی است. متأسفانه در ایران دیده می‌شود با وجود این‌که کشور به لحاظ منابع ارزی و مبادلات اقتصادی با خارج از کشور دچار مشکل است، همچنان اصرار جدی بعضی از اقشار برای مصرف کالاهای خارجی دیده می‌شود؛ این یک رفتار نامطلوب است.

مسئلۀ دومی که در خصوص نوع کالاهای مصرفی وجود دارد، اصرار بر مصرف کالاهای لوکس است. در مباحث قبل بیان شد که یکی از الزامات و اقتضائات مکتب اقتصادی اسلام در خصوص الگوی مصرف، کاهش مصرف کالاهای لوکس است؛ به دلیل این‌که مصرف کالاهای لوکس، یعنی تولید کالاهای لوکس و برای تولید کالاهای لوکس، باید بخشی از منابع محدود جامعه و اقتصاد، برای تولید این کالاها اختصاص پیدا کند.

اقتصاد مقاومتی درون‌زا و برون‌گر است؛ یعنی این‌که از قدرت درونی خودش نشئت می‌گیرد، اما به فرصت‌هایی که در خارج از خودش وجود دارد هم توجه می‌کند.

نکتۀ بسیار مهمی است؛ چراکه در سال ۸۶ اقتصاد ایران در سطح بین‌الملل، تقریباً در بهترین وضعیت خود به سر می‌برد و توانسته مقادیر بسیارزیادی نفت را با قیمت نسبتاً بالایی بفروشد و کشورهای غربی به جهت بحران‌های مالی که در سال ۲۰۰۸ اتفاق افتاده بود، آماده‌بودند نهایت همکاری را با کشور ایران داشته باشند و خیلی از کالاهایی را که تحریم بود، به راحتی با قیمت مناسب و حتی به صورت اقساطی، در اختیار ایران قرار می‌دادند.