بریده‌هایی از کتاب امام جعفر صادق (ع)

همسرم، حضرت امام محمد باقر (ع)، یک بار به من فرمودند: «ای اُم فروه! من در هر شبانه‌روز هزاربار از پیشگاه خداوند برای شیعیانم آمرزش می‌طلبم؛ زیرا ما با آگاهی و یقین بر این نکته که هرچه [اندوه یا مصیبت] به ما می‌رسد، پروردگار آن را می‌بیند، شکیبایی می‌ورزیم، حال آن‌که شیعیان ما، باوجود برخوردار نبودن از چنین دانایی و یقینی، صبر می‌کنند و استقامت می‌ورزند.»

پرداخت زکات برای آن است که خدای یگانه، تأمین نیازمندیها و زندگانی فقیران را از داراییهای ثروتمندان مقرر داشته و اگر همین‌مقدار تعیین‌شده برای نیازمندان بسنده نمی‌بود، حتماً میزان و مقدار زکات را بیشتر تعیین می‌فرمود؛ بنابراین، تنگدستیهای ناداران و نیازمندان، به‌سبب پرداخت‌نکردن حقوق واجب از سوی ثروتمندان و پولداران است [نه به‌خاطر کم‌بودن میزان زکات.]

شفاعت ما (امامان) به کسی‌که نماز را سبک بشمارد، نمی‌رسد!

حضرت امام جعفر صادق (ع)، در رهنمود زیبای دیگری، چهار ویژگی از اخلاق پیامبران را برمی‌شمارد: نیکی‌کردن، بخشایشگری و سخاوت، پایداری و شکیبایی در برابر گرفتاریها و رعایت حقوق مؤمنان.

منصور (خلیفهٔ عباسی) به آن حضرت نوشته بود که: «چرا مانند دیگران نزد ما نمی‌آیی؟» امام (ع) در پاسخ وی چنین نوشتند: - نه چیزی دارم و نه کاری کرده‌ام که به‌خاطر آن بیمناک باشم. تو هم که اهل تقوا و معنویت و آخرت نیستی که بدین‌وسیله به تو امید ببندم. از سوی دیگر، نعمتی هم در تو نمی‌بینم که برای آن به تو شادباش و تهنیت بگویم. همچنین این پُست و مقام را نیز برای خویشتن مصیبت نمی‌دانی تا بتوانم به تو تسلیت بگویم! پس، چرا نزد تو بیایم؟! چندی بعد منصور در نامه‌ای دیگر و در پاسخ به آن حضرت نوشت: - خُب، بیایید و ضمن گفت‌وگو و رفت‌وآمد، ما را پند دهید و نصیحت کنید. و بار دیگر آن بزرگوار به منصور نوشتند: - می‌دانی، هرکس اهل دنیا باشد که تو را نصیحت نمی‌کند. هرکس هم اهل آخرت باشد که هرگز نزد تو نخواهد آمد!

بدان که کار خوب از هر کسی خوب است؛ اما از تو به‌دلیل وابستگیت به خاندان رسالت، بهتر و زیباتر است. همچنین توجه داشته باش که کار بد از هر کسی بد است؛ ولی از تو به‌خاطر همین وابستگی، زشت‌تر و ناپسندتر است.

نامم عمار ساباطی است. یک بار که به حضور امام جعفر صادق (ع) رسیده بودم، پرسشی در ذهنم شکل گرفت. هم ازاین‌روی، از آن بزرگوار پرسیدم: - ای فرزند رسول خدا! مردی تجارت می‌کند درحالی که اگر خود اجیر دیگران شود، سهمی از تجارت به او می‌دهند. [آن که خود تجارت کند بهتر است یا شخصی که اجیر دیگری شود و برای او کار کند؟] ایشان با تأکید پاسخ دادند: - خود را اجیر نکنید و روزی را از خدا بخواهید و خود تجارت کنید؛ زیرا اگر کسی اجیر دیگران شود، [درِ افزایش] روزی را بر خود بسته است. [چراکه در واقع روزیِ خود را به همان کارمزدی که می‌گیرد، محدود می‌سازد.]

رییس مذهب والای تشیع، کفر را بر سه پایه استوار می‌داند: حرص، تکبر و حسد و می‌فرماید: حرص بود که آدم را واداشت تا میوهٔ درختی را که از خوردنش منع شده بود، بخورد! تکبر بود که ابلیس را واداشت از فرمان خداوند مبنی بر سجدهٔ آدم سر باز زده و روی برتابد! و حسد بود که با خودنمایی در دل فرزندان آدم، سبب شد تا یکی [قابیل] دیگری [هابیل] را بکشد!

حضرت صادق (ع) خدمتگزارشان را پیِ انجام کاری فرستاده‌اند. ساعتی گذشته است؛ اما هنوز از وی خبری نیست. او هیچ‌گاه این‌قدر دیر نمی‌کرده. امروز، زمان بازگشتش بسیار به درازا کشیده شده است! به همین سبب، امام (ع) خودشان به جست‌وجوی او می‌پردازند و سرانجام می‌بینند که خدمتگزار با خیال راحت در گوشه‌ای به خواب رفته است. امام‌صادق (ع) نگاهی به او می‌اندازند، سپس به‌آرامی بالای سرش می‌نشینند و شروع به باد زدن او می‌کنند. ناگهان خدمتگزار امام، دیده از خواب می‌گشاید، بلند می‌شود، می‌نشیند و با شرمساری و پشیمانی سرش را پایین می‌اندازد! امام ششم (ع) مهربانانه به وی می‌نگرند، لبخندی بر لب می‌آورند و به او می‌فرمایند: - شایسته نیست که هم شب بخوابی و هم روز. شب بخواب و روز کار کن.

هرکس کهنه نداشته باشد، نو هم نخواهد داشت

- اکنون تو می‌توانی هرچه که می‌خواهی، از فرزندم بپرسی. اندکی اندیشیدم، سپس رو به حضرت جعفر صادق (ع) کرده و پرسیدم: - ای نوهٔ پیامبر خدا! لطفاً به من بفرما که خنده از کجا سرچشمه می‌گیرد؟ امام‌صادق (ع) با این‌که در آن‌زمان سن‌وسال زیادی نداشت، درست مثل بزرگان، نگاهی به من انداخت و فرمود: - [باید دانست که] خِرد از قلب، نگرانی و ناراحتی از کبد، نفَس از ریه و خنده از طحال (سپرز) سرچشمه می‌گیرد.

پزشک مسیحی که به حضور امام جعفر صادق (ع) رسیده بود، رو به آن بزرگوار کرد و پرسید: - آیا در کتاب آسمانی شما، قرآن و در میان دستورات پیامبرتان، چیزی از مسائل پزشکی هم وجود دارد؟ حضرت فرمودند: - قرآن به ما رهنمود می‌دهد که: بخورید و بیاشامید؛ ولی زیاده‌روی نکنید. یکی از آموزه‌های پیامبر ما هم این است که زیاده‌روی در خوردن، سرچشمهٔ همهٔ دردها و پرهیز از پُرخوری ریشه و اصل هر دارو به شمار می‌رود. پزشک مسیحی با شگفتی سری تکان داد و گفت: - به خدا سوگند، کتاب آسمانی قرآن و دستورهای گرانقدر پیامبرتان، حرف دیگری برای طب جالینوس باقی نگذاشته است.

امامِ به‌حقِ ناطق، حضرت جعفر صادق، که برترین درودهای شایسته و لایق، در همهٔ لحظه‌ها و دقایق، نثار پیشگاه ایشان باد، بر این باور است که: «همهٔ خیرها، در سه چیز گرد آمده است: نگاه، سکوت و سخن. پس هر نظری که فایده‌ای در آن نهفته نباشد، اشتباهی بیش نیست. هر سکوتی که اندیشیدن در آن نباشد، غفلت است و هر کلامی که ذکری در آن نباشد بیهوده است. آنک، خوشا به حال کسی‌که نظرش عبرت، سکوتش فکرت و کلامش ذکر باشد. کسی‌که بر گناه خویشتن بگرید [و توبه کند و از آن بپرهیزد] و مردمان نیز از شرّ وی در امان باشند.»

و از رسول خدا (ص) روایت فرمود: «تا آن هنگام‌که مؤمنان، نمازهای خویش را در اول وقت به‌جای می‌آورند، شیطان از آنان هراسان است؛ اما همین که آن را از وقت گذراندند، شیطان نیز بر آنان دلیر و [چیره] می‌شود و آنها را به‌سوی گناهان بزرگ می‌کشاند.»

«هرکس حیا نداشته باشد، ایمان نخواهد داشت! هرکس حساب [و کتاب] و اندازه را نگاه ندارد، از دارایی برخوردار نخواهد ماند! هرکس کهنه نداشته باشد، نو هم نخواهد داشت!» سپس حضرت با تبسمی زیبا به چهرهٔ آن مرد نگریستند و فرمودند: - بنابراین لباس نو را باید با [استفاده از] جامهٔ کهنه نگهداری کرد.