کتاب حقّ‌النّاس

اتلاف عمر و وقت انسان‌ها، یکی از مصادیق حقّ‌النّاس فرهنگی است. گذران عمر و زندگی، با اعمال لغو و بیهوده، مسئولیّت‌آور است و در قیامت مؤاخذه دارد. قرآن کریم در ابتدای سورهٔ مؤمنون و در توصیف و بیان ویژگی‌های مؤمنان، می‌فرماید: (بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ، قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ، الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاَتِهِمْ خَاشِعُونَ، وَ الَّذِینَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ) مؤمن و رستگار، آنست که نماز با حضور قلب و با رعایت ادب، نماز می‌خواند و نیز، از لغو و بیهوده، اعراض دارد.

کم‌فروشی معلّم‌ها و اساتید در تعلیم و تعلّم، یک مثال از «حقّ‌النّاس فرهنگی» است

قرآن کریم، یأس و ناامیدی از رحمت خداوند را در حدّ کفر دانسته است: (وَ لا تَیأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا ییأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلاَّ الْقَوْمُ الْکافِرُونَ) هرچه گناه انسان، بزرگ و فراوان باشد، حق ندارد از از بخشش و چشم‌پوشی پروردگار متعال ناامید گردد؛ چراکه رحمت و عفو خداوند، از گناه او بزرگ‌تر است و خدای تبارک و تعالی وعدهٔ حتمی داده است که گناهان را می‌بخشاید

تجسّس و تفحّص در امور دیگران یا دزدیده دیدن و پنهانی‌شنیدن حرکات و گفتار مردم، به‌منظور یافتن عیوب و لغزش‌ها، بسیار قبیح است و گناه آن در برخی روایات، در حدّ کفر شمرده شده است. امام باقر (ع) می‌فرمایند: «إِنَّ أَقْرَبَ مَا یکونُ الْعَبْدُ إِلَی الْکفْرِ أَنْ یوَاخِی الرَّجُلَ عَلَی الدِّینِ فَیحْصِی عَلَیهِ عَثَرَاتِهِ أَوْ زَلَّاتِهِ لِیعَنِّفَهُ بِهَا یوْماً مَا» طبق فرمایش ایشان، مهم‌ترین عامل، برای نزدیکی بنده به کفر، عیب‌جویی و شمردن لغزش‌های برادر دینی است، برای اینکه بتواند در آینده، او را با آن لغزش‌ها سرزنش کند.

راوی می‌گوید: امام صادق (ع) به من فرمودند: آیا می‌خواهی به تو خبر دهم که چه کسی در قیامت عذابش از همه سخت‌تر و شدیدتر است؟ گفتم: بله یا بن‌رسول الله آنگاه فرمودند: «أَشَدُّ النَّاسِ عَذَاباً یوْمَ الْقِیامَةِ مَنْ أَعَانَ عَلَی مُؤْمِنٍ بِشَطْرِ کلِمَةٍ» کسی که ضدّ مؤمن و به ضرر او حرفی بزند، یعنی کسی که در کار مردم کارشکنی کند، عذابش از همه شدیدتر خواهد بود.

کسی که غیبت دیگران را، هنگام شنیدن رد کند و از شخص غایب دفاع کند، خداوند هزار درب از درب‌های شرّ و بدی را در دنیا و آخرت بر او می‌بندد.

ورشکسته‌ترین افراد در روز قیامت پدر و مادری هستند که باید به خاطر اولاد به جهنّم روند. گاهی در تربیت و مواظبت اخلاقی کوتاهی کرده‌اند و گاهی با غذای حرام، باعث انحراف و گمراهی اهل خانه شده‌اند. قرآن می‌فرماید: چقدر آنها ورشکسته و بدبخت هستند که برای اولاد به جهنّم می‌روند

مهم‌ترین هدف از خلقت انسان، نیل او به مقام بندگی و عبودیّت خداوند و نیز آدم‌شدن و رسیدن به لقای الهی است، وظیفه دارد تمام تلاش خود را در راستای تأمین هدف خلقت به‌کار گیرد.

یکی از مصادیق سبک‌شمردن نماز، تأخیر آن از اوّل وقت است. چنان‌که اهمیّت‌ندادن به نماز جماعت و ترجیح کارهای روزمره به نماز، مصادیق دیگری از کوچک‌شمردن نماز است.

شرط امام حسین (ع) برای پیکار در رکاب ایشان راوی نقل می‌کند که امام حسین (ع) در کربلا به من فرمود: «نادِ فِی النّاسِ اَنْ لایقاتِلَنَّ مَعی رَجُلٌ عَلَیهِ دَینٌ، فَاِنَّهُ لْیسَ مِنْ رَجُل یمُوتُ وَ عَلَیهِ دَینٌ لا یدَعُ لَهُ وَفاءً اِلاّ دَخَلَ النّارَ» در بین مردم اعلام کن هرکس دینی بر عهده دارد و بدهکار است، در رکاب من پیکار نکند، زیرا کسی که از دنیا برود، در حالی که دینی بر عهده دارد و برای پرداخت آن فکری نکرده است، گرفتار آتش خواهد شد.

(إِنَّ رَبَّک لَبِالْمِرْصادِ) امام صادق (ع) دربارهٔ این آیهٔ شریفه می‌فرمایند: آن کمین‌گاه، پلی بر روی صراط است که هر کس حقّی از مردم بر عهدهٔ اوست، نمی‌تواند از آن عبور کند.