بنا بر آموزهٔ ماتریالیسم تاریخی، شیوهٔ تولیدِ کالاهای مادی است که نهادها و حیات سیاسی، اجتماعی، عقلی و مذهبیِ یک جامعهٔ معین را در هر دوره از تاریخ تعیین میکند. «آگاهی انسانها نیست که هستیِ آنها را تعیین میکند، بلکه برعکس هستیِ اجتماعی آنهاست که آگاهی آنها را تعیین میکند.» آنهایی که مالک ابزارهای تولید هستند کل حیطهٔ فرهنگ مردم را، که شامل اندیشههای اخلاقی و مذهبی و نگرشهای اجتماعی و عقلی آنهاست، تحت کنترل خود درمیآورند.