کتاب نوش و نیش

ای علی، هرگاه بندگان با نیکی کردن، به آفریدگار خویش نزدیک شوند، تو با خردورزی به او نزدیک شو تا از آنان پیشی گیری. به درستی که ما گروه پیامبران با مردم به اندازه عقل‌هایشان سخن می‌گوییم.

اگر کسی توانایی آن را دارد که هشت ساعت در روز کار کند اما فقط دو ساعت به این مهم بپردازد و باقی را به فراغت بگذراند عمر خود را هدر داده است. حس چنین کسی در قیامت تنها و تنها دست ندامت گزیدن و افسوس خوردن بر عمر و فرصت از دست رفته است.

و دنیا سرایی است که پیوسته دست به دست می‌گردد. آنچه از آن تو باشد، سرانجام به تو خواهد رسید، هر چند، ناتوان باشی و آنچه بر زیان توست، دفعش نتوانی کرد، هرچند نیرومند باشی.

خدایا مرا این عزّت بس است که بنده تو باشم و برایم این افتخار کافی است که تو پروردگار من باشی، تو آنچنانی که دوست دارم، مرا هم چنان کن که دوست داری.

پادشاهی چون قرین عدالت باشد، با وجود کفر باقی می‌ماند، و اگر قرین جور و ستم باشد، با وجود ایمان (نیز) باقی نمی‌ماند.

حضرت امام رضا (ع) فرمود: " لَا یجْتَمِعُ الْمَالُ إِلَّا بِخِصَالٍ خَمْسٍ بِبُخْلٍ شَدِیدٍ وَ أَمَلٍ طَوِیلٍ وَ حِرْصٍ غَالِبٍ وَ قَطِیعَةِ الرَّحِمِ وَ إِیثَارِ الدُّنْیا عَلَی الْآخِرَةِ". مال و ثروت جمع نشود، مگر با داشتن پنج خصلت: بخل شدید، آرزوی دراز، آزمندی چیره (بر جان)، رسیدگی نکردن به خویشان و برگزیدن دنیا بر آخرت.

و بدان، که دنیا سرای بلاهاست. کسی را در آن، ساعتی آسودگی نیست، جز آنکه آسودگی‌اش سبب حسرت و دریغ او در قیامت گردد. بدان این دنیا سرای ابتلاست. اگر اهل دنیا ساعتی را به فراغ در آن بگذرانند، حسرت این فراغ را در روز قیامت احساس می‌کنند.

" جَابِرَ الْعَظْمِ الْکسِیر" است؛ یعنی خداوندی که استخوان‌های شکسته را ترمیم می‌کند و دل‌های شکسته را آباد می‌سازد. او خریدار دل‌های ویران‌شده و ترمیم‌کنندهٔ روح‌های آسیب‌دیده است

امام می‌فرماید خداوند حال و روز هیچ امتی را به سامان نمی‌رساند مگر پس از سپری شدن دوران محنت و بلا.

فناپذیری دنیا آن است که آنچه در آن شیرین و خوش است به تلخی و ناخوشی بدل می‌شود و صافی‌ها و زلالی‌های این دنیا به کدورت و تیرگی می‌گراید و هیچ‌یک از حالات خوش آن پایدار و برقرار نمی‌ماند؛ همان طور که سختی‌ها و تلخی‌هایش نیز باقی نمی‌ماند.

ماهیت دنیا چنان است که شما به هیچ نعمتی نمی‌رسید مگر با از دست دادن نعمتی دیگر

به ازای هر روز زندگی، یک روز از انتهای عمر کم می‌شود.

با گذر هر روز از عمر، آدمی به پایان راه خود نزدیک‌تر می‌شود.

خطبه ۱۱۴ در این خطبه امام با قاطعیت چهار ویژگی را برای دنیا برمی‌شمارد: " ثُمَّ إِنَّ الدُّنْیا دَارُ فَنَاءٍ وَ عَنَاءٍ وَ غِیرٍ وَ عِبَرٍ". دنیا سرای فنا و رنج و دگرگونی‌ها و عبرت‌هاست.

