کتاب عالم هیچکاک نوشته شهید سید مرتضی آوینی است. این کتاب تصصویر متفاوتی از آوینی به ما می‌دهد تصویر یک منتقد و نظریه‌پرداز سینما.

درباره کتاب عالم هیچکاک

این کتاب یکی از جامع‌ترین مقالات سینمایی سید مرتضی آوینی در باب ماهیت سینما است که در اواسط سال ۱۳۷۱ نوشته شده است. او در این مقاله به اهمیت قصه و قصه گویی در سینما، تفاوت قصه در دنیای گذشتگان و جهان مدرن، نسبت سینما با هنرهای دیگر از جمله رمان، نقاشی و موسیقی، اقتضائات سینما و رابطه‌ی آن با مخاطب و موضوعات اساسی دیگر می‌پردازد و با دقت و ظرافت نظریات خود درباره‌ سینما را به شکلی منظم بیان می‌کند. عالم هیچکاک به تعبیری دربردارنده‌ منظومه‌ فکری آوینی در باب سینما است.

خواندن کتاب عالم هیچکاک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به تمام علاقه‌مندان به سینما پیشنهاد می‌کنیم

درباره شهید سید مرتضی آوینی

سید مرتضی آوینی معروف به کامران آوینی متولد۲۱ شهریور ۱۳۲۶ در شهر ری است که در ۲۰ فروردین ۱۳۷۲ در فکه به شهادت رسید. کارگردان فیلم مستند و روزنامه‌نگار حوزه فرهنگی اهل ایران بود. مجموعه فیلم‌های مستند تلویزیونیِ او درباره جنگ ایران و عراق با نام روایت فتح شناخته‌شده‌است. آن‌چه از آوینی در ذهن همه باقی‌مانده است صدای گرم او در روایت فتح است.

از اولین کارهای او در گروه جهاد می‌توان به مجموعه شش‌روز در ترکمن صحرا، سیل خوزستان و مجموعهٔ مستند خان‌گزیده‌ها اشاره کرد.

با پایان جنگ و در فاصله سال‌های پایان جنگ و تأسیس مؤسسه روایت فتح، آوینی فعالیت هنری- مطبوعاتی را تجربه کرد. او در این دوره به سینما، هنر، فرهنگ واحد جهانی و مواجهه آن با مسائل مختلف فکر می‌کرد. حاصل همه آن فکر کردن‌ها، تحقیق‌ها و مباحثات، نوشته‌هایی است که از او به جا مانده. تأملاتی در ماهیت سینما که در فصل‌نامه فارابی به چاپ رسید و بعد مقالاتی با عناوین جذابیت در سینما، آینه جادو، قاب تصویر، زبان سینما و… که از فروردین سال ۱۳۶۸ در ماهنامه سوره منتشر می‌شد. مجموعه این مقالات در کتاب آینه جادو که جلد اول از مجموعه مقالات و نقدهای سینمایی اوست جمع‌آوری شد.

بخشی از کتاب عالم هیچکاک

«دوست من! تو اصلاً واقعیت را نمی‌شناسی و علی‌رغم استعداد بسیار در نویسندگی، این عیب بسیار بزرگ را هم داری که می‌انگاری هر واقعه‌ای که از ذهن تو تراوش کند برای تماشاگر باورپذیر است... حال آن‌که چنین نیست. زنی وانمود می‌کند که قصد خودکشی دارد، اما در واقع دیگری را به جای او از بالای برج کلیسا به زیر انداخته‌اند و در عین حال بادقت، از مدت‌ها پیش، شاهدی همچون «اسکاتی فِرگوسن» را برای این حادثهٔ ساختگی برگزیده‌اند که از ارتفاع می‌ترسد و بنابراین، امکان پژوهش در چگونگی وقوع این ماجرا را نخواهد داشت! آخر، این راهی که «الستر» برای کشتن همسر خویش یافته، چگونه به عقل تو خطور کرده است؟»... و سخنانی از این قبیل.

اما سرگیجه یکی از بهترین فیلم‌های هیچکاک و از بزرگ‌ترین آثار تاریخ سینماست، و این درست همان‌جاست که از یک سو سینما از ادبیات تمایز پیدا می‌کند و از دیگر سو «قصه‌های هیچکاکی» از داستان‌های متعارف. هیچکاک به‌خوبی می‌داند که فیلم، علی‌رغم آن‌که متکی به داستان است، اما ماهیتاً پدیداری متفاوت است. تماشاگر فیلم سرگیجه اصلاً به این امر که داستان فیلم منطقی است و یا نه، توجه پیدا نمی‌کند. فضای فیلم آن‌چنان باورپذیر و مسحورکننده است که مثل یک رؤیای شبانه، انسان را به یک عالم سمبُلیک و سوررئالیستی می‌برد، در عین آن‌که همه‌چیز را کاملاً واقعی می‌پندارد. و راستش این‌که برای عبور از «سطح واقعیت» و نفوذ به باطنِ عالم چاره‌ای هم جز این نیست، چرا که این عالمِ ظاهر همچون درختی است که ریشه در «راز» دوانده است. ثمر این درخت نیز چیزی جز «راز» نیست، که البته این حقیقت به‌ناگزیر از بشر جدید که با چشمِ سَر به جهان می‌نگرد پنهان می‌ماند. سرگیجه فیلمی رازآمیز است که داستانش در فضایی ماورایی و ترانس‌فیزیکال۲ اتفاق می‌افتد. مقصود هیچکاک آن نیست که تماشاگرش را در این فیلم به یک نتیجهٔ فلسفی ـ متافیزیکی ـ برساند. او عامدانه فضایی را در اختیار تماشاگر قرار می‌دهد که در آن ناگزیر از تجربهٔ احساسات ماورایی است: آن‌چه که در فرهنگ علم‌زدهٔ جدید «حس ششم» خوانده می‌شود، نوعی ارتباط روحی و ترانس‌فیزیکی است که انسان با جهان اطراف خویش دارد. هیچکاک در بسیاری از فیلم‌هایش تماشاگر را به این تجربهٔ درونی فرامی‌خواند.

بریده‌هایی از کتاب عالم هیچکاک