کتاب وارثان عاشورا

خدایا به حق این روح‌هایی که در کنار حسین خانه گرفتند و با او مرکب خواباندند، به حق این‌ها که عطر خون‌شان تا امروز مشام ما را پرساخته و عظمتشان ما را تحقیر نموده، به حق این‌ها که از غیر تو جدا شدند و برای هیچ عذری درنگ نکردند. به حق این‌ها که با تو به تو رسیدند و دل ولی تو را شاد کردند. ما را از خاک بردار و از شیطان بگیر و از حقارت‌ها جدا کن که اگر تو دست‌گیری نکنی از دست رفته‌ایم.

آدمی که بازیچه یا بازیگر یا تماشاچی می‌شود و از میدان جدیت و مسئولیت بیرون می‌آید ناچار به هر چه روی بیاورد در آن فرو می‌رود و از آن ملعبه می‌سازد حتی اگر به قرآن و نماز روی بیاورد با قرآن بازی می‌کند و با خدا و دین خدا بازی می‌کند. در واقع از بازیگری دست نمی‌کشد، فقط بازیچه هایش را عوض می‌کند.

توجه و درک عظمت انسان و توجه و درک از حضور و جمال و جلال و محبت و رفاقتِ اللّه و توجه و درک از مرصاد و سنت‌ها و قوانین و حق و اجل، باعث می‌شود که آدمی، خودش را کم نفروشد و از خدا چشم نپوشد و در جهان قانونمند، شلنگ تخته نکند و فسق نورزد و از جایگاه خویش بیرون نیاید.

من هر سال حساب می‌کنم که چه سهمی گرفته‌ام و چه میراثی برداشته‌ام؟ آیا از عاشورای حسین و از کربلای حسین، سهمی داشته‌ام؟ وارث، قرابت می‌خواهد. قرابتی بدون حائل و بدون مانع. فرزندی که قاتل پدر باشد، ارث نمی‌برد. فرزندی که کافر باشد از مسلمان ارث نمی‌برد. آیا من حسین را نکشته‌ام؟ آیا من از آن‌چه که فهمیده‌ام، چشم نپوشیده‌ام و کفر نورزیده‌ام؟ اگر من به ولایت حسین نرسیدم، اگر ابوّت اولیاء را نخواستم، اگر فرزند دنیا و یا بدتر بندهٔ دنیا شدم و دین در وجود من شکل نگرفت و تنها بر زبانم نشست، آیا با حسین قرابتی دارم؟ آیا از عاشورا ارثی می‌برم و سهمی می‌گیرم؟

تو امشب به این نکته روی بیاور که چگونه فرزندان فاطمه‌علیهاالسلام آوارهٔ بیابان هستند و از دست و ساعد خویش برای خود ستر و پوشش می‌سازند و از نگاه‌های کنجکاو برده‌داران به عمهٔ خود زینب پناه می‌برند و با این همه ظلم یک لحظه از ولی فاصله نمی‌گیرند و از او دست بر نمی‌دارند، که یافته‌اند حاکمی جز حسین‌علیه‌السلام با این معیارها و ملاک‌ها نیست

- ابی حمزه از امام صادق‌علیه‌السلام روایت می‌کند که فرمود؛ هر کس برادرش را برای خدا نه جز او زیارت کند، و به دنبال وعدهٔ خدا و دستیابی به آن چه در حضور اوست باشد خداوند هفتاد هزار فرشته را بر او می‌گمارد که به او بگویند تو پاک شدی و بهشت برای تو گواراست.

اطاعت خدا راهی در بن بست‌هاست. هرکس خدا را اطاعت کند، خدا برایش گشایش می‌گذارد و از جایی که گمان نمی‌کند به او رزق می‌دهد و روزی می‌رساند. هرکس بر خدا تکیه کند و بر او واگذارد، خداوند او را کفایت می‌کند. به راستی خدا به خواست و کار خود راه می‌یابد و می‌رسد. خداوند برای هر چیزی اندازه‌ای گذاشته و این قدر و اندازه حد و مرزها را می‌سازد و حق و باطل را مشخص می‌کند که حقوق بر اساس حدود و حدود بر اساس قدرها و اندازها استوار است.

نکتهٔ لطیف این آموزش در این است که راحتی و رضا و أمن آدمی با امکانات و دنیای خارج تأمین نمی‌شود که نوع نگاه و موضع‌گیری ما می‌تواند به ما رنج و راحت را منتقل نماید، که؛ "لکیلا تأسوا علی مافاتکم و لا تفرحوا بما أتاکم رفت و آمد امکانات نباید رنج و فرح را به دنبال بیاورد.

معتب روایت می‌کند که امام صادق‌علیه‌السلام به داود بن سرحان می‌فرمود: به دوستان من سلام برسان. به راستی می‌گویم، رحمت خدا بر عبدی که با دیگران جمع شود و از امر ما بگوید، پس نفر سوم این دو فرشته‌ای است که برای این هر دو استغفار می‌نماید. هرگاه که جمع شدید به ذکر و یادآوری مشغول باشید که در جمع شما و مذاکرهٔ شما، احیای امر ماست و پس از ما در رتبه و درجهٔ آن کسی است که بیاد امر ما باشد و به یادآوری ما باز گردد.

بلاء فعل رب است و صنعت اوست. آدمی با ریاضت متوقع و طلب‌کار نتیجه است، اما با بلاء، منکسر و دل‌شکسته است و طبیعی است که مخبتین حتی بر محسنین مقدم باشند. رحمت خدا به محسنین نزدیک است، اما وصال رحمت در گرو اخبات و انکسار است. چون عبد دیوارهایش ریخته و محدودیتش شکسته و از آن‌چه که به او عنایت می‌شود به غرور و قدرت گرفتار نمی‌شود و خود را نمی‌بیند و اناالحق نمی‌زند که هو الحق می‌زند.

اگر خدا دل‌ها را و آدم‌ها را جمع کرده باشد و به حق و به خاطر حق و یا به وسیلهٔ حق گره خورده باشند، خداوند فتاح است و گشایشگر است و بن‌بست‌ها و ماندن‌ها را راه می‌دهد و با آگاهی در نهایت‌ها، بدایت‌ها را فراهم می‌آورد چون راه آن‌جا آغاز می‌شود که تو تمام می‌شوی، چه در معرفت و چه در عمل، عجز و نهایت آدمی، مرکب آغاز و بدایت راه جدید می‌شود.

اضطرار به خدا و حجت حتی در ظرف احتمال و گمان تأثیرگزار است

مادام که تلقی مردم از خود و از دنیا دگرگون نشود تحمل حکومت الهی و علوی را نخواهند داشت که در بحث‌های قبل اشاره کردیم که مردم حتی با شهادت اباعبدالله‌علیه‌السلام به علی ابن الحسین‌علیه‌السلام روی نیاورند و با کنار زدن یزید به حکومت علوی نپیوستند، که نان و رفاهی که آن‌ها می‌خواستند به این ولایت سنگین نیاز نداشت.

مادام که تلقی مردم از خود و از دنیا دگرگون نشود تحمل حکومت الهی و علوی را نخواهند داشت که در بحث‌های قبل اشاره کردیم که مردم حتی با شهادت اباعبدالله‌علیه‌السلام به علی ابن الحسین‌علیه‌السلام روی نیاورند و با کنار زدن یزید به حکومت علوی نپیوستند، که نان و رفاهی که آن‌ها می‌خواستند به این ولایت سنگین نیاز نداشت.

"ان زعمتم انکم اولیاء لله من دون الناس فتمنوا الموت ان کنتم صادقین

مکن الیقین فی قلبی و اجعله اوثق الاشیاء فی نفسی و اغلبه علی رأیی و عزمی.

دلی که موقف دنیا برای او گشاد است و این مرتع برای او سرسبزی و شادابی دارد، کوچ نمی‌کند و رحل نمی‌بندد و بانگ رحیل را انتظار نمی‌کشد و حتی بر نمی‌تابد که خط زندگی او با خط مرگ تقاطع دارد و مرگ او را از کارها و خواسته‌ها و آرزوها و نتایج کارهایش جدا می‌کند و از بت‌هایش دور می‌سازد.

"ان امرنا صعب مستصعب لا یحتمله الا ملک مقرب او نبی مرسل او مؤمن امتحن الله قلبه للایمان."

تحمل امر و حکومت معصوم، به شهود تمام و یا دل عاشق و مبتلا و ساخته شده نیاز دارد.

اما بلاء فعل رب است و صنعت اوست. آدمی با ریاضت متوقع و طلب‌کار نتیجه است، اما با بلاء، منکسر و دل‌شکسته است و طبیعی است که مخبتین حتی بر محسنین مقدم باشند. رحمت خدا به محسنین نزدیک است، اما وصال رحمت در گرو اخبات و انکسار است. چون عبد دیوارهایش ریخته و محدودیتش شکسته و از آن‌چه که به او عنایت می‌شود به غرور و قدرت گرفتار نمی‌شود و خود را نمی‌بیند و اناالحق نمی‌زند که هو الحق می‌زند.

مادام که تلقی مردم از خود و از دنیا دگرگون نشود تحمل حکومت الهی و علوی را نخواهند داشت

اخلاص که جهت عمل و صالح بودن عمل را شکل می‌دهد چون حسنات و خوبی‌ها آن‌گاه صالحات می‌شوند که در جایگاه و در جهت مناسب نشسته باشند، اخلاص، که این صلاحیت را می‌سازد، ریشه در رجاء لقاء خدا و اشتیاق لقاء خدا و انس به لقاء خدا و تمنای لقاء خدا دارد و هر اندازه که درجهٔ رجاء بالاتر برود و به تمنا و اشتیاق و انس برسد، اخلاص عمیق‌تر و گسترده تر خواهد شد و تصعید نیت و توفیر نیت شکل خواهد گرفت.

آن‌چه که اخلاص را در نیت و در عمل و در دین می‌نشاند، تا در نیت از دنیا که هیچ، حتی از طمع بهشت و ترس جهنم فراتر برود، و در عمل از بدعت و فساد و انحراف جدا شود و در دین از التقاط و تبعیض اعتقاد، نجات بیابد، آن‌چه که اخلاص در این وسعت را می‌طلبد و زمینه سازی می‌کند همین دل بزرگ کردن و از دنیا بیشتر خواستن و از پوسته بیرون زدن است.

درست است که ما جز از این‌ها نمی‌خواهیم ولی درست‌ترین این است که از این‌ها جز خودشان را نخواهیم

هدف‌های بزرگ را نمی‌شود با گشاد بازی به سامان کرد و ناچار تو که در سیاست و اخلاق و حقوق و اقتصاد، مبانی و اهداف دیگر و شکل کار و روش کار مشخص داری، نمی‌توانی بدون این تربیت و این تولد و تولید لحظه‌ای را بگذرانی که باید تمامی کارهای پراکندهٔ تو به دور این محور بچرخد و به یارگیری و نصرت و جاسازی و جایگزینی آن‌ها منتهی شود. چون یارانی که در جایگاه خود ننشسته باشند کار آمد نیستند و یاران کار آمدی که جایگزینی نداشته باشند، کمرشکن هستند و همین است که باید حساب خط دوم را و صفّ دوم را از همین اول داشت و زایید و رویید و دوباره رویید.

عبدالحمید به امام باقرعلیه‌السلام می‌گوید: بازار و ثروت و زندگی خود را به خاطر انتظار امر شما و حکومت شما رها کرده‌ایم. حضرت می‌فرماید: یا عبدالحمید آیا خیال می‌کنی کسی که خودش را وقف کند و محبوس در راه خدا سازد و از غیر او بگسلد، خدا برای او راهی از بن‌بست نمی‌گذارد؟ چرا حتماً برای او راه رهایی می‌گذارد. و سپس حضرت دو نکته را با تأکید مطرح می‌کند، رحمت خدا بر بنده‌ای که خودش را وقف ما ساخته و حبس برخواستهٔ ما نموده. رحمت خدا بر بنده‌ای که امر ما و کار ما را زنده می‌کند و سامان می‌دهد و حیات می‌بخشد.

مادام که تلقی مردم از خود و از دنیا دگرگون نشود تحمل حکومت الهی و علوی را نخواهند داشت که در بحث‌های قبل اشاره کردیم که مردم حتی با شهادت اباعبدالله‌علیه‌السلام به علی ابن الحسین‌علیه‌السلام روی نیاورند و با کنار زدن یزید به حکومت علوی نپیوستند، که نان و رفاهی که آن‌ها می‌خواستند به این ولایت سنگین نیاز نداشت. "ان امرنا صعب مستصعب لا یحتمله الا ملک مقرب او نبی مرسل او مؤمن امتحن الله قلبه للایمان." تحمل امر و حکومت معصوم، به شهود تمام و یا دل عاشق و مبتلا و ساخته شده نیاز دارد. حکومتی که هدف هدایت و رحمت و بینات و میزان و فرقان را دارد و تمامی نسل‌ها را در نظر می‌گیرد و تمامی عوالم را ملاحظه می‌کند، پایه‌های محکم و دل‌های استوار را می‌طلبد. دل‌هایی که با درک ضرورت و با احساس اضطرار، به تسلیم و اطاعت و به همراهی و معیت رسیده‌اند و از تقدم و تأخر نجات یافته‌اند و از نکث و مروق و قسط پاک شده‌اند، که ناکث مارق قاسط، یا جلوتر می‌رود و یا عقب می‌ماند

آن‌چه که اخلاص را در نیت و در عمل و در دین می‌نشاند، تا در نیت از دنیا که هیچ، حتی از طمع بهشت و ترس جهنم فراتر برود، و در عمل از بدعت و فساد و انحراف جدا شود و در دین از التقاط و تبعیض اعتقاد، نجات بیابد، آن‌چه که اخلاص در این وسعت را می‌طلبد و زمینه سازی می‌کند همین دل بزرگ کردن و از دنیا بیشتر خواستن و از پوسته بیرون زدن است.

مادام که دل در دنیا باشد و از تنگی دنیا به ستوه نیامده باشد و شور و شوقی دیگر در او خیمه نزده باشد، تمامی کارهای خدایی و آخرتی و تمامی نماز و جهاد و شهادت انسان دنیایی است و از این محدوده بیرون نمی‌رود و آن‌دم که گرایش به غیب و اشتیاق به روز دیگر و انتظار لقاء خدا در دل شعله کشید، ناچار تمامی کارهای دنیایی و خوراک و پوشاک و عیش و نوش انسان، انگیزه‌ای دیگر دارد و صبغه‌ای دیگر و هوایی دیگر، که تمامی کارهای پراکنده، آن هنگام که در طرح جامع و برنامهٔ گستردهٔ تو شکل می‌گیرد، هماهنگ و یگانه می‌شود و علم و حالت به ثبات و سرمدیت می‌رسد که در دعای کمیل می‌خوانیم: "اسئلک ان تجعل اعمالی و اورادی کلّها ورداً واحداً و حالی فی خدمتک سرمداً."

آن‌ها که در تنهایی و جمع در تربیت و سلوک و اخلاق و در رابطه با اشیاء و افراد و ملت‌های دیگر نیاز و اضطرار به خدا و رسول و حجت را احساس کرده‌اند، می‌توانند از جان و مال و راحت خود بگذرند ولی نمی‌توانند از ولی دست بشویند، که بدون ولی زندگی محدود و کور است و با او مرگ، استمرار و فتح است. انا فتحنا لک فتحاً مبینا