در معارف الهی، هر انسان مجموعه‌ای است سربسته که خداوند ظرفیت‌ها و استعدادهای گوناگونی در او به ودیعه نهاده است. به تعبیر دیگر، از آثار صنع الهی و مظهر خلق خداوندی، انسان است که گنجینه‌ای مهر و موم‌شده است. درون این گنجینه، توانمندی‌هایی وجود دارد که گاه خود انسان از داشتن آن‌ها بی‌خبر است. حضرت حق، موقعیتی را در دنیا به وجود می‌آورد که امکان ظهور و بروز این استعدادهای پنهان فراهم شود. تمام صحنه‌های زندگی به شکلی ترتیب می‌یابد تا ظرفیت‌های درونی آدمی آشکار شود و استعدادهای رونشدهٔ او شکوفا گردد

آنچه را از دنیا مانده است به آنچه از آن گذشته است، قیاس نمای؛ زیرا آنچه از آن باقی مانده، همانند گذشته آن است و پایانش پیوسته است به آغاز آن و سراسر آن ناپایدار و رفتنی است.

خطبه ۸۲ " مَا أَصِفُ مِنْ دَارٍ أَوَّلُهَا عَنَاءٌ وَ آخِرُهَا فَنَاءٌ فِی حَلَالِهَا حِسَابٌ وَ فِی حَرَامِهَا عِقَابٌ". چه بگویم درباره سرایی، که آغازش رنج است و پایانش زوال و فنا حلالش را حساب است و حرامش را عقاب. اهل دنیا می‌دانند که زندگی‌شان جز به زمین خوردن و بلند شدن سامان نمی‌یابد. هرکس در این دنیا مطلبی می‌آموزد یا چیزی به دست می‌آورد، به واسطهٔ رنجی است که در این راه تحمل می‌کند. حتی کودکی که راه رفتن می‌آموزد باید پیوسته زمین بخورد و برخیزد تا در این کار توانا شود. این دنیا جایگاه محاسبهٔ دقیق الهی و نظارت فراگیر حضرت حق است. نعمت‌های دنیا بی‌حساب نیست؛ بلکه هر نعمتی در این دنیا، پرسش آخرت را در پی دارد:

مال و ثروت جمع نشود، مگر با داشتن پنج خصلت: بخل شدید، آرزوی دراز، آزمندی چیره (بر جان)، رسیدگی نکردن به خویشان و برگزیدن دنیا بر آخرت.

سرایی است که بلاها از هر سو گردش را گرفته و به غدر و بی‌وفایی شهرت یافته. نه خود همواره بر یک حال باشد و نه ساکنانش در امان و سلامت به سر برند. حالاتش گونه گون است و هر روز نوبت به یکی دهد.

دنیا سوداخانه‌ای است که محبان خدا در آن به داد و ستد مشغول‌اند؛ تجارت‌خانه‌ای که خدادوستان تمام سرمایه‌های وجودی و شخصیتی خود را می‌دهند تا رحمت و رضوان الهی را بستانند.

امام می‌فرماید: آسایش و راحتی روزگار را قدر بدانید پیش از آنکه زندگی چنان بر شما سخت بگیرد که اندوه راه بر نفستان ببندد

مؤمن دنیا را به دیده عبرت می‌نگرد. مؤمن با اشراف کامل و بینش عمیق و آگاهی وسیع به هر پدیده می‌نگرد. او هنگام زمین خوردن‌ها، برخاستن‌ها، شکست‌ها و کامیابی‌ها به تفکر می‌نشیند و از هر آنچه در اطراف او رخ می‌دهد عبرت می‌گیرد؛ آن‌سان که نگاه و سکوت و کلام مؤمن همگی حکمت می‌شود. آنگاه که می‌نگرد در پس نگاهش آموختنی وجود دارد، آنگاه که لب می‌بندد اندیشه‌های مبارکی در سر می‌پروراند و آنگاه که سخن می‌گوید هر کلمه‌اش چشمهٔ جوشان معرفت است.