کتاب حج، سلوک خداجویان

در فرهنگ قرآن، تنها به منکران خداوند کافر گفته نمی‌شود، بلکه بی‌توجّهی به هر یک از احکام مهمِّ دین اسلام، انسان را از مدار ایمان خارج می‌کند و در مسیر کفر و الحاد قرار می‌دهد.

امام صادق (ع) در این زمینه می‌فرماید: «لَیسَ مِنَّا مَن تَرَکَ دُنیاهُ لِآخِرَتِهِ وِلاَآخِرَتَهُ لِدُنیاهُ» از ما نیست کسی که دنیا را فدای آخرت و آخرتش را فدای دنیا کند.

در روایات آمده است،‌ کسانی که تا لحظهٔ مرگ حج را رها کنند و این وظیفهٔ مهم را انجام ندهند و از دنیا بروند، روز قیامت با کافران محشور می‌شوند.

امام صادق (ع) در پایان حدیث فرمودند: چهار ماه بر حاجی گناه نوشته نمی‌شود و یکسره نیکویی‌های او ثبت می‌گردد، مگر آنکه گناه کبیره‌ای مرتکب شود

حاجیان در عرفات نصف روز می‌مانند و در این مدّت کم می‌توانند راه صد ساله را طی کنند.

عرفه شناخت این حقیقت است که موجودی جز خداوند در این جهان نیست و بقیهٔ موجودات جلوه‌ای از وجود باری‌تعالی هستند.

در عرفات انسان به حقیقت قرآن، نبوّت، امامت و معاد عرفان پیدا می‌کند. در آنجا همه چیز یافتنی است، نه دانستنی! و آنچه برای انسان مفید است، یافتنی‌هاست.

شیعیان علی (ع)، آنانند که در اکرام و احسان و گرامی داشت برادران مؤمن خویش به علی (ع) اقتدا می‌کنند.

همانگونه که خداوند تعالی همیشه به بندگان خویش نیکی و خوبی می‌کند، آنان نیز به همدیگر نیکی و خوبی می‌نمایند و به دنبال فسادانگیزی و شرّ و بدی نیستند؛ چرا که خداوند مفسده‌انگیزان را دوست نمی‌دارد

کسی که حجّة‌الاسلام (حجّ واجب)‌ بر ذمّه‌اش باشد و موفّق به انجام آن نشده باشد،‌ واجب است پیش از مرگ خود به انجام آن وصیت کند. و بر ورثهٔ او واجب است حج‌ّ او را از اصل باقیماندهٔ اموال وی ادا کنند، هرچند وصیّت نکرده باشد.

درک معارف دین تقلیدی نیست

کسانی که ایمان تقلیدی دارند، ممکن است در عدالت خداوند شک کنند و اگر در این زمینه تلاش علمی نکنند، ایمان تقلیدی آنان را نابود می‌کند تا جایی که در عقایدی چون نبوّت، امامت و معاد نیز شک می‌کنند.

پایان می‌یابد و حاجی باید سعی کند تا امیدش به یأس مبدل نشود. بهترین دستاورد حاجی از وقوف در منی، حاکم کردن خدا بر دل و جان خویش است. اگر حاجی به این امر موفق نشد، باید دست کم سعی کند محبت خدا را در دل خود جای دهد، اگر این هم میسر نشد، باید بکوشد اخلاق نیکو در خود ایجاد کند. اگر حاجی نتوانست در منی این فضایل را کسب کند، حجّ او برایش بهره‌ای نداشته است. نشانهٔ اینکه اعمال حاجی در منی دستاورد معنوی داشته، این است که وجود او از رذایلی چون غیبت، تهمت، پرخاشگری، ربا و رشوه‌خواری و ظلم به مردم و مانند آن پاک می‌شود و به جای آن فضایلی چون خیرخواهی، نوع دوستی، حق طلبی، عدالت جویی و مانند آن در وجود او پا می‌گیرد.

می‌شوند؟ امام صادق (ع) در پایان حدیث فرمودند: چهار ماه بر حاجی گناه نوشته نمی‌شود و یکسره نیکویی‌های او ثبت می‌گردد، مگر آنکه گناه کبیره‌ای مرتکب شود.»

بنابر این، اصول دین را باید با استدلال قبول کنیم. اینها همه «دانستنی» است و این معارف دانستنی در تعالی انسان اثر چندانی ندارد و نمی‌تواند انسان را در جزر و مدهای زندگی حفظ کند؛ آن چیزی که انسان را در برابر مشکلات حفظ می‌کند، یافتنی‌هاست!

در فرهنگ قرآن، تنها به منکران خداوند کافر گفته نمی‌شود، بلکه بی‌توجّهی به هر یک از احکام مهمِّ دین اسلام، انسان را از مدار ایمان خارج می‌کند و در مسیر کفر و الحاد قرار می‌دهد.

«یأتِی عَلَی النَّاسِ زَمَانٌ یکُونُ فِیهِ حَجُّ المُلُوکِ نُزهَةً وَ حَجُّ الأغنِیاءِ تِجَارَةً وَ حَجُّ المَساکِینِ مَسألَةً» زمانی می‌رسد که بزرگان امّت من برای تفریح و ثروتمندان برای تجارت و فقیران نیز برای ریا و به دست آوردن عنوان و اعتبار به حج می‌روند.

اگر مسلمانان هنگام انجام مناسک حج، به روح و اسرار آن واقف باشند و به جنبه‌های نمادین آن نیز توجّه کنند، می‌توانند درس‌های تربیتی ارزنده‌ای در زمینه‌های خداشناسی، پیامبرشناسی و انسان شناسی از آن فرا گیرند.

داشتن حضور قلب هنگام انجام دادن اعمال حج از الطاف بزرگ الهی است و اگر کسی بتواند از این لطف خداوند بهره‌برداری کند و اعمال حج را با توجّه کامل به خداوند انجام دهد، به سرّ حج دست یافته است.

در حدیث دیگری از حضرت علی (ع) نقل شده که می‌فرمایند: «... حجّ خانهٔ خدا و عمره، فقر را از آدمی می‌زداید، گناهان را پاک می‌کند و بهشت را واجب می‌گرداند.»