کتاب بر سفره‌ی توحید

اگر دعای کسی بالا نرفته و مستجاب نمی‌گردد، نقص از طرف دعاکننده است و ازطرف خداوند هیچ نقصی وجود ندارد.

درواقع هر خیر و رحمتی که از عالم بالا نازل می‌شود و به قلب انسان می‌نشیند و در وجودش حاکم می‌شود، نوعی از رزق است.

در رأس ماسوی‌الله، حبّ دنیا قرار دارد که مادر همه مصیبت‌هاست.

به‌واسطه دعا بنده به حضرت قاضی‌الحاجات متصل شده و جریان امور خود را از منبع فیض و سرچشمهٔ جود طلب می‌کند.

إِلَهِی فَلَک الْحَمْدُ أَبَداً أَبَداً دائماً سَرْمَداً

تمام امور مبتنی بر سلسله‌اسبابی است که منتهی به ذات مقدّس ربوبی می‌گردد، و دعا درخواست از آن ذات مقدّس و کلید گشایش تمام قفل‌ها است.

مقام باطن انسان کامل،‌ جان عالم است؛ همان‌گونه‌که روح ما جان بدن ماست

صلوات ما بر اهل‌بیت (ع) موجب تطهیر و تزکیه ماست و نفعش اصالتاً به خود ما بازمی‌گردد.

متأسفانه در بین ما چنین مفاهیم و تعابیری فراموش شده و نهایت درخواست‌های معنوی ما مثلاً گرفتن گذرنامهٔ کربلاست. آری! زیارت حضرت سیدالشهدا (ع) بسیار شرافت دارد، ولی انسان نباید به تقاضای زیارت ظاهری حضرت بسنده کند، باید زیارت ایشان را از خداوند تقاضا کند و آن را مقدمهٔ زیارت خود خداوند قرار دهد و از خداوند زیارتی را بطلبد که باطنش زیارت خود خدا و نظر به اوست.

شرط اساسی مستجاب می‌شود: ۱. دعاکننده واقعاً طالب باشد؛ ۲. فقط از خداوند بخواهد و بر اسباب ظاهری تکیه نداشته باشد تا زمینه استجابت فراهم گردد.

راه برقراری ارتباط و انُس‌گرفتن با خداوند در گفتگو با خداست که گاهی تعریف و تمجید از حضرت سبحان و گاهی بیان ضعف و فقرِ وجودی خویش و البته گاهی هم بیان تقاضای مناسب است.

زبان حال شخص در صلوات این است که: «خداوندا، در حق ما مسلمانان و شیعیان ترحم کن و به فریاد ما برس؛ اما چون ما آبرویی نداریم که برای خود چیزی طلب کنیم، به‌واسطهٔ پدر بر ما ترحم کن که ما عیال و فرزندان او هستیم.»

وقتی دیدِ انسان این‌گونه شود و به فقر و ناتوانی خود و قدرت و توانایی الهی معترف باشد،‌ آن‌گاه در حقیقت به خداوند پناهنده شده است. پس پناه‌بردن یک کار قلبی است، انسان ناتوان و ضعیف به ذُلّ عبودیّت و عزّ ربوبیّت معترف است و همیشه با حال تضرّع و التماس لسانش به یارب یارب در درگاه الهی گویا است.

مراد از دل و قلب، نفس انسان است. براساس روایات،‌ هر انسانی علاوه بر دو چشم سَر، چشمی باطنی و درونی دارد که از آن به «عین‌القلب» تعبیر می‌شود. «بصر» و «دیده» به چشم بینا گفته می‌شود و اگر این «عین‌القلب» (چشم دل) گشوده شد و انسان توان دیدن حقایق را یافت به آن بَصَرالقلب (دیدهٔ دل) می‌گویند.

آرام‌گرفتن دل به این مضامین عالی توحیدی، آسان نیست؛ ولی همین‌که نگاه انسان توحیدی شود، آهسته‌آهسته انسان به‌سمتی پیش می‌رود که دیگر هیچ مؤثری در عالم به‌غیراز خدا نمی‌بیند و می‌فهمد: «لا مُؤَثِّرَ فی الوُجُودِ اِلاَّ اللّه»

اصل دعا، اُنس‌گرفتن با خداوندمتعال و اتصال به او است؛ گرچه صحبت با خداوند، یکی از مهم‌ترین مظاهر ذکر و ارتباط با حضرت معبود و نزدیک‌شدن به او نیز هست.

بزرگان فرموده‌اند که مناجات شعبانیه، جزء منابعی است که در باب سلوک و عرفان می‌توان از آن بسیار بهره برد.

ذکر صلوات اولاً ترکیب بین ذکر خدا و ذکر رسول‌خداست و ثانیاً در گفتن لفظ «اللّهم» حال تقاضا و حالت خضوع و خشوع نسبت به خداوندمتعال نهفته است. لذا اگر آدمی با حضور قلب «اللّهم» بگوید، ناخودآگاه به مقام عبودیّت خود در برابر حضرت حق نیز توجه کرده است.

اگر دعای کسی بالا نرفته و مستجاب نمی‌گردد، نقص از طرف دعاکننده است و ازطرف خداوند هیچ نقصی وجود ندارد.

از این دعا باید درس بگیریم و در طلب حاجت همواره عالی‌ترین مراتب را از خداوند بطلبیم. گاه ما می‌پنداریم که شایسته این مقامات نیستیم و آن را از خداوند تقاضا نمی‌کنیم. ولی حق این است که اگر نظر به قابلیت و شایستگی ما باشد ما شایسته هیچ‌چیز نیستیم و نباید هرگز هیچ دعایی کنیم و اگر نظر به کَرم الهی باشد و توجه کنیم که ما گداییم و گدا مجانی‌طلب است، دیگر وجهی ندارد که در گدایی کم بطلبیم و به کم قانع باشیم.

در این مناجات آمده است که ما در محضر الهی هم نیاز داریم و هم ناز داریم، مانند این کلام که از ائمه (ع) آموختیم و به خداوند می‌گوییم اگر از ما بپرسی چرا گناه کردی ما هم می‌گوییم تو چرا نبخشیدی؟»

برای زنده‌ماندن روح، همین نمازهای واجب کافی است چنان‌که برای زنده‌ماندنِ بدن آدمی نیز تنها آب‌ونان کفایت می‌کند؛ اما اگر قرار بر رشد و تکامل باشد، روح انسان نیز به خوراکی‌های معنوی متعدّد از انواع اذکار و نمازها و ادعیه نیاز دارد که در شریعت به‌مثابهٔ انواع غذاهای رنگین یک سفره، بیان شده است.

باران رحمت خداوند همواره از آسمان جاری است و اگر ما بهره‌ای از این باران نداریم بدین‌جهت است که ظرف وجودمان واژگون است! ما با دعای خود کاری نمی‌کنیم که باران به جریان بیافتد؛ بلکه با دعاکردن درحقیقت کاسه وجود خویش را به‌سوی آسمان می‌گردانیم.

اجمالاً صلوات یعنی «خداوندا، از خزانهٔ بیکران خود بر رسول‌خدا و اهل‌بیت (ع) آن حضرت، رحمت و برکت و خیر نازل و جاری فرما».

مرحوم علامه آیت‌الله حسینی طهرانی در این باره می‌فرمایند: «جهنم، باطن دوری از خداست و هر کسی از خدا حتی به‌اندازه یک سر سوزن دور است، حتماً بهره‌ای از جهنم دارد؛ و فقط انسان کامل صددرصد از آن رها می‌شود.»

جهنم، باطن دنیاست، همه باید از این جهنم عبور کنند و به بهشت برسند. راه رسیدن به بهشت این است که انسان به این دنیا بیاید ولی دل‌بستگی به آن پیدا نکند تا سبب دوری او از خداوند نشود. آن‌هایی که به این دنیا می‌آیند و به آن آلوده نمی‌شوند، همان‌هایی هستند که در عالم ملکوت هنگام عبور از صراط سر سوزنی نمی‌سوزند؛ و به تعبیر دیگر اینها کسانی هستند که فطرت اولیهٔ خود را -که فطرت الهی است و در آن فطرت انسان از غیرخدا کاملاً بریده و به احدی دل‌بستگی ندارد- تا آخر زندگی‌شان در این دنیا حفظ می‌کنند و لغزشی ندارند

«شُکر» و «سپاس» همیشه در مقابل انجام کار قرار می‌گیرد. وقتی کسی کاری برای ما انجام می‌دهد، از او تشکر می‌کنیم. ولی هیچ‌وقت در مقابل صفات نیکو از کسی تشکر نمی‌نمائیم و نمی‌گوییم: من از شما بابت قد بلند یا زور زیاد یا خط زیبایی که داری، تشکر می‌کنم. در این‌گونه موارد معمولاً از «مدح» و «ستایش» کمک می‌گیریم و می‌گوییم تو را بر این خط زیبا یا قد بلند مدح می‌کنم و می‌ستایم.

ائمه اطهار (ع) در آداب دعا دستور فرموده‌اند: برای عرض حاجت و تقاضا به خداوند، ابتدا حمد و ثنای الهی را بیان کنید یا صلوات بر رسول خدا و اهل‌بیت (ع) بفرستید و سپس حاجت خود را مطرح کنید و سپس در پایان دعا صلوات فرستاده و با صلوات یا با شُکر و تمجید و تحمید خاتمه دهید.

مناجات شعبانیه ازاین‌دست دعاهاست که اگر کسی در آن تأمل کند، بسیاری از شبهات در باب غایت سلوک الی‌الله و معرفةُالله برایش حل می‌شود.

ما باید این معارف عمیق را از ادعیهٔ اهل‌بیت (ع) بیاموزیم و اگر تعلیم و آموزش ایشان نبود در شرایط عادی هیچ‌گاه ادراک ما به این افق راه نمی‌یافت. معمولاً به فکر ما نمی‌رسد که مثلاً امام‌رضا (ع) را نزد خدا واسطه قرار دهیم تا برای ما شفاعت نمایند تا به محل قدس الهی یعنی آنجایی که هیچ مخلوقی در آن راه ندارد، برسیم؛ چراکه چنین چیزی را اصلاً تصور نمی‌کنیم و اگر تصور کنیم آن را ممکن نمی‌دانیم