بریده‌هایی از کتاب شکستن امواج؛ سینمای لارس فون تری یه

ملانکولیا که در بین همان یک درصد ــ اقلیت کوچک سفید ثروتمند ــ اتفاق می‌افتد، حقیقتی بسیار تلخ و نومیدکننده به ما یادآوری می‌کند. فیلم به ما نشان می‌دهد این گروه بسیار مرفه ترجیح می‌دهند همهٔ جهان نابود شود تا این‌که از کوچک‌ترین بخش ثروت، قدرت و امتیازات‌شان بگذرند.

فون تری‌یه در مصاحبه‌های متعددی دربارهٔ خاستگاه و گسترهٔ آثارش توضیح می‌دهد: «وقتی فرد در زندگی واقعی در معرض تهدیدهای متعدد قرار می‌گیرد، باید دست به خلق نوعی زندگی و هستی خیالی بزند، زیرا در این زندگی خیالی می‌توانید چیزهایی را مهار کنید که در زندگی واقعی هیچ کنترلی روی‌شان ندارید. فکر می‌کنم این می‌تواند دلیل نسبتاً خوبی برای آفرینش قصه باشد.» (بیورکمن، ۲۰۰۳: ۱۹)

احتمالاً یکی از مشخص‌ترین منابع الهام‌بخش غیرسینمایی فون تری‌یه آثار ریچارد واگنر هستند. در زمان ساخت عنصر جنایت، فون تری‌یه با پخش موسیقی واگنر سر صحنهٔ فیلم‌برداری تلاش کرد آن را به «رویداد و تجربه» ای هنری بدل کند. (بیورکمن، ۲۰۰۳: ۹۶)

برای لارس فون تری‌یه، تلاش برای رسیدن به اصالت در هنر سینما عبارت است از کشف و به کارگیری ظرفیت این فرم هنری برای دست‌یابی به ابزاری برای فرار از تسلط ارزش‌های فرهنگ بورژوایی و عادت و ابتذال زندگی روزمره

برای لارس فون تری‌یه، تلاش برای رسیدن به اصالت در هنر سینما عبارت است از کشف و به کارگیری ظرفیت این فرم هنری برای دست‌یابی به ابزاری برای فرار از تسلط ارزش‌های فرهنگ بورژوایی و عادت و ابتذال زندگی روزمره.

آگاهانه‌ای به طیف گسترده‌ای از فیلم‌هایی بسیار متفاوت با یکدیگر همچون آینه (آندری تارکوفسکی، ۱۹۷۵) و نشانی از شر (اُرسن ولز، ۱۹۵۸) دیده می‌شود

آثار فون تری‌یه، به عنوان یک هنرمند، تنها محدود به فیلم سلولوئید نمی‌شود و در بسیاری از جالب توجه‌ترین پروژه‌های سینمایی‌اش، ترکیبی از فیلم و تکنولوژی‌های ویدیو و دیجیتال دیده می‌شود بنابراین همچنان که فیلم‌های بیشتری می‌سازد، بحث اصالت سینمایی به‌تدریج در حال کمرنگ‌تر شدن بوده است.

دنیای سینما ذاتاً تصنعی و تخیلی است.

کنکاش در تضاد بین اصیل و ساختگی که الهام بخش فون تری‌یه و تغذیه‌کنندهٔ خلاقیتش

از نگاه فون تری‌یه هویت انسانی تلاشی برای برقراری ارتباط مناسب با اصول «نیکی» و دور شدن از «شر» است و فیلم‌هایش بر دشوار بودن این پویاییِ ظاهراً اخلاقی دلالت می‌کنند.

فون تری‌یه پیوسته در تلاش بوده تا نشان دهد اهمیت سینما از یک سو به واسطهٔ عدم ارتباط آن با «واقعیت» و از سوی دیگر به خاطر رابطهٔ شگفت‌انگیزش با فرایند ناخودآگاهانهٔ فانتزی و همذات‌پنداری است.

آن‌گونه که فون تری‌یه در آثارش نشان می‌دهد، دنیای سینما ذاتاً تصنعی و تخیلی است.

همان‌گونه که خود فون تری‌یه اشاره کرده: «برای من دزدیدن از سینما همانند استفاده از حروف الفبا در زمان نوشتن است.»

برای واگنر، پیش‌درآمد اپراتیک اهمیتی بنیادین دارد زیرا بیانگر ماهیت احساسی و روایی دراماتیک قطعه و منتقل‌کنندهٔ آن به مخاطب است. تأکید بر بیان احساسی به طور کلی قلب تپندهٔ فیلم‌های فون تری‌یه است و به شکل کاملاً بارزی در سه‌گانهٔ «قلب طلایی» ــ شکستن امواج، احمق‌ها و رقصنده در تاریکی ــ دیده می‌شود؛

البته واگنر الهام‌بخش، مرشد و دوست فردریش نیچه نیز بود که فون تری‌یه عمیقاً تحت‌تأثیر نظرات فلسفی‌اش بوده است. یکی از دغدغه‌های اساسی نیچه که در آثار فلسفی‌اش دیده می‌شود، مسائل اخلاقی و رابطهٔ بین خیر و شر است.

همچون فون تری‌یه، استریندبرگ نیز در آثارش، به زن‌ستیزی متهم شده است ــ برخی از منتقدان شکستن امواج و دیگر فیلم‌های سه‌گانهٔ «قلب طلایی» را سادیستی و زن‌ستیز خوانده‌اند. (وینترز ۱۹۹۶؛ اسکالن و گارین ۱۹۹۷؛ رومنی ۲۰۰۴)

در بین کارهای متأخرتر، هم داگویل و هم مندرلی، با محتواهای شدیداً تئاتری، طراحی صحنهٔ مینیمالیستی و برداشتی خاص از عنصرهای سینمایی مانند لوکیشن و شکل‌های نمایش، آشکارا دارای فرم و ساختاری برشتی هستند